کتاب المکاسب یا این که کتاب المتاجر اسم کتابی شرعی نوشته روضه خوان انصاری از علمای شیعه میباشد و شروح و حاشیه ها بخش اعظمی بر آن نوشتهاند. این کتاب از متنها آموزشی حوزه علمیه در زمان سطح مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
تالیف کننده
نوشته ی علمیٔ مهم: روضه خوان مرتضی انصاری
مرتضی فرزند محمّد امین انصاری دزفولی(۱۲۱۴ق) از علمای شیعه در قرن ۱۳ق بود که «پس از صاحب و مالک جواهر، مرجعیت عامه یافت».[۱] . دو کتاب دارای اسم و رسم وی رسائل و مکاسب کتاب درسی طلاب گردیده و عالمان بعداز وی محصل و درپی مدرسه اویند. اثر ها او، همانند اثرها عالمان دیگری مانند پژوهشگر حلی، علامه حلی و شهید اولیه، آیتم اعتنا بوده و پژوهشگران اکثری بر آنها تفصیل یا این که کناره آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نوشتهاند.[۲]
معرفی اجمالی
این کتاب از ظریفترین اثر ها روحانی انصاری در فقه و از منابع اساسی فقه استدلالی و یادگرفتن آن در حیطههای علمیه بوده میباشد. عالمان شیعی از به عبارتی مجال تکثیر کتاب، گستردنها، تعلیقهها و ترجمههای فراوانی رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نگاشتهاند.[مستلزم منبع]
خصوصیتها
طرح آرا و اظهار نظر اکثری از و مذهبها اربعه اهل سنت و انتقاد و رسیدگی آن ها؛
به کارگیری وسیع از کتابهای شرعی، حدیثی، تعبیر، لغت، اخلاق و رفتار و حتی کلامی مانند کتاب نهج الحق و شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد کشف الصدق؛
ارائه نظر ها به طور اجتهادی میباشد و جز در مواقعی خیلی معدود، فتوای مصرح و روشنی درباره ی مورد ارائه نمیشود.[مستلزم منبع]
احترام و تکریم نسبت به اساتید و پیشتازان فقه و فقاهت تحت عنوان مثال در باره متفحص ثانی گفته میباشد: با کمال مهارتش درفقه تا آنجا تحت عنوان متفحص ثانی شناخته شد.(المحقق الثانی مع كمال تبحره في الفقه حتى ثنى به المحقق) [۳] از صاحب و مالک مناهل تحت عنوان بعضی از بزرگان اساتید ما تفسیر نموده است (فقد جزم بعض سادة مشايخنا) [۴]
امانتداری در نقل اقوال سایرافراد. روحانی انصاری در حالتی که خودش مطلبی را بدون واسطه و بی واسطه از کسی شنیده باشد با تفسیر قال فلان کذا ...( فلانی چنینی مطلبی را گفته میباشد) اما چنانچه با واسطه و غیر بی واسطه شنیده باشد برای رعایت سپرده در نقل تعبیروتفسیر کرده که از فلانی حکایت (نقل) گردیده است و المحکی عن فلان... [۵]
ابتکار عملها
جهت دادن فقه شیعی به سمت فقه معاملات، در حالی که پیش از روضه خوان، فقه بیشتر ناظر به فقه عبادات بوده میباشد؛
ارائه گفت و گو مبسوط و کبیر درباره ی بیع معاطات، بیع فضولی و گونه های و اقسام خیارهای معاملات؛[مستلزم منبع]
قسمتهای کتاب
این کتاب شامل سه قسمت مهم میباشد:
قسمت نخستین، مکاسب محرمه
مؤلف دراین قسمت به حصولها و کسب و کارهای حلال و حرام پرداخته و درباره هریک به طور جدا دعوا نموده است. درین نصیب به پنج نوع از استخراجهای حرام اشاره گردیدهاست:
نوع نخستین: کسب و کار با چیزهایی که در شرع، عین نجساند، مثل خریدوفروش بول، خون نجس، منی، مردار، سگ و خوک بی آبی، شراب؛
نوع دوم: بیزنس با چیزهایی که گرچه خریدوفروش خودشان حرام وجود ندارد، اما به دلیل قصد و علت فروشنده و خریدار، آن دادوستد ممنوع میباشد، مثل خریدوفروش بت، صلیب، آلات قمار، آلات موسیقی، پیالههای طلا و جواهرات و نقره، فروش انگور به هر که قصد دارااست آن را تبدیل به شراب نماید، فروش اسلحه به معاندان آئین؛
نوع سوم: کسب و کار با چیزهایی که سود و سود چندانی ندارند؛
نوع چهارم: حصول و کارهایی که خویش آن فعالیت حرام میباشد خیر چیزی که بر رمز آن دادوستد میگردد، مثل پیرایش زنان به صورتی که سبب نادرست و فریب داماد خواهد شد، آرایش و پیرایش و تزیین مردان و زنان که به طور متاع مخالف خویش به لحاظ برسند، منجمی، نگاهداشتن کتابهای گم راهکننده، زیر میزی، دشنامدادن به مؤمنان، جادوگری، شعبده بازی، گول زدن دیگر افراد در معامله، موسیقی لهوی و حرام، غایب بودن، قمار و...؛
نوع پنجم: دستیابی در آمد با کارهایی که اعمال آن بر آدم واجب میباشد، مانند پول به چنگ آوردن برای قرائت نماز، دفن میت و...؛
خاتمه: در قسمت انتهایی کتاب مکاسب، به مباحثی برای مثال حرمت دادوستد قرآن کریم ومهربان، جوایزی که از حاکمان جور گرفته میگردد و مسائلی از این دست پرداخته گردیده است.
نصیب دوم، کتاب البیع
این قسمت نیز به گفت و گو استدلالی و کامل در زمینهی دادوستد پرداخته میباشد. دراین قسمت،مسائل اساسی و اصلی خریدوفروش به طور کامل آیتم گفت و گو قرار گرفته میباشد. مباحث این نصیب در یک سری نصیب ارائه گردیدهاست:
بحثی راجع به بیع معاطات و صدق آن؛
بحثی در امر عقد بیع که در بردارنده مباحثی در زمینهی لفظ ها بیع میباشد؛
بحثی در زمینه ی شرطهای عقد بیع. درین قسمت نیز به مباحثی برای مثال عربی بودن عقد، مقدم بودن درخواست خریدار بر قبول فروشنده و یکسری قضیه وشرط دیگر پرداخته میباشد؛
بحثی راجع به شرطهای مرتبط با خریدار و فروشنده. درین نصیب نیز به شرطهایی که در فقه گزینه خریدار و فروشنده مطرح گردیده، اشاره شدهاست. شرطهایی مانند بالغ بودن طرفین، قصد بدون شوخی داشتن در معامله، تفویض داشتن، مالکیت طرفین؛
بحثی در باب بیع فضولی. دراین قسمت همینطور بدین زمینه پرداخته گردیده که آیا اینگونه معاملهای درست میباشد یا این که خیر؟
بحثی کامل در ارتباط موقعیت محصول گزینه معامله و ارزش آن؛
قسمت سوم: کتاب الخیارات
درین نصیب از کتاب، مشاجره از این می شود که دربرخی مواقع طرفین میتوانند معامله را بر هم بزنند. بدین موقعیت، خیار گفته می شود. دراین کتاب، به گستردن از ۷ خیار گفت و گو شدهاست که عبارتند از مجلس، حیوان، غبن، تعقل، شرط، رؤیت و خیار عیب. در انتهای این نصیب نیز مباحثی برای مثال احکام خیار، احکام قبض و مورد بیع عیب گیری و نسیه مطرح شدهاست.
منابع گزینه به کارگیری
روضه خوان انصاری برای کتابت این کتاب، از کتابهای بخش اعظمی در حرفههای متفاوت علم ها انسانی، برای مثال فقه، حدیث، لغت و... سود کرده میباشد.[مستلزم منبع] بعضی از مهمترین این منابع در فقه عبارتند از:
ارشادالاذهان، تألیف علامه حلی؛
الاستبصار، تألیف روضه خوان طوسی؛
الانتصار، تألیف سید مرتضی؛
ایضاح الفوائد، تألیف فخرالمحققین حلی؛
تحریر الاحکام الشرعیه، تألیف علامه حلی؛
تذکرة الفقهاء، تألیف علامه حلی؛
تهذیب الاحکام، تألیف روضه خوان طوسی؛
جامع المقاصد، تألیف متفحص کرکی؛
جواهر الکلام، تألیف محمد حسن نجفی؛
الحدائق الناضرة، تألیف یوسف بحرانی؛
الخلاف، تألیف روحانی طوسی؛
الدروس الشرعیه، تألیف شهید نخستین؛
ذخیره المعاد، تألیف پژوهشگر سبزواری؛
ذکری الشیعه، تألیف شهید اولیه؛
روض الجنان، تألیف شهید ثانی؛
الروضة البهیه، تألیف شهید ثانی؛
ریاض المسائل، تألیف سید علی طباطبایی؛
السرائر، تألیف ابن ادریس حلی؛
شرائع، تألیف پژوهشگر حلی؛
غنیة النزوع، تألیف ابن زهره حلبی؛
قواعدالاحکام، تألیف علامه حلی؛
الکافی، تألیف محمد بن یعقوب کلینی؛
کشف الغطاء، نوشتن کشف کننده الغطاء؛
اللمعة الدمشقیة، نوشتن شهیداول؛
المبسوط، نوشتن روضه خوان طوسی؛
مجمع الفائده، نوشتن مقدس اردبیلی؛
متعدد الشیعه، نوشتن علامه حلی؛
مدارک الاحکام، نوشتن صاحب و مالک مدارک؛
مسالک، نوشتن شهید ثانی؛
اینجانب لا یحضره الفقیه، نوشتن روحانی صدوق؛
المهذب البارع، نوشتن ابن فهد حلی؛
النهایه، نوشتن روحانی طوسی.
گستردنها و کنارهها
برخی از کنارهنویسان کتاب
میرزا ابوالحسن مشکینی اردبیلی؛
احمد بن حسین تفرشی نجفی؛
سید احمد سبط الشیخ دزفولی؛(درگذشت:۱۳۵۵ق)
احمد علومی یزدی؛
میرزا محمدتقی شیرازی؛
محمدتقی آملی;
جواد ایروانی؛
محمدجواد بلاغی؛
میرزا حبیبالله رشتی؛
محمدحسن مامقانی؛
محمدحسین کشف کننده الغطاء؛
محمدحسین غروی اصفهانی؛
سید رضا محمد موسوی لنکرانی؛
سید شهابالدین مرعشی نجفی؛
آقا ضیاء عراقی؛
سید عبدالحسین دستغیب شیرازی؛
علی بن عبدالحسین ایروانی؛
سید محمد کاظم طباطبایی؛
محمدکاظم خراسانی؛
سید محسن حکیم؛
میرزا محمدعلی خوانساری.[۶]
گستردنهای تازه
موعظه الطالب، میرزا جواد تبریزی؛
ایصال الطالب الی اسرارالمکاسب، سید محمد حسینی شیرازی؛
بلغة الطالب، تقریرات درس سید محمد رضا گلپایگانی؛
تشریح المطالب، ترجمه و گستردن فارسی سید محمدجواد فرضی تهرانی؛
خودآموز مکاسب، ترجمه سید مهدی غضنفری خوانساری؛
در کلاس درس مکاسب، تقریر درس احمد نهایی اردبیلی؛
غنیة الطالب، روحانی مرتضی اردکانی؛
نهج الطالب فی حاشیة المکاسب، سید محسن حجت کوهکمرهای فرزند سید محمد حجت کوهکمرهای؛
گستردن عبدالصاحب علی المکاسب، سیدمحمد مرتضوی لنگرودی؛
غایة الایضاح، محمد علامی تبریزی؛
المکاسب المحرمه، امام خمینی؛
المکاسب المحرمه، محمدعلی اراکی؛
انوار الفقاهه فی احکام العترة الطاهره، ناصر مکارم شیرازی؛
ابتغاء الفضیله فی گستردن الوسیله فی المکاسب المحرمه، مرتضی حائری؛
دراسات فی المکاسب المحرمه، حسینعلی منتظری؛
محاضرات فی الفقه الجعفری: المکاسب المحرمه، ابوالقاسم خوئی.[مستلزم منبع][۷]
گستردن مکاسب، علی محمدی خراسانی،قم نشر دهنده الامام الحسن بن علی، ۱۳۸۶ش.[۸]
شرایط انتشار
چاپ سنگی
این کتاب، چند دفعه به طور رحلی و چاپ سنگی منتشر گردیدهاست که برخی از آن ها عبارتند از:
در سال ۱۳۰۰ق، در طهران، به تصحیح سیدمحمدحسینی لواسانی؛
در سال ۱۳۷۴ ق، در تبریز، به طور وزیری والا و چاپ سنگی، به تصحیح احمد تبریزی.
چاپ ساده
دمنوشهای بی آلایش زیادی از این کتاب وجود دارااست. که بعضی از آنها عبارتند از:
در سال ۱۴۱۶ق/۱۳۷۳ش، توسط انتشاراتدار الحکمه؛
در سال ۱۴۱۸ق/۱۳۷۵ش، توسط موسسه تکثیر اسلامی؛
در سال ۱۴۲۰ق/۱۳۷۷ش، بوسیله مجمع الفکر الاسلامی؛
در سال ۱۴۲۴ق/۱۳۸۲ش، توسط موسسه انتشار اسلامی؛
در سال ۱۴۲۶ق/۱۳۸۳ش، بوسیله انتشارات آرمان بلندتر؛
کتاب المکاسب یا این که کتاب المتاجر اسم کتابی شرعی نوشته روضه خوان انصاری از علمای شیعه میباشد و شروح و حاشیه ها بخش اعظمی بر آن نوشتهاند. این کتاب از متنها آموزشی حوزه علمیه در زمان سطح مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
تالیف کننده
نوشته ی علمیٔ مهم: روضه خوان مرتضی انصاری
مرتضی فرزند محمّد امین انصاری دزفولی(۱۲۱۴ق) از علمای شیعه در قرن ۱۳ق بود که «پس از صاحب و مالک جواهر، مرجعیت عامه یافت».[۱] . دو کتاب دارای اسم و رسم وی رسائل و مکاسب کتاب درسی طلاب گردیده و عالمان بعداز وی محصل و درپی مدرسه اویند. اثر ها او، همانند اثرها عالمان دیگری مانند پژوهشگر حلی، علامه حلی و شهید اولیه، آیتم اعتنا بوده و پژوهشگران اکثری بر آنها تفصیل یا این که کناره آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نوشتهاند.[۲]
معرفی اجمالی
این کتاب از ظریفترین اثر ها روحانی انصاری در فقه و از منابع اساسی فقه استدلالی و یادگرفتن آن در حیطههای علمیه بوده میباشد. عالمان شیعی از به عبارتی مجال تکثیر کتاب، گستردنها، تعلیقهها و ترجمههای فراوانی رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نگاشتهاند.[مستلزم منبع]
خصوصیتها
طرح آرا و اظهار نظر اکثری از و مذهبها اربعه اهل سنت و انتقاد و رسیدگی آن ها؛
به کارگیری وسیع از کتابهای شرعی، حدیثی، تعبیر، لغت، اخلاق و رفتار و حتی کلامی مانند کتاب نهج الحق و شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد کشف الصدق؛
ارائه نظر ها به طور اجتهادی میباشد و جز در مواقعی خیلی معدود، فتوای مصرح و روشنی درباره ی مورد ارائه نمیشود.[مستلزم منبع]
احترام و تکریم نسبت به اساتید و پیشتازان فقه و فقاهت تحت عنوان مثال در باره متفحص ثانی گفته میباشد: با کمال مهارتش درفقه تا آنجا تحت عنوان متفحص ثانی شناخته شد.(المحقق الثانی مع كمال تبحره في الفقه حتى ثنى به المحقق) [۳] از صاحب و مالک مناهل تحت عنوان بعضی از بزرگان اساتید ما تفسیر نموده است (فقد جزم بعض سادة مشايخنا) [۴]
امانتداری در نقل اقوال سایرافراد. روحانی انصاری در حالتی که خودش مطلبی را بدون واسطه و بی واسطه از کسی شنیده باشد با تفسیر قال فلان کذا ...( فلانی چنینی مطلبی را گفته میباشد) اما چنانچه با واسطه و غیر بی واسطه شنیده باشد برای رعایت سپرده در نقل تعبیروتفسیر کرده که از فلانی حکایت (نقل) گردیده است و المحکی عن فلان... [۵]
ابتکار عملها
جهت دادن فقه شیعی به سمت فقه معاملات، در حالی که پیش از روضه خوان، فقه بیشتر ناظر به فقه عبادات بوده میباشد؛
ارائه گفت و گو مبسوط و کبیر درباره ی بیع معاطات، بیع فضولی و گونه های و اقسام خیارهای معاملات؛[مستلزم منبع]
قسمتهای کتاب
این کتاب شامل سه قسمت مهم میباشد:
قسمت نخستین، مکاسب محرمه
مؤلف دراین قسمت به حصولها و کسب و کارهای حلال و حرام پرداخته و درباره هریک به طور جدا دعوا نموده است. درین نصیب به پنج نوع از استخراجهای حرام اشاره گردیدهاست:
نوع نخستین: کسب و کار با چیزهایی که در شرع، عین نجساند، مثل خریدوفروش بول، خون نجس، منی، مردار، سگ و خوک بی آبی، شراب؛
نوع دوم: بیزنس با چیزهایی که گرچه خریدوفروش خودشان حرام وجود ندارد، اما به دلیل قصد و علت فروشنده و خریدار، آن دادوستد ممنوع میباشد، مثل خریدوفروش بت، صلیب، آلات قمار، آلات موسیقی، پیالههای طلا و جواهرات و نقره، فروش انگور به هر که قصد دارااست آن را تبدیل به شراب نماید، فروش اسلحه به معاندان آئین؛
نوع سوم: کسب و کار با چیزهایی که سود و سود چندانی ندارند؛
نوع چهارم: حصول و کارهایی که خویش آن فعالیت حرام میباشد خیر چیزی که بر رمز آن دادوستد میگردد، مثل پیرایش زنان به صورتی که سبب نادرست و فریب داماد خواهد شد، آرایش و پیرایش و تزیین مردان و زنان که به طور متاع مخالف خویش به لحاظ برسند، منجمی، نگاهداشتن کتابهای گم راهکننده، زیر میزی، دشنامدادن به مؤمنان، جادوگری، شعبده بازی، گول زدن دیگر افراد در معامله، موسیقی لهوی و حرام، غایب بودن، قمار و...؛
نوع پنجم: دستیابی در آمد با کارهایی که اعمال آن بر آدم واجب میباشد، مانند پول به چنگ آوردن برای قرائت نماز، دفن میت و...؛
خاتمه: در قسمت انتهایی کتاب مکاسب، به مباحثی برای مثال حرمت دادوستد قرآن کریم ومهربان، جوایزی که از حاکمان جور گرفته میگردد و مسائلی از این دست پرداخته گردیده است.
نصیب دوم، کتاب البیع
این قسمت نیز به گفت و گو استدلالی و کامل در زمینهی دادوستد پرداخته میباشد. دراین قسمت،مسائل اساسی و اصلی خریدوفروش به طور کامل آیتم گفت و گو قرار گرفته میباشد. مباحث این نصیب در یک سری نصیب ارائه گردیدهاست:
بحثی راجع به بیع معاطات و صدق آن؛
بحثی در امر عقد بیع که در بردارنده مباحثی در زمینهی لفظ ها بیع میباشد؛
بحثی در زمینه ی شرطهای عقد بیع. درین قسمت نیز به مباحثی برای مثال عربی بودن عقد، مقدم بودن درخواست خریدار بر قبول فروشنده و یکسری قضیه وشرط دیگر پرداخته میباشد؛
بحثی راجع به شرطهای مرتبط با خریدار و فروشنده. درین نصیب نیز به شرطهایی که در فقه گزینه خریدار و فروشنده مطرح گردیده، اشاره شدهاست. شرطهایی مانند بالغ بودن طرفین، قصد بدون شوخی داشتن در معامله، تفویض داشتن، مالکیت طرفین؛
بحثی در باب بیع فضولی. دراین قسمت همینطور بدین زمینه پرداخته گردیده که آیا اینگونه معاملهای درست میباشد یا این که خیر؟
بحثی کامل در ارتباط موقعیت محصول گزینه معامله و ارزش آن؛
قسمت سوم: کتاب الخیارات
درین نصیب از کتاب، مشاجره از این می شود که دربرخی مواقع طرفین میتوانند معامله را بر هم بزنند. بدین موقعیت، خیار گفته می شود. دراین کتاب، به گستردن از ۷ خیار گفت و گو شدهاست که عبارتند از مجلس، حیوان، غبن، تعقل، شرط، رؤیت و خیار عیب. در انتهای این نصیب نیز مباحثی برای مثال احکام خیار، احکام قبض و مورد بیع عیب گیری و نسیه مطرح شدهاست.
منابع گزینه به کارگیری
روضه خوان انصاری برای کتابت این کتاب، از کتابهای بخش اعظمی در حرفههای متفاوت علم ها انسانی، برای مثال فقه، حدیث، لغت و... سود کرده میباشد.[مستلزم منبع] بعضی از مهمترین این منابع در فقه عبارتند از:
ارشادالاذهان، تألیف علامه حلی؛
الاستبصار، تألیف روضه خوان طوسی؛
الانتصار، تألیف سید مرتضی؛
ایضاح الفوائد، تألیف فخرالمحققین حلی؛
تحریر الاحکام الشرعیه، تألیف علامه حلی؛
تذکرة الفقهاء، تألیف علامه حلی؛
تهذیب الاحکام، تألیف روضه خوان طوسی؛
جامع المقاصد، تألیف متفحص کرکی؛
جواهر الکلام، تألیف محمد حسن نجفی؛
الحدائق الناضرة، تألیف یوسف بحرانی؛
الخلاف، تألیف روحانی طوسی؛
الدروس الشرعیه، تألیف شهید نخستین؛
ذخیره المعاد، تألیف پژوهشگر سبزواری؛
ذکری الشیعه، تألیف شهید اولیه؛
روض الجنان، تألیف شهید ثانی؛
الروضة البهیه، تألیف شهید ثانی؛
ریاض المسائل، تألیف سید علی طباطبایی؛
السرائر، تألیف ابن ادریس حلی؛
شرائع، تألیف پژوهشگر حلی؛
غنیة النزوع، تألیف ابن زهره حلبی؛
قواعدالاحکام، تألیف علامه حلی؛
الکافی، تألیف محمد بن یعقوب کلینی؛
کشف الغطاء، نوشتن کشف کننده الغطاء؛
اللمعة الدمشقیة، نوشتن شهیداول؛
المبسوط، نوشتن روضه خوان طوسی؛
مجمع الفائده، نوشتن مقدس اردبیلی؛
متعدد الشیعه، نوشتن علامه حلی؛
مدارک الاحکام، نوشتن صاحب و مالک مدارک؛
مسالک، نوشتن شهید ثانی؛
اینجانب لا یحضره الفقیه، نوشتن روحانی صدوق؛
المهذب البارع، نوشتن ابن فهد حلی؛
النهایه، نوشتن روحانی طوسی.
گستردنها و کنارهها
برخی از کنارهنویسان کتاب
میرزا ابوالحسن مشکینی اردبیلی؛
احمد بن حسین تفرشی نجفی؛
سید احمد سبط الشیخ دزفولی؛(درگذشت:۱۳۵۵ق)
احمد علومی یزدی؛
میرزا محمدتقی شیرازی؛
محمدتقی آملی;
جواد ایروانی؛
محمدجواد بلاغی؛
میرزا حبیبالله رشتی؛
محمدحسن مامقانی؛
محمدحسین کشف کننده الغطاء؛
محمدحسین غروی اصفهانی؛
سید رضا محمد موسوی لنکرانی؛
سید شهابالدین مرعشی نجفی؛
آقا ضیاء عراقی؛
سید عبدالحسین دستغیب شیرازی؛
علی بن عبدالحسین ایروانی؛
سید محمد کاظم طباطبایی؛
محمدکاظم خراسانی؛
سید محسن حکیم؛
میرزا محمدعلی خوانساری.[۶]
گستردنهای تازه
موعظه الطالب، میرزا جواد تبریزی؛
ایصال الطالب الی اسرارالمکاسب، سید محمد حسینی شیرازی؛
بلغة الطالب، تقریرات درس سید محمد رضا گلپایگانی؛
تشریح المطالب، ترجمه و گستردن فارسی سید محمدجواد فرضی تهرانی؛
خودآموز مکاسب، ترجمه سید مهدی غضنفری خوانساری؛
در کلاس درس مکاسب، تقریر درس احمد نهایی اردبیلی؛
غنیة الطالب، روحانی مرتضی اردکانی؛
نهج الطالب فی حاشیة المکاسب، سید محسن حجت کوهکمرهای فرزند سید محمد حجت کوهکمرهای؛
گستردن عبدالصاحب علی المکاسب، سیدمحمد مرتضوی لنگرودی؛
غایة الایضاح، محمد علامی تبریزی؛
المکاسب المحرمه، امام خمینی؛
المکاسب المحرمه، محمدعلی اراکی؛
انوار الفقاهه فی احکام العترة الطاهره، ناصر مکارم شیرازی؛
ابتغاء الفضیله فی گستردن الوسیله فی المکاسب المحرمه، مرتضی حائری؛
دراسات فی المکاسب المحرمه، حسینعلی منتظری؛
محاضرات فی الفقه الجعفری: المکاسب المحرمه، ابوالقاسم خوئی.[مستلزم منبع][۷]
گستردن مکاسب، علی محمدی خراسانی،قم نشر دهنده الامام الحسن بن علی، ۱۳۸۶ش.[۸]
شرایط انتشار
چاپ سنگی
این کتاب، چند دفعه به طور رحلی و چاپ سنگی منتشر گردیدهاست که برخی از آن ها عبارتند از:
در سال ۱۳۰۰ق، در طهران، به تصحیح سیدمحمدحسینی لواسانی؛
در سال ۱۳۷۴ ق، در تبریز، به طور وزیری والا و چاپ سنگی، به تصحیح احمد تبریزی.
چاپ ساده
دمنوشهای بی آلایش زیادی از این کتاب وجود دارااست. که بعضی از آنها عبارتند از:
در سال ۱۴۱۶ق/۱۳۷۳ش، توسط انتشاراتدار الحکمه؛
در سال ۱۴۱۸ق/۱۳۷۵ش، توسط موسسه تکثیر اسلامی؛
در سال ۱۴۲۰ق/۱۳۷۷ش، بوسیله مجمع الفکر الاسلامی؛
در سال ۱۴۲۴ق/۱۳۸۲ش، توسط موسسه انتشار اسلامی؛
در سال ۱۴۲۶ق/۱۳۸۳ش، بوسیله انتشارات آرمان بلندتر؛
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی