حدیث وصایت حدیثی از فرستاده اسلام (ص) میباشد که در آن از امام علی(ع) تحت عنوان وصی و جانشین رسول ذکر شده گردیدهاست. مضمون این حدیث با عبارتهای مختلفی در دولت ها حدیثی شیعه و سنی آمده میباشد. داستان «لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي» از مشهورترین نقلهای آن میباشد که به وسیله بریده بن حصیب از فرستاده (ص) مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نقل شدهاست.
متن حدیث
عنه صلی الله عليه و آله : لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي
نبی آفریدگار(ص) فرمود: برای هر پیامبری وصی و وارثی میباشد. وصی و وارث اینجانب هم علی بن ابیطالب آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد[۱]
حدیث وصایت در منابع روایی
حدیث وصایت در منابع روایی شیعه و سنی همانند فضائل الصحابه ابن حنبل،[۲] مناقب ابن مغازلی،[۳] المعجم الکبیر طبرانی،[۴] تاریخ مدینه دمشق،[۵] مناقب خوارزمی،[۶] الکامل جرجانی،[۷] تذکرة الخواص،[۸] کفایة الأثر،[۹] اینجانب لا یحضره الفقیه،[۱۰] دلائل الإمامة،[۱۱] مناقب ابن شهر آشوب[۱۲] و بحارالانوار[۱۳] آمده میباشد. بریده بن حصیب عبارت « لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي» را از رسول نقل نموده است.[۱۴] رسول در جواب سلمان فارسی که از وی درباره وصی و جانشین او پرسید، فرمود: وصی و وارث اینجانب و هر که دَیْن منرا پرداخت مینماید و وعدههای من را حتمی میسازد، علی بن ابیطالب رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۱۵][یادداشت ۱]
همینطور بر مبنا حدیثی که از علی بن علی هلالی نقل کرده، رسول خطاب به فاطمه(س) فرمود:«َ وَصِيِّي خَيْرُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَحَبُّهُمْ إِلَى اللَه وَ هُوَ بَعْلُكِ؛ وصى اینجانب شایسته ترین اوصيا و دوست داستنیترین ايشان به سوى پروردگار میباشد و آن شوهر تو شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد،»[۱۶]
محتوا
محتوای حدیث وصایت، زمینه جانشینی و خلافت امام علی(ع) میباشد. علمای شیعه آن را از دلایل امامت علی بن ابیطالب میدانند؛ آنها وصایت را به معنای جانشینی دانسته و بر این باورند که رسول مبنی بر این حدیث حضرت علی(ع) را تحت عنوان جانشین خویش معرفی نموده است؛[۱۷] ولی بعضا از علمای اهل سنت گفتهاند وصایت درین حدیث به معنای خلافت وجود ندارد؛ بلکه فرستاده توصیه خانوادهاش را به علی(ع) نموده است.[۱۸] در جواب آنها گفتهاند که رسول امام علی(ع) را به طور مطلق وصی خویش قرار داده و شاهدی بر این داعیه که وصایت را به کارها خانوادهاش مقید کردهباشد، نیست.[۱۹] حمدی بن عبدالمجید سلفی در ورژن تحقیقی المعجم الکبیر گفته میباشد درحالتی که گواهی حدیث درست میبود بر قضیه خلافت و جانشینی دلالت داشت.[۲۰]
گواهی
حدیث وصایت هم در منابع شیعه و هم در منابع اهلسنت از پیامبر آفریدگار(ص) داستان گردیده است. در منابع شیعی این حدیث از روش امام علی(ع)،[۲۱] امام رضا(ع) به گزارش پدرانش(ع) در خطبه شعبانیه،[۲۲] مخلوق الله بن عباس،[۲۳] زید بن ارقم،[۲۴] امام راست گو(ع)،[۲۵] امام کاظم(ع)،[۲۶] امام رضا(ع)،[۲۷] و امام جواد(ع)،[۲۸] نقل گردیده است. همینطور در منابع اهلسنت از روش: سلمان فارسی.[۲۹] با چهار طرز[۳۰] امأیمن،[۳۱]بریده،[۳۲]أنس بن صاحب،[۳۳] أبورافع،[۳۴]أبوأیوب انصاری،[۳۵]عبدالله بن عباس،[۳۶] پیروز الجهنی،[۳۷] علی الهلالی،[۳۸] ابوسعید خدری،[۳۹] و تعداد دیگر از صحابه با تعبیرات متعدد آمده میباشد. سبط بن جوزی (مولف تذکرة الخواص) داستان سلمان را به دو مدرک نقل نموده است وی سندی را که در فضائل الصحابه ابن حنبل آمده، درست می داند.[۴۰]
بعضی علمای اهل سنت مانند ابن جوزی،[۴۱] جلال الدین سیوطی[۴۲] و هیثمی[۴۳] به جهت قرارگرفتن محمد بن حمید رازی یا این که علی بن مجاهد در گواهی حدیث، در اعتبار آن تشکیک کرده و آن را نپذیرفتهاند در حالیکه به گفته سید علی میلانی، محمد بن حمید از راویان صحاح سته بوده و برخی از رجالیان برای مثال یحیی بن مشخص و معلوم اورا توثیق کردهاند.[۴۴] همینطور آورده شده ترمذی مولف سنن ترمذی از صحاح سته اهل سنت و احمد بن حنبل از علی بن مجاهد داستان نقل کردهاند.[۴۵]
حدیث وصایت حدیثی از فرستاده اسلام (ص) میباشد که در آن از امام علی(ع) تحت عنوان وصی و جانشین رسول ذکر شده گردیدهاست. مضمون این حدیث با عبارتهای مختلفی در دولت ها حدیثی شیعه و سنی آمده میباشد. داستان «لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي» از مشهورترین نقلهای آن میباشد که به وسیله بریده بن حصیب از فرستاده (ص) مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نقل شدهاست.
متن حدیث
عنه صلی الله عليه و آله : لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي
نبی آفریدگار(ص) فرمود: برای هر پیامبری وصی و وارثی میباشد. وصی و وارث اینجانب هم علی بن ابیطالب آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد[۱]
حدیث وصایت در منابع روایی
حدیث وصایت در منابع روایی شیعه و سنی همانند فضائل الصحابه ابن حنبل،[۲] مناقب ابن مغازلی،[۳] المعجم الکبیر طبرانی،[۴] تاریخ مدینه دمشق،[۵] مناقب خوارزمی،[۶] الکامل جرجانی،[۷] تذکرة الخواص،[۸] کفایة الأثر،[۹] اینجانب لا یحضره الفقیه،[۱۰] دلائل الإمامة،[۱۱] مناقب ابن شهر آشوب[۱۲] و بحارالانوار[۱۳] آمده میباشد. بریده بن حصیب عبارت « لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي» را از رسول نقل نموده است.[۱۴] رسول در جواب سلمان فارسی که از وی درباره وصی و جانشین او پرسید، فرمود: وصی و وارث اینجانب و هر که دَیْن منرا پرداخت مینماید و وعدههای من را حتمی میسازد، علی بن ابیطالب رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[۱۵][یادداشت ۱]
همینطور بر مبنا حدیثی که از علی بن علی هلالی نقل کرده، رسول خطاب به فاطمه(س) فرمود:«َ وَصِيِّي خَيْرُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَحَبُّهُمْ إِلَى اللَه وَ هُوَ بَعْلُكِ؛ وصى اینجانب شایسته ترین اوصيا و دوست داستنیترین ايشان به سوى پروردگار میباشد و آن شوهر تو شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد،»[۱۶]
محتوا
محتوای حدیث وصایت، زمینه جانشینی و خلافت امام علی(ع) میباشد. علمای شیعه آن را از دلایل امامت علی بن ابیطالب میدانند؛ آنها وصایت را به معنای جانشینی دانسته و بر این باورند که رسول مبنی بر این حدیث حضرت علی(ع) را تحت عنوان جانشین خویش معرفی نموده است؛[۱۷] ولی بعضا از علمای اهل سنت گفتهاند وصایت درین حدیث به معنای خلافت وجود ندارد؛ بلکه فرستاده توصیه خانوادهاش را به علی(ع) نموده است.[۱۸] در جواب آنها گفتهاند که رسول امام علی(ع) را به طور مطلق وصی خویش قرار داده و شاهدی بر این داعیه که وصایت را به کارها خانوادهاش مقید کردهباشد، نیست.[۱۹] حمدی بن عبدالمجید سلفی در ورژن تحقیقی المعجم الکبیر گفته میباشد درحالتی که گواهی حدیث درست میبود بر قضیه خلافت و جانشینی دلالت داشت.[۲۰]
گواهی
حدیث وصایت هم در منابع شیعه و هم در منابع اهلسنت از پیامبر آفریدگار(ص) داستان گردیده است. در منابع شیعی این حدیث از روش امام علی(ع)،[۲۱] امام رضا(ع) به گزارش پدرانش(ع) در خطبه شعبانیه،[۲۲] مخلوق الله بن عباس،[۲۳] زید بن ارقم،[۲۴] امام راست گو(ع)،[۲۵] امام کاظم(ع)،[۲۶] امام رضا(ع)،[۲۷] و امام جواد(ع)،[۲۸] نقل گردیده است. همینطور در منابع اهلسنت از روش: سلمان فارسی.[۲۹] با چهار طرز[۳۰] امأیمن،[۳۱]بریده،[۳۲]أنس بن صاحب،[۳۳] أبورافع،[۳۴]أبوأیوب انصاری،[۳۵]عبدالله بن عباس،[۳۶] پیروز الجهنی،[۳۷] علی الهلالی،[۳۸] ابوسعید خدری،[۳۹] و تعداد دیگر از صحابه با تعبیرات متعدد آمده میباشد. سبط بن جوزی (مولف تذکرة الخواص) داستان سلمان را به دو مدرک نقل نموده است وی سندی را که در فضائل الصحابه ابن حنبل آمده، درست می داند.[۴۰]
بعضی علمای اهل سنت مانند ابن جوزی،[۴۱] جلال الدین سیوطی[۴۲] و هیثمی[۴۳] به جهت قرارگرفتن محمد بن حمید رازی یا این که علی بن مجاهد در گواهی حدیث، در اعتبار آن تشکیک کرده و آن را نپذیرفتهاند در حالیکه به گفته سید علی میلانی، محمد بن حمید از راویان صحاح سته بوده و برخی از رجالیان برای مثال یحیی بن مشخص و معلوم اورا توثیق کردهاند.[۴۴] همینطور آورده شده ترمذی مولف سنن ترمذی از صحاح سته اهل سنت و احمد بن حنبل از علی بن مجاهد داستان نقل کردهاند.[۴۵]
بررسی فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد