?????? ???? ???? ???? ??????? ????

حسینیه، یک کدام از فرقه‌های زیدیه قائل به رجعت حسین بن قاسم عِیانی (یکی امامان زیدیه یمن)میباشند. در تاریخ زیدیه درباره مهدی موعود و ظهور مدعیان مهدویت مشاجره‌های جدّی وجود داراست که یک کدام از مهم ترین این مورد ها، ادعای مهدویت حسین بن قاسم عیانی ابتدا قرن پنجم میباشد که به پیدایی فرقه حسینیه مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد انجامید.

حسین بن قاسم عیانی بعد از مرگ پدرش، جانشین وی و ذمه ‌دار امامت زیدیان یمن شد و در سال ۴۰۴ هجری قمری در میدان جنگ به قتل رسید. اما گروهی از رهروان وی مرگش را نپذیرفتند و مدعا شدند که وی به عبارتی مهدی موعودی میباشد که نبی اسلام(ص) ظهورش را وعده فرموده و بعد از یک زمان غایب بودن، برای اقامه عدل و داد آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بازخواهد گشت.

یقین به دانش غیب، اخذ وحی و اعمال دادن شغل های خارق العاده در امر حسین بن قاسم و باورهای شگفت‌انگیزی همانند برتری او بر همگی پیامبران و برای مثال فرستاده اسلام (ص) و ترجیح کلام وی بر کلیه کتاب‌های آسمانی و به عنوان مثال قرآن، از سایر عقاید این فرقه رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.

فرقه حسینیه از قرن پنجم تا هفتم، در کنار جریان سنتّی زیدیه در یمن، حضور داشته و اعتقاد و باور آنها به مهدویتِ حسین بن قاسم و بقیه باورها درباره وی، در طی بیشتراز سه قرن، معرکه آرای موافقان و معارضان زیدیه بوده میباشد. در قرن نهم خبری از این فرقه نبوده و منقرض شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیده بودند.

پیدایش
پیدایی فرقه حسینیه نتیجه ها بخشی از تحولاتِ سیاسی یمن بوده میباشد. قبایل یمن در ۲۸۰ ه.ق از سادات ساکن در مدینه برای اعزام برگزیده‌ای از قوم و قبیله فرستاده(ص) به خواسته حل اختلافات داخلی و به دست تصاحب کردن زعامت آن دیار ــ که بر تاثیر کشمکش‌های قوم‌ای دست‌خوش آشوب شده بودــ دعوت کردند که به دنبال سفر الهادی الی الحق، یحیی بن حسین به آنجا، سرنوشت دولت زیدیان یمن تشکیل شد.[۱] فیض کارایی علمی الهادی، پدید وارد شدن مکتبی دینی و کلامی فی مابین زیدیه بود که، در انتساب به وی، هادَویه نامیده گردیده‌است.

بعد از وفات الهادی در سال ۲۹۸ ه.ق، دو فرزند وی، محمد ملقب به مرتضی لدین اللّه و احمد ملقب به ناصرلدین اللّه، که هر دو از امامان تعالی زیدیان یمن به شمار می روند، مبنا‌های این فرقه را مستحکم کردند، البته بعد از وفات ناصر لدین اللّه، حکومت امامان زیدی در یمن، به سبب ساز زد خورد‌های داخلی و مبارزه فرزندان ناصر بر راز حکومت، رو به ضعف بنیان و به حوزه‌ کوچکی در حوالی شهر صَعْده، در شمال یمن، محصور شد.[۲]

در‌این زمان عالمان زیدی تعالیم دینی و کلامی الهادی را همچنان تحت عنوان اصولِ مورد قبول، تبیین و تعبیر و تفسیر می‌کردند. البته از میانه قرن چهارم به سپس مجادلات کلامی در بین زیدیه شدید شد که به گروه‌بندی نو رهروان الهادی در دو فرقه مُطَرِّفیه و مُختَرِعه[۳] و در ادامه آن، پیدایی فرقه سومین به اسم حسینیه انجامید.

قاسم بن علی
در واقع، زیرا هیچ یک از جانشینان ناصر نتوانستند خویش را تحت عنوان امامِ دارای شرایط و مورد قبول عموم و قبایل یمن مطرح نمایند، عملا حاکمان زیدی در شمال یمن تا یک سری دهه نتوانستند توان زمانه الهادی و دو فرزندش را مراقبت نمایند، تا اینکه در ۳۸۸ ه.ق، که منازعه بین نوادگان الهادی بر راز حکومت به نقط ی اوج خویش رسیده بود،[۴] بعضی قبایل یمن توشه دیگر به بیعت با سادات بومی در سوا یمن رغبت آرم دادند و این توشه ابومحمد قاسم بن علی عیانی المنصور باللّه (۳۱۰ـ۳۹۳ ه.ق)، که فردی فقید و فاضل بود، دعوت آن‌ها‌را اجابت کرد و آنها به وی آرزو بستند تا تحت عنوان امام، انسجام قبلی را بازگرداند.[۵]

معاش قاسم
مُحَلِّی[۶] نسب بی نقصِ قاسم بن علی را، که از سادات حسنی مقیمِ حجاز بوده، اینگونه آورده میباشد:

قاسم بن علی بن عبداللّه بن محمد بن قاسم رَسّی بن ابراهیم بن اسماعیل بن ابراهیم بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب(ع)؛
براین اساس، قاسم بن علی از نوادگان محمد بن قاسم رسّی، اخوی حسین بن قاسم، بود و برخلاف دیگر مدعیان زعامت زیدیه در آن روزگار، از نسل الهادی خلا، بلکه نسبش با دو واسطه به عموی الهادی، یعنی محمدبن قاسم رسّی، میرسید. این نکته، دست آویز بعضا فرزندان الهادی برای مخالفت با وی شد.[۷]

قاسم بن علی عیانی المنصورباللّه در نصیب‌هایی از کتاب التنبیه و الدلائل[۸] به همین مسئله پرداخته و از استعداد خویش و حتی نیای اعلایش (محمدبن قاسم بن ابراهیم) برای امامت زیدیه، در مقابل دعاوی احاطه هادوی هواخواهی نموده است.

عیانی به‌دنبال بیماری شدیدی، در ۹ رمضان ۳۹۳ در عیان درگذشت. از بین شش پسر وی، با اسم‌های جعفر، یحیی، عبداللّه، علی، سلیمان و حسین،[۹] خرد‌ترین آن‌ها ابوعبداللّه حسین بن قاسم، ملقب به المهدی لدین اللّه، ذمه ‌دار امامت زیدیه بعداز وی شد.

سرسلسله حسینیه
حسین بن قاسم عیانی در ۳۷۶ق[۱۰] یا این که ۳۷۸ق[۱۱] به دنیا آمد و نزد بابا و برادران گران قدر‌خیس خویش، در حجاز رشد یافت. در روزگار امامت پدرش، در ۳۹۱ق به همپا دیگر اعضای خانواده، به شمال یمن رفت[۱۲] و بنابر اکثر زمان ها گزارش‌ها فورا بعداز وفات پدرش در سال ۳۹۳ ه.ق، امام زیدیه و جانشین بابا شناخته شد.[۱۳]

امامت بر زیدیان
از کار‌های حسین بن قاسم در مسافت سال‌های ۳۹۳ تا ۴۰۱ق اگاهی روشنی در مشت وجود ندارد و بیشتر اطلاعاتی که از زمان امامت وی به ما رسیده، مرتبط با سال‌های ۴۰۱ تا ۴۰۴ق میباشد. هر یک سری که به گفته رَبَعی[۱۴] بر پایه ی سنّت زیدیه، کتابی در تفصیل درحال حاضر حسین بن قاسم تألیف گردیده‌است. او درین زمان، سرگرم منازعات و نبرد‌های گوناگون، عمدتآ با رقبای داخلی، بود.[۱۵]

رقبا
برای مثال رقبای داخلی وی این افراد بودند:[۱۶]

یوسف بن یحیی بن ناصر لدین اللّه، که از سال ۳۶۸ ه.ق مدعا امامت زیدیه بود و در زمان زمامداری قاسم عیانی، به رغم بیعت با او، و بعداز آن در زمانه امامت حسین بن قاسم تا سال ۴۰۴ ه.ق که وی در صعده کشته شد، حریف و مخالف جدّی وی بود؛
محسِّن بن محمدبن مختاربن ناصر لدین اللّه؛
محمدبن قاسم بن حسین زیدی، از نوادگان زید شهید، که در سال ۴۰۳ ه.ق حسین بن قاسم اورا به قتل رساند؛
زید فرزند محمدبن قاسم.

حسینیه، یک کدام از فرقه‌های زیدیه قائل به رجعت حسین بن قاسم عِیانی (یکی امامان زیدیه یمن)میباشند. در تاریخ زیدیه درباره مهدی موعود و ظهور مدعیان مهدویت مشاجره‌های جدّی وجود داراست که یک کدام از مهم ترین این مورد ها، ادعای مهدویت حسین بن قاسم عیانی ابتدا قرن پنجم میباشد که به پیدایی فرقه حسینیه مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد انجامید.

حسین بن قاسم عیانی بعد از مرگ پدرش، جانشین وی و ذمه ‌دار امامت زیدیان یمن شد و در سال ۴۰۴ هجری قمری در میدان جنگ به قتل رسید. اما گروهی از رهروان وی مرگش را نپذیرفتند و مدعا شدند که وی به عبارتی مهدی موعودی میباشد که نبی اسلام(ص) ظهورش را وعده فرموده و بعد از یک زمان غایب بودن، برای اقامه عدل و داد آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بازخواهد گشت.

یقین به دانش غیب، اخذ وحی و اعمال دادن شغل های خارق العاده در امر حسین بن قاسم و باورهای شگفت‌انگیزی همانند برتری او بر همگی پیامبران و برای مثال فرستاده اسلام (ص) و ترجیح کلام وی بر کلیه کتاب‌های آسمانی و به عنوان مثال قرآن، از سایر عقاید این فرقه رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.

فرقه حسینیه از قرن پنجم تا هفتم، در کنار جریان سنتّی زیدیه در یمن، حضور داشته و اعتقاد و باور آنها به مهدویتِ حسین بن قاسم و بقیه باورها درباره وی، در طی بیشتراز سه قرن، معرکه آرای موافقان و معارضان زیدیه بوده میباشد. در قرن نهم خبری از این فرقه نبوده و منقرض شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد گردیده بودند.

پیدایش
پیدایی فرقه حسینیه نتیجه ها بخشی از تحولاتِ سیاسی یمن بوده میباشد. قبایل یمن در ۲۸۰ ه.ق از سادات ساکن در مدینه برای اعزام برگزیده‌ای از قوم و قبیله فرستاده(ص) به خواسته حل اختلافات داخلی و به دست تصاحب کردن زعامت آن دیار ــ که بر تاثیر کشمکش‌های قوم‌ای دست‌خوش آشوب شده بودــ دعوت کردند که به دنبال سفر الهادی الی الحق، یحیی بن حسین به آنجا، سرنوشت دولت زیدیان یمن تشکیل شد.[۱] فیض کارایی علمی الهادی، پدید وارد شدن مکتبی دینی و کلامی فی مابین زیدیه بود که، در انتساب به وی، هادَویه نامیده گردیده‌است.

بعد از وفات الهادی در سال ۲۹۸ ه.ق، دو فرزند وی، محمد ملقب به مرتضی لدین اللّه و احمد ملقب به ناصرلدین اللّه، که هر دو از امامان تعالی زیدیان یمن به شمار می روند، مبنا‌های این فرقه را مستحکم کردند، البته بعد از وفات ناصر لدین اللّه، حکومت امامان زیدی در یمن، به سبب ساز زد خورد‌های داخلی و مبارزه فرزندان ناصر بر راز حکومت، رو به ضعف بنیان و به حوزه‌ کوچکی در حوالی شهر صَعْده، در شمال یمن، محصور شد.[۲]

در‌این زمان عالمان زیدی تعالیم دینی و کلامی الهادی را همچنان تحت عنوان اصولِ مورد قبول، تبیین و تعبیر و تفسیر می‌کردند. البته از میانه قرن چهارم به سپس مجادلات کلامی در بین زیدیه شدید شد که به گروه‌بندی نو رهروان الهادی در دو فرقه مُطَرِّفیه و مُختَرِعه[۳] و در ادامه آن، پیدایی فرقه سومین به اسم حسینیه انجامید.

قاسم بن علی
در واقع، زیرا هیچ یک از جانشینان ناصر نتوانستند خویش را تحت عنوان امامِ دارای شرایط و مورد قبول عموم و قبایل یمن مطرح نمایند، عملا حاکمان زیدی در شمال یمن تا یک سری دهه نتوانستند توان زمانه الهادی و دو فرزندش را مراقبت نمایند، تا اینکه در ۳۸۸ ه.ق، که منازعه بین نوادگان الهادی بر راز حکومت به نقط ی اوج خویش رسیده بود،[۴] بعضی قبایل یمن توشه دیگر به بیعت با سادات بومی در سوا یمن رغبت آرم دادند و این توشه ابومحمد قاسم بن علی عیانی المنصور باللّه (۳۱۰ـ۳۹۳ ه.ق)، که فردی فقید و فاضل بود، دعوت آن‌ها‌را اجابت کرد و آنها به وی آرزو بستند تا تحت عنوان امام، انسجام قبلی را بازگرداند.[۵]

معاش قاسم
مُحَلِّی[۶] نسب بی نقصِ قاسم بن علی را، که از سادات حسنی مقیمِ حجاز بوده، اینگونه آورده میباشد:

قاسم بن علی بن عبداللّه بن محمد بن قاسم رَسّی بن ابراهیم بن اسماعیل بن ابراهیم بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب(ع)؛
براین اساس، قاسم بن علی از نوادگان محمد بن قاسم رسّی، اخوی حسین بن قاسم، بود و برخلاف دیگر مدعیان زعامت زیدیه در آن روزگار، از نسل الهادی خلا، بلکه نسبش با دو واسطه به عموی الهادی، یعنی محمدبن قاسم رسّی، میرسید. این نکته، دست آویز بعضا فرزندان الهادی برای مخالفت با وی شد.[۷]

قاسم بن علی عیانی المنصورباللّه در نصیب‌هایی از کتاب التنبیه و الدلائل[۸] به همین مسئله پرداخته و از استعداد خویش و حتی نیای اعلایش (محمدبن قاسم بن ابراهیم) برای امامت زیدیه، در مقابل دعاوی احاطه هادوی هواخواهی نموده است.

عیانی به‌دنبال بیماری شدیدی، در ۹ رمضان ۳۹۳ در عیان درگذشت. از بین شش پسر وی، با اسم‌های جعفر، یحیی، عبداللّه، علی، سلیمان و حسین،[۹] خرد‌ترین آن‌ها ابوعبداللّه حسین بن قاسم، ملقب به المهدی لدین اللّه، ذمه ‌دار امامت زیدیه بعداز وی شد.

سرسلسله حسینیه
حسین بن قاسم عیانی در ۳۷۶ق[۱۰] یا این که ۳۷۸ق[۱۱] به دنیا آمد و نزد بابا و برادران گران قدر‌خیس خویش، در حجاز رشد یافت. در روزگار امامت پدرش، در ۳۹۱ق به همپا دیگر اعضای خانواده، به شمال یمن رفت[۱۲] و بنابر اکثر زمان ها گزارش‌ها فورا بعداز وفات پدرش در سال ۳۹۳ ه.ق، امام زیدیه و جانشین بابا شناخته شد.[۱۳]

امامت بر زیدیان
از کار‌های حسین بن قاسم در مسافت سال‌های ۳۹۳ تا ۴۰۱ق اگاهی روشنی در مشت وجود ندارد و بیشتر اطلاعاتی که از زمان امامت وی به ما رسیده، مرتبط با سال‌های ۴۰۱ تا ۴۰۴ق میباشد. هر یک سری که به گفته رَبَعی[۱۴] بر پایه ی سنّت زیدیه، کتابی در تفصیل درحال حاضر حسین بن قاسم تألیف گردیده‌است. او درین زمان، سرگرم منازعات و نبرد‌های گوناگون، عمدتآ با رقبای داخلی، بود.[۱۵]

رقبا
برای مثال رقبای داخلی وی این افراد بودند:[۱۶]

یوسف بن یحیی بن ناصر لدین اللّه، که از سال ۳۶۸ ه.ق مدعا امامت زیدیه بود و در زمان زمامداری قاسم عیانی، به رغم بیعت با او، و بعداز آن در زمانه امامت حسین بن قاسم تا سال ۴۰۴ ه.ق که وی در صعده کشته شد، حریف و مخالف جدّی وی بود؛
محسِّن بن محمدبن مختاربن ناصر لدین اللّه؛
محمدبن قاسم بن حسین زیدی، از نوادگان زید شهید، که در سال ۴۰۳ ه.ق حسین بن قاسم اورا به قتل رساند؛
زید فرزند محمدبن قاسم.