ام فضل و ادب دختر مأمون، (زنده در ۲۲۰ق)از همسران امام جواد(ع) که در برخی منابع تحت عنوان آدم کش وی معرفی گردیده است. به گفته این منابع، ام فضل و ادب با تحریک برادرش جعفر بن مأمون، امام نهم شیعه ها را مسموم کرد و به شهیدشدن مسجد غدیر بلوار معلم مشهد رساند.
تزویج با امام جواد(ع)
ام فضل و ادب، دختر مأمون و همسر امام جواد(ع) بود. مأمون از خلفای بنیعباس و معاصر با امام رضا(ع) بود.[۱]
مأمون در سال ۲۰۲ق[۲] و در طول حیات امام رضا(ع)[۳] ام ادب را به عقد امام جواد(ع) درآورد. برخی گفتهاند که هنگام اقامت امام رضا(ع) در خراسان، امام جواد برای دیدار او بهاین حیطه هجرت کرد[۴] و در همین دیدار بود که مأمون دختر خویش را به عقد وی درآورد. البته مسعودی، مجال این تزویج را بعد از شهید شدن امام رضا(ع) دانسته مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.[۵]
به گفتۀ روضه خوان موثر مأمون شیفتۀ رفتار، دانش و متانت محمد بن علی(ع) گردیده بود. از این رو این وصلت سازه بر درخواست وی شکل گرفت.[۶] امام جواد(ع) مهریهای متساوی مهریه حضرت زهرا(س)(۵۰۰ درهم) گزینش کرد.[۷] این وصلت از خوف اینکه مبادا خلافت از عباسیان به علویان منتقل گردد، اعتراض بعضی دوروبری ها مأمون را بهدنبال مسجد بابا غدیر مشهد داشت.[۸]
امام جواد(ع) از ام فضل و ادب، صاحب و مالک فرزند نشد.[۹]
شهیدشدن امام جواد(ع)
به گفتۀ مسعودی، معتصم(عموی ام فضل و ادب) و جعفر بن مأمون (اخوی ام ادب) دائماً در تفکر کشتن امام جواد(ع) بودند. سرنوشت وقتی که امام از مدینه به بغداد نزد معتصم آمد، با تحریک جعفر، ام ادب سَمّی در انگور بنیان و امام با میل کردن آن به شهید شدن رسید.[۱۰] درباره کیفیت مسمومیت امام جواد(ع) به دست ام الفضل سخنان دیگری نیز آورده شده میباشد.[۱۱] روحانی اثرگذار گفته میباشد: «هرچند گردآوریای گفتهاند که امام جواد(ع) با سم درگذشته میباشد؛ ولی این مقاله برای اینجانب اثبات نشده که بتوانم بدان شهیدشدن دهم.»[۱۲] بعضا منابع شهیدشدن امام جواد را بر تاثیر صحبتچینی ابن ابی داود حکم دهنده بغداد، نزد معتصم دانستهاند. معتصم بوسیله منشی یکیاز وزیرانش امام جواد(س) را مسموم کرد و به شهیدشدن مسجد بابا قدرت مشهد رساند.[۱۳]
به نقل از علی بن حسین مسعودی تاریخنگار قرن چهارم قمری، ام الفضل بعد از مسموم کردن امام جواد(ع) منصرف شد و ناله میکرد، البته امام جواد(ع) اورا نفرین کرد.[۱۴] معتصم بعداز شهید شدن امام جواد(ع)، ام الفضل را به قصر خویش موفقیت[۱۵] ولی طولی نکشید که به مرض رنج دچار شد و بر تاثیر به عبارتی از عالم رفت.[۱۶]جعفر، اخوی ام فضل و ادب، هم در وضعیت مستی در چاهی سقوط کرد و کشته شد.[۱۷]
جستارهای متعلق
جعده دختر اشعث
سمانه مغربیه
پانویس
ابن کثیر، البدایة و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۴۹.
طبری، تاریخ، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۵۶۶؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن فندق، تاریخ بیهق، کتابفروشی فروغی، طهران،ص۴۶.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.
موثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
موثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۴.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۰؛ مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
مسعودی، ثابت الوصیة، منتشر کننده: انصاریان، قم،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.
عیاشی، التفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق،ج۱، ص۳۲۰.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۴۵.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
مسعودی، ثابت الوصیه،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
ام فضل و ادب دختر مأمون، (زنده در ۲۲۰ق)از همسران امام جواد(ع) که در برخی منابع تحت عنوان آدم کش وی معرفی گردیده است. به گفته این منابع، ام فضل و ادب با تحریک برادرش جعفر بن مأمون، امام نهم شیعه ها را مسموم کرد و به شهیدشدن مسجد غدیر بلوار معلم مشهد رساند.
تزویج با امام جواد(ع)
ام فضل و ادب، دختر مأمون و همسر امام جواد(ع) بود. مأمون از خلفای بنیعباس و معاصر با امام رضا(ع) بود.[۱]
مأمون در سال ۲۰۲ق[۲] و در طول حیات امام رضا(ع)[۳] ام ادب را به عقد امام جواد(ع) درآورد. برخی گفتهاند که هنگام اقامت امام رضا(ع) در خراسان، امام جواد برای دیدار او بهاین حیطه هجرت کرد[۴] و در همین دیدار بود که مأمون دختر خویش را به عقد وی درآورد. البته مسعودی، مجال این تزویج را بعد از شهید شدن امام رضا(ع) دانسته مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.[۵]
به گفتۀ روضه خوان موثر مأمون شیفتۀ رفتار، دانش و متانت محمد بن علی(ع) گردیده بود. از این رو این وصلت سازه بر درخواست وی شکل گرفت.[۶] امام جواد(ع) مهریهای متساوی مهریه حضرت زهرا(س)(۵۰۰ درهم) گزینش کرد.[۷] این وصلت از خوف اینکه مبادا خلافت از عباسیان به علویان منتقل گردد، اعتراض بعضی دوروبری ها مأمون را بهدنبال مسجد بابا غدیر مشهد داشت.[۸]
امام جواد(ع) از ام فضل و ادب، صاحب و مالک فرزند نشد.[۹]
شهیدشدن امام جواد(ع)
به گفتۀ مسعودی، معتصم(عموی ام فضل و ادب) و جعفر بن مأمون (اخوی ام ادب) دائماً در تفکر کشتن امام جواد(ع) بودند. سرنوشت وقتی که امام از مدینه به بغداد نزد معتصم آمد، با تحریک جعفر، ام ادب سَمّی در انگور بنیان و امام با میل کردن آن به شهید شدن رسید.[۱۰] درباره کیفیت مسمومیت امام جواد(ع) به دست ام الفضل سخنان دیگری نیز آورده شده میباشد.[۱۱] روحانی اثرگذار گفته میباشد: «هرچند گردآوریای گفتهاند که امام جواد(ع) با سم درگذشته میباشد؛ ولی این مقاله برای اینجانب اثبات نشده که بتوانم بدان شهیدشدن دهم.»[۱۲] بعضا منابع شهیدشدن امام جواد را بر تاثیر صحبتچینی ابن ابی داود حکم دهنده بغداد، نزد معتصم دانستهاند. معتصم بوسیله منشی یکیاز وزیرانش امام جواد(س) را مسموم کرد و به شهیدشدن مسجد بابا قدرت مشهد رساند.[۱۳]
به نقل از علی بن حسین مسعودی تاریخنگار قرن چهارم قمری، ام الفضل بعد از مسموم کردن امام جواد(ع) منصرف شد و ناله میکرد، البته امام جواد(ع) اورا نفرین کرد.[۱۴] معتصم بعداز شهید شدن امام جواد(ع)، ام الفضل را به قصر خویش موفقیت[۱۵] ولی طولی نکشید که به مرض رنج دچار شد و بر تاثیر به عبارتی از عالم رفت.[۱۶]جعفر، اخوی ام فضل و ادب، هم در وضعیت مستی در چاهی سقوط کرد و کشته شد.[۱۷]
جستارهای متعلق
جعده دختر اشعث
سمانه مغربیه
پانویس
ابن کثیر، البدایة و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۴۹.
طبری، تاریخ، ۱۳۸۷ق، ج۸، ص۵۶۶؛ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۹.
ابن فندق، تاریخ بیهق، کتابفروشی فروغی، طهران،ص۴۶.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.
موثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
موثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۴.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.
ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۰؛ مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
مسعودی، ثابت الوصیة، منتشر کننده: انصاریان، قم،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
موءثر، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.
عیاشی، التفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق،ج۱، ص۳۲۰.
مسعودی، ثابت الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۷.
اربلی، کشف الغمه، ۱۳۸۱ق، ج۲، ص۳۴۵.
ابن شهر آشوب، المناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۳۸۱.
مسعودی، ثابت الوصیه،۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.
بررسی فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد