?????? ???? ???? ???? ??????? ????

از طرف دیگر نگاه قرآن به احکام و شریعت، نیز نگاهى حاکى از خلق‏مدارى شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد: وَ اَقِمَ الصَّلوةَ اِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ و الْمُنْکَرِ؛ و نماز را برپا دار، که نماز از فعالیت زشت و ناپسند بازمى‏دارااست (عنکبوت، آیه‏ى 45). آیه‌ها ذیل نیز بر این مقاله دلالت دارا‌هستند: بقره، آیه‌ها 177 و 183 و توبه، آیه ها 1 و 3.
8. سعى‏محورى
سعى و تلاش از دو جهت راجع‌به تربیت گزینه دقت میباشد: 1. تقویت عزم به نحو مطلق؛ 2. تقویت عزم رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد به نحو خاص و اعمال عملى معلوم.
عنایت تأثیر سعى و سعی بر بشر درین میباشد که وى وام دار معیار سعی و کوششى میباشد که به فعالیت مى‏گیرد؛ آنچه در تربیت دینى عنایت دارااست ترازو سعى و کوششى میباشد که شخص در ناحیه توان خویش براى وصال به مقصود اجرا مى‏دهد. همینطور تربیت دینى اشخاص با دقت به موقعیت و امکاناتى که فرد در مشت داراست، طرح‏ریزى مى‏خواهد شد. آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد وَ اَنْ لَیْسَ لِلاِنْسانِ اِلاّ مَا سَعى وَ اَنَّ سَعْیَهَ سَوْفَ یُرى؛ و اینکه براى بشر سود‏اى جز سعى و سعی وجود ندارد و سعی وی به زودى چشم مى‏خواهد شد (نجم / 39و40). بقیه آیه‌ها دراین مورد عبارتند از: نازعات، آیه‏ى 35 و بشر، آیه‏ى 22.
محورهاى عمده موردنظر اصولا سعى‏محورى عبارتند از:
جهد و تلاش:
اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمّا یَعْلَمِ اللّهُ الذَّینَ جَاهَدُوا مِنْکُم وَ یَعْلَمَ الصّابِرینَ؛ آیا اینگونه پنداشتید مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد که فقط با ادعاى ایمان وارد فردوس خواهید شد، در حالى که آفریدگار هنوز مجاهدان از شما و صابران را معلوم نساخته میباشد (آل‏عمران، 142).
و حوصله و استقامت:
وَ اصْبِجایز اِنَّ اللّهَ مَعَ الصّابِریِن؛ و طاقت و استقامت نمائید که معبود با استقامت‏کنندگان میباشد (انفال، 46) و آیه ها 24 سوره رعد و 30 سوره فصلّت نیز بر این مقاله دلالت دارا هستند.
و حصول و اکتساب:
کُلُّ امْرَىٍ بِمَا کَسَبَ رَهِینٌ؛ هرکس در گرو ایفا خود میباشد (طور، آیه‏ى 21 و بقره، آیه‏ى 225).
دستاوردهاى تربیتى این اصل مواردى زیرا: تأثیر عملکرد در تغییر‌و تحول سرانجام و نقش سعى و عادت در تربیت میباشد.
9. میانه روی‏گرایى
اصل میانه روی‏گرایى بیان کنده رعایت میانه روی و توازن در تربیت بشر و خودداری از هر سیرتکامل افراط و تفریط میباشد. این اصل متضمن دو دستور میباشد:
1. مضمون‌ میانه‌روی به نوعى مشتمل بر‏ى جامعیت میباشد. به‌این مفهوم که آنچه در تربیت اسلامى مدنظر قرار مى‏گیرد دربرگیرنده تک تک نیازها و مراد‏هاى وجودى آدم میباشد و این جامعیت نیازمند رعایت میانروی فی مابین نیازهاى سابق الذکر و جلوگیری از افراط و تفریط در مواجهه با آنهاست؛
2. رعایت میانه روی در نوع سرمایه‏گذارى و صرف انرژى براى جواب‏گویى به یک نیاز، ما‌را از افراط و زیاده‏روى در پرداختن به آن بازمى‏دارااست. در بینش دینى، تداوم هر امرى به میانه روی در ایفا آن بستگى دارااست. امام باقر(ع) در‌این خصوص مى‏فرماید:
اَحَبُّ الاَعْجنسِ اِلَى اللّهِ عَزَّوَجلَّ مَا داوَمَ عَلَیْهِ العَبْدُ وَ اِنْ قَلَّ؛ شایسته ترین و دوست داستنی‏ترین اجرا در نزد آفریدگار ـ عزوجل ـ عملى میباشد که از سوى عبد تداوم یابد هر یک‌سری قلیل و اندک باشد.
10. محبت‏محورى
مبنا تربیت دینى بر مبنا برانگیختن حبّ و عشق و علاقه‏ى آدم و ساخت و ساز وابستگى و تعلّق خیال و خاطر در وی صورت مى‏گیرد. ساخت‌و‌ساز و رشد شم تعلّق، شوق واشتیاق و عشق و علاقه به معبود و درنتیجه به خَلق وی و کینه توزی و انزجار از شیطان و مظاهر وی وظیفه‏ى اصلى تربیت دینى محسوب مى‏گردد. آنچه اساسا محبت‏محورى مطرح مى‏خواهد شد، میدان‏دارى رغبت‏هاى قلبى و حق تقدم علاقه‏ورزى و سر و رمزهاى آن بر دلیل‏هاى بى‏طراوت عقلانى و افراط‏هاى بى‏روح عملى میباشد. (گیسلر، ص25 و 30؛ جیمز، ص25ـ24).
در بسیارى از آیه ها قرآن تبیین رابطه آدم با خدا یا این که بالعکس بر طبق دوستى و محبت، شکلى به طور کاملً متعدد از ارتباط ها قاضی در دیگر گستره‏هاى ارتباطى به خویش گرفته میباشد. مفهومى که حکایت از علاقه متقابل اخلاق و پروردگار مى‏نماید، به عبارتی معنا محبت و علاقه‏ورزى میباشد که بیان‌کننده چگونگی رابطه دوجانبه آدم و خداست:
قُلْ اِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِى یُحْبِبْکُمُ اللّهُ؛ بگو: در شرایطی‌که آفریدگار را دوست دارید، از اینجانب پیروى فرمائید تا معبود دوستتان بدارد (آل عمران، آیه‏ى 30).
خدا هنگام خطاب به رستگاران از واژه و کلمه‏ى محبت و دوست داشتن به کارگیری مى‏نماید و از طرف دیگر نسبت به کسانى که در وادى سرکشى و عصیان قدم گذارده‏اند از کلمه‏ى برائت یا این که عدم محبت به کارگیری مى‏نماید.
11. تحقیق‏مدارى
یکى از طریق‏هاى کارامد در زمینه‌ی تربیت، رسیدگی بر کارها متربى میباشد. بررسی دینى، نظارتى آگاهانه و هوشیارانه میباشد که متربى مى‏داند همواره خوی و حرکات وی ذیل پژوهش ظریف الهى میباشد و در بعدی می بایست پاسخگوى اجرا و خلق خویش باشد. اینگونه نظارتى مى‏تواند تأثیر ویژه‏اى بر شخصیت و اخلاق و رفتار وى داشته باشد؛ براین اساس، اصل بررسی‏مدارى در تربیت اسلامى به ما مى‏گوید: عالم در منظر پروردگار والا و تعالى میباشد و وی بر همگی کارها مطلع میباشد.
بدین ترتیب، چگونگی تأثیر رسیدگی بر خلق و اوضاع و احوال بشر، وام دار واحد سنجش آگاهى و اطمینان وی نسبت به فرمان رسیدگی و چگونگى آن میباشد. این دستور نیازمند نوعى مراقبه و احتساب و خودکنترلى میباشد. على(ع) مى‏فرماید:
از مخالفت با دستور‏هاى خدایى که در پیشگاه وی حاضرید و زمام کارها شما به دست اوست و حرکات و سکنات شما در مشت اقتدار اوست بترسید. در حالتی‌که شما اعمالى را پنهانى جاری ساختن دهید وی مى‏داند و درصورتی که آشکارا به‏جا آورید... نگهبانان بزرگوارى را گماشته تا هیچ حقى ضایع نگردد و بیهوده تصویب نکنند. (نهج‏البلاغه، خطبه‏ى 183).
12. واهمه و رجا
هیچ گاه نمى‏قدرت تکان‏هاى تربیتى را که سبب ساز به اصلاح و تغییر و تحول خلق در بشر مى‏شوند سوای وجود علت‏اى آشکار رسم کرد. تشویق و تنبیه، جایزه و جزا و بالاخره فردوس و دوزخ وجهنم در تعابیر دینى نمادى پر‌نور و عاملى اساسى براى ساخت‌و‌ساز انگیزش در بشر از رهگذر نوعى بیم و آرزو و خوف و عشق و علاقه میباشد. بشر با ترکیبى متعادل از بیم و آرزو حرکتى را شروع مى‏نماید یا این که از آن دست مى‏کشد. هیچ گامى در جهت اصلاح و تغییر تحول حالت جانور، سوای گذر از در میان این دو مقوله، در سطح های متفاوت قابلیت و امکان‏پذیر وجود ندارد (قطب، ص182). هراس و رجا در تربیت دینى کامل کننده یکدیگرند و آدم را از یأس و غرور پیراسته و به تواضع و آرزو تروتمیز مى‏سازند. نحوه ترغیب و ترهیب (ترقیب کردن و تهدید) مبنی بر همین طریقه به بشر میباشد:
وَ بَشِّرِ الَّذینَ امَجدیدُا وَ عَمِلُوا الصّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَناتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الاَنْهَارُ؛ و به کسانى که ایمان آورده‏اند و کارهاى لایق ایفا داده‏اند، مژده ده که وی را گلشن‏هایى خواهد بود که از ذیل درختان آن جوی سرازیر میباشد (بقره، آیه‏ى 25).
اِنّا اَنْذَرْناکُمْ عَذابا قَرِیبا یَومَ یَنْظُرُ المَرْءُ مَاقَدَّمَتْ یَداهُ وَ یَقُولُ الْکافِرُ یا این که لَیْتَنِى کُنْتُ تُرابا؛ ما شما‌را از عذابى مجاورت هشدار دادیم: روزى که آدمى آنچه را که با دست خود پیش رسول میباشد بنگرد؛ و کافر مى‏گوید،کاش اینجانب خاک بودم (نبأ، آیه‏ى 40).
13. مرگ‏اندیشى (فناپذیرى دنیوى)
در اسلام، روحیه آرزوگرایى‏هاى بى‏حد و حصر و دست‏نایافتنى و محدود شدن در چارچوب طرح‏ها و نقشه‏هاى بى‏نقطه پایان و فراموشى خویش در‌این دربین سرچشمه‏ى بسیارى از ایرادات وگناه‏هاى بشر میباشد.
نبی(ص) فرمود: «حُبُّ الدُّنْیا این که رَأْسُ کُلّ خَطِیئَةِ؛ عشق و علاقه به عالم منشأ هر نادرست و خطایى میباشد» (بحارالانوار، ج70، ص239).
هشدارها و تأکیدات فراوان اسلام بر فناپذیرى بشر در عالم و نقطه نهایی یافتن زمانه زندگى، و جابجایی از موقعیتى به شرایط دیگر جزء مهمى از دسته‏ى موعظه و اندرزهاى دینى میباشد. این فرمان، در اندیشه مرتبط با تربیت اسلامى از رده مهمى برخوردار‌است به نحوى که بر انتخاب نوع تکان تربیتى و جهت‏دهى به آن تأثیر انکارناپذیرى داراست (شعراء، آیه‏ى 129؛ آدینه، آیه‏ى 8؛ غررالحکم، ج3، ص112 و ج5، ص295 و ج6، ص160 و نهج‏البلاغه، خطبه‏ى 188).
14. آرمان‏گرایى
«عالم ماهیت از اویى و به سوى اویى دارااست. بر عالم یک نظام عالى هدایت، حاکمیت داراست»(مطهرى، ص233). تربیت دینى بر طبق آرمانى مشخص و معلوم و غرض غایى نام برده جاری ساختن مى‏پذیرد و در چارچوب آن اقدامات مرتبط با تعیین هدفها و اتخاذ رویکرد‏هاى تربیتى شکل مى‏پذیرد. به‌این‏ترتیب، فردى که خویش را در اینگونه محدوده‏اى قرار مى‏دهد به طور کاملً متعدد از فردى میباشد که نسبت به چارچوب فوق التزامى ندارد. شاید بتوان اساسی‏ترین دستاورد تربیتى این اصل، یعنى پندار‏ى عالمِ با مقصود را، القاى روح معنادارى به آدم و ساخت و ساز متکی بودن و آرزو در وی دانست (استیس؛ ص168).
15. آخرت‏اندیشى
جهت‏گیرى زندگى بر مبناى آخرت‏گرایى تحولى اساسى در اخلاق و رفتار و سلوک آدم ساخت مى‏نماید.تربیت دینى مسئولیت ویژه‏اى در بارورى عقل دینى از رهگذر القاى ذهنیت آخرت‏اندیش داراست، از این‏رو مفاهیم دینى مشحون از یادآورى سراى جاوید و تولید تنبه در آدم نسبت به آن میباشد.
وَ اتَّقُوا یَوْمَا لاتَجْزِى نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَیْئا وَ لایُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لایُؤخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ؛ و بترسید از روزى که هیچ‏کس عذاب معبود را از کسى دفع نمى‏نماید، و خیر از وی شفاعتى پذیرفته، ونه به‏جاى وى بدلى گرفته مى‏خواهد شد، ونه یارى گردد

از طرف دیگر نگاه قرآن به احکام و شریعت، نیز نگاهى حاکى از خلق‏مدارى شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد: وَ اَقِمَ الصَّلوةَ اِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ و الْمُنْکَرِ؛ و نماز را برپا دار، که نماز از فعالیت زشت و ناپسند بازمى‏دارااست (عنکبوت، آیه‏ى 45). آیه‌ها ذیل نیز بر این مقاله دلالت دارا‌هستند: بقره، آیه‌ها 177 و 183 و توبه، آیه ها 1 و 3.
8. سعى‏محورى
سعى و تلاش از دو جهت راجع‌به تربیت گزینه دقت میباشد: 1. تقویت عزم به نحو مطلق؛ 2. تقویت عزم رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد به نحو خاص و اعمال عملى معلوم.
عنایت تأثیر سعى و سعی بر بشر درین میباشد که وى وام دار معیار سعی و کوششى میباشد که به فعالیت مى‏گیرد؛ آنچه در تربیت دینى عنایت دارااست ترازو سعى و کوششى میباشد که شخص در ناحیه توان خویش براى وصال به مقصود اجرا مى‏دهد. همینطور تربیت دینى اشخاص با دقت به موقعیت و امکاناتى که فرد در مشت داراست، طرح‏ریزى مى‏خواهد شد. آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد وَ اَنْ لَیْسَ لِلاِنْسانِ اِلاّ مَا سَعى وَ اَنَّ سَعْیَهَ سَوْفَ یُرى؛ و اینکه براى بشر سود‏اى جز سعى و سعی وجود ندارد و سعی وی به زودى چشم مى‏خواهد شد (نجم / 39و40). بقیه آیه‌ها دراین مورد عبارتند از: نازعات، آیه‏ى 35 و بشر، آیه‏ى 22.
محورهاى عمده موردنظر اصولا سعى‏محورى عبارتند از:
جهد و تلاش:
اَمْ حَسِبْتُمْ اَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمّا یَعْلَمِ اللّهُ الذَّینَ جَاهَدُوا مِنْکُم وَ یَعْلَمَ الصّابِرینَ؛ آیا اینگونه پنداشتید مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد که فقط با ادعاى ایمان وارد فردوس خواهید شد، در حالى که آفریدگار هنوز مجاهدان از شما و صابران را معلوم نساخته میباشد (آل‏عمران، 142).
و حوصله و استقامت:
وَ اصْبِجایز اِنَّ اللّهَ مَعَ الصّابِریِن؛ و طاقت و استقامت نمائید که معبود با استقامت‏کنندگان میباشد (انفال، 46) و آیه ها 24 سوره رعد و 30 سوره فصلّت نیز بر این مقاله دلالت دارا هستند.
و حصول و اکتساب:
کُلُّ امْرَىٍ بِمَا کَسَبَ رَهِینٌ؛ هرکس در گرو ایفا خود میباشد (طور، آیه‏ى 21 و بقره، آیه‏ى 225).
دستاوردهاى تربیتى این اصل مواردى زیرا: تأثیر عملکرد در تغییر‌و تحول سرانجام و نقش سعى و عادت در تربیت میباشد.
9. میانه روی‏گرایى
اصل میانه روی‏گرایى بیان کنده رعایت میانه روی و توازن در تربیت بشر و خودداری از هر سیرتکامل افراط و تفریط میباشد. این اصل متضمن دو دستور میباشد:
1. مضمون‌ میانه‌روی به نوعى مشتمل بر‏ى جامعیت میباشد. به‌این مفهوم که آنچه در تربیت اسلامى مدنظر قرار مى‏گیرد دربرگیرنده تک تک نیازها و مراد‏هاى وجودى آدم میباشد و این جامعیت نیازمند رعایت میانروی فی مابین نیازهاى سابق الذکر و جلوگیری از افراط و تفریط در مواجهه با آنهاست؛
2. رعایت میانه روی در نوع سرمایه‏گذارى و صرف انرژى براى جواب‏گویى به یک نیاز، ما‌را از افراط و زیاده‏روى در پرداختن به آن بازمى‏دارااست. در بینش دینى، تداوم هر امرى به میانه روی در ایفا آن بستگى دارااست. امام باقر(ع) در‌این خصوص مى‏فرماید:
اَحَبُّ الاَعْجنسِ اِلَى اللّهِ عَزَّوَجلَّ مَا داوَمَ عَلَیْهِ العَبْدُ وَ اِنْ قَلَّ؛ شایسته ترین و دوست داستنی‏ترین اجرا در نزد آفریدگار ـ عزوجل ـ عملى میباشد که از سوى عبد تداوم یابد هر یک‌سری قلیل و اندک باشد.
10. محبت‏محورى
مبنا تربیت دینى بر مبنا برانگیختن حبّ و عشق و علاقه‏ى آدم و ساخت و ساز وابستگى و تعلّق خیال و خاطر در وی صورت مى‏گیرد. ساخت‌و‌ساز و رشد شم تعلّق، شوق واشتیاق و عشق و علاقه به معبود و درنتیجه به خَلق وی و کینه توزی و انزجار از شیطان و مظاهر وی وظیفه‏ى اصلى تربیت دینى محسوب مى‏گردد. آنچه اساسا محبت‏محورى مطرح مى‏خواهد شد، میدان‏دارى رغبت‏هاى قلبى و حق تقدم علاقه‏ورزى و سر و رمزهاى آن بر دلیل‏هاى بى‏طراوت عقلانى و افراط‏هاى بى‏روح عملى میباشد. (گیسلر، ص25 و 30؛ جیمز، ص25ـ24).
در بسیارى از آیه ها قرآن تبیین رابطه آدم با خدا یا این که بالعکس بر طبق دوستى و محبت، شکلى به طور کاملً متعدد از ارتباط ها قاضی در دیگر گستره‏هاى ارتباطى به خویش گرفته میباشد. مفهومى که حکایت از علاقه متقابل اخلاق و پروردگار مى‏نماید، به عبارتی معنا محبت و علاقه‏ورزى میباشد که بیان‌کننده چگونگی رابطه دوجانبه آدم و خداست:
قُلْ اِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِى یُحْبِبْکُمُ اللّهُ؛ بگو: در شرایطی‌که آفریدگار را دوست دارید، از اینجانب پیروى فرمائید تا معبود دوستتان بدارد (آل عمران، آیه‏ى 30).
خدا هنگام خطاب به رستگاران از واژه و کلمه‏ى محبت و دوست داشتن به کارگیری مى‏نماید و از طرف دیگر نسبت به کسانى که در وادى سرکشى و عصیان قدم گذارده‏اند از کلمه‏ى برائت یا این که عدم محبت به کارگیری مى‏نماید.
11. تحقیق‏مدارى
یکى از طریق‏هاى کارامد در زمینه‌ی تربیت، رسیدگی بر کارها متربى میباشد. بررسی دینى، نظارتى آگاهانه و هوشیارانه میباشد که متربى مى‏داند همواره خوی و حرکات وی ذیل پژوهش ظریف الهى میباشد و در بعدی می بایست پاسخگوى اجرا و خلق خویش باشد. اینگونه نظارتى مى‏تواند تأثیر ویژه‏اى بر شخصیت و اخلاق و رفتار وى داشته باشد؛ براین اساس، اصل بررسی‏مدارى در تربیت اسلامى به ما مى‏گوید: عالم در منظر پروردگار والا و تعالى میباشد و وی بر همگی کارها مطلع میباشد.
بدین ترتیب، چگونگی تأثیر رسیدگی بر خلق و اوضاع و احوال بشر، وام دار واحد سنجش آگاهى و اطمینان وی نسبت به فرمان رسیدگی و چگونگى آن میباشد. این دستور نیازمند نوعى مراقبه و احتساب و خودکنترلى میباشد. على(ع) مى‏فرماید:
از مخالفت با دستور‏هاى خدایى که در پیشگاه وی حاضرید و زمام کارها شما به دست اوست و حرکات و سکنات شما در مشت اقتدار اوست بترسید. در حالتی‌که شما اعمالى را پنهانى جاری ساختن دهید وی مى‏داند و درصورتی که آشکارا به‏جا آورید... نگهبانان بزرگوارى را گماشته تا هیچ حقى ضایع نگردد و بیهوده تصویب نکنند. (نهج‏البلاغه، خطبه‏ى 183).
12. واهمه و رجا
هیچ گاه نمى‏قدرت تکان‏هاى تربیتى را که سبب ساز به اصلاح و تغییر و تحول خلق در بشر مى‏شوند سوای وجود علت‏اى آشکار رسم کرد. تشویق و تنبیه، جایزه و جزا و بالاخره فردوس و دوزخ وجهنم در تعابیر دینى نمادى پر‌نور و عاملى اساسى براى ساخت‌و‌ساز انگیزش در بشر از رهگذر نوعى بیم و آرزو و خوف و عشق و علاقه میباشد. بشر با ترکیبى متعادل از بیم و آرزو حرکتى را شروع مى‏نماید یا این که از آن دست مى‏کشد. هیچ گامى در جهت اصلاح و تغییر تحول حالت جانور، سوای گذر از در میان این دو مقوله، در سطح های متفاوت قابلیت و امکان‏پذیر وجود ندارد (قطب، ص182). هراس و رجا در تربیت دینى کامل کننده یکدیگرند و آدم را از یأس و غرور پیراسته و به تواضع و آرزو تروتمیز مى‏سازند. نحوه ترغیب و ترهیب (ترقیب کردن و تهدید) مبنی بر همین طریقه به بشر میباشد:
وَ بَشِّرِ الَّذینَ امَجدیدُا وَ عَمِلُوا الصّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَناتٍ تَجْرِى مِنْ تَحْتِهَا الاَنْهَارُ؛ و به کسانى که ایمان آورده‏اند و کارهاى لایق ایفا داده‏اند، مژده ده که وی را گلشن‏هایى خواهد بود که از ذیل درختان آن جوی سرازیر میباشد (بقره، آیه‏ى 25).
اِنّا اَنْذَرْناکُمْ عَذابا قَرِیبا یَومَ یَنْظُرُ المَرْءُ مَاقَدَّمَتْ یَداهُ وَ یَقُولُ الْکافِرُ یا این که لَیْتَنِى کُنْتُ تُرابا؛ ما شما‌را از عذابى مجاورت هشدار دادیم: روزى که آدمى آنچه را که با دست خود پیش رسول میباشد بنگرد؛ و کافر مى‏گوید،کاش اینجانب خاک بودم (نبأ، آیه‏ى 40).
13. مرگ‏اندیشى (فناپذیرى دنیوى)
در اسلام، روحیه آرزوگرایى‏هاى بى‏حد و حصر و دست‏نایافتنى و محدود شدن در چارچوب طرح‏ها و نقشه‏هاى بى‏نقطه پایان و فراموشى خویش در‌این دربین سرچشمه‏ى بسیارى از ایرادات وگناه‏هاى بشر میباشد.
نبی(ص) فرمود: «حُبُّ الدُّنْیا این که رَأْسُ کُلّ خَطِیئَةِ؛ عشق و علاقه به عالم منشأ هر نادرست و خطایى میباشد» (بحارالانوار، ج70، ص239).
هشدارها و تأکیدات فراوان اسلام بر فناپذیرى بشر در عالم و نقطه نهایی یافتن زمانه زندگى، و جابجایی از موقعیتى به شرایط دیگر جزء مهمى از دسته‏ى موعظه و اندرزهاى دینى میباشد. این فرمان، در اندیشه مرتبط با تربیت اسلامى از رده مهمى برخوردار‌است به نحوى که بر انتخاب نوع تکان تربیتى و جهت‏دهى به آن تأثیر انکارناپذیرى داراست (شعراء، آیه‏ى 129؛ آدینه، آیه‏ى 8؛ غررالحکم، ج3، ص112 و ج5، ص295 و ج6، ص160 و نهج‏البلاغه، خطبه‏ى 188).
14. آرمان‏گرایى
«عالم ماهیت از اویى و به سوى اویى دارااست. بر عالم یک نظام عالى هدایت، حاکمیت داراست»(مطهرى، ص233). تربیت دینى بر طبق آرمانى مشخص و معلوم و غرض غایى نام برده جاری ساختن مى‏پذیرد و در چارچوب آن اقدامات مرتبط با تعیین هدفها و اتخاذ رویکرد‏هاى تربیتى شکل مى‏پذیرد. به‌این‏ترتیب، فردى که خویش را در اینگونه محدوده‏اى قرار مى‏دهد به طور کاملً متعدد از فردى میباشد که نسبت به چارچوب فوق التزامى ندارد. شاید بتوان اساسی‏ترین دستاورد تربیتى این اصل، یعنى پندار‏ى عالمِ با مقصود را، القاى روح معنادارى به آدم و ساخت و ساز متکی بودن و آرزو در وی دانست (استیس؛ ص168).
15. آخرت‏اندیشى
جهت‏گیرى زندگى بر مبناى آخرت‏گرایى تحولى اساسى در اخلاق و رفتار و سلوک آدم ساخت مى‏نماید.تربیت دینى مسئولیت ویژه‏اى در بارورى عقل دینى از رهگذر القاى ذهنیت آخرت‏اندیش داراست، از این‏رو مفاهیم دینى مشحون از یادآورى سراى جاوید و تولید تنبه در آدم نسبت به آن میباشد.
وَ اتَّقُوا یَوْمَا لاتَجْزِى نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَیْئا وَ لایُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لایُؤخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ؛ و بترسید از روزى که هیچ‏کس عذاب معبود را از کسى دفع نمى‏نماید، و خیر از وی شفاعتى پذیرفته، ونه به‏جاى وى بدلى گرفته مى‏خواهد شد، ونه یارى گردد