مسجد حَمْزه مسجدی در کنار گورستان شهدای اُحُد در مدینه.[۱] بیان شده بهفرمان نبی(ص) بر قبر حمزة بن عبدالمُطَّلِب و دیگر شهدای مبارزه احد، مسجدی ساخته شد[۲] که ابعاد بر تاثیر سیل نابود شد و مامانِ الناصر لدینالله، خلیفه عباسی در قرن ششم قمری آن را مرمت کرد و بعد از آن گسترش یافت و مسجد غدیر بلوار معلم مشهد زیارتگاه شد.[۳]
به گفته سَمهودی، تاریخنگار و مدینهشناس قرن نهم هجری[۴] و ابنجُبَیر، جهانگرد اندلسی که در سال ۵۷۹ق از مدینه دیدن کرده بود،[۵] قبر حمزه در درون مسجد قرار داشت. ابراهیم رفعتپاشا نیز در سال ۱۳۲۵ق این مسجد را بنایی معمولی و دارنده گنبد تعریف نموده است.[۶][منبع بهتری نیاز مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد]
وهابیان در سال ۱۳۴۴ق، مسجد حمزه را تخریب و گورستان را محدود کردند تا بازدارنده زیارت آن شوند.[۷] تخریب این مسجد منجر شد ۱۱ شهریور ۱۳۰۴ش/۱۳ صفر ۱۳۴۴ق در کشورایران به تعطیلی و عزای همگانی بینجامد.[۸]
بعداز تخریب، مسجد جدیدی در مسافت ۵۰ متری شرق گورستان اُحُد با اسمهای مسجد حمزه، شهدا یا این که احد ساخته شد.[۹] این مسجد در سال ۲۰۱۷م کامل شدن شد و با مساحت ۵۴هزار مترمربع ظرفیت ۱۵ هزار نمازگزار را داراست و در سه کیلومتری مسجدالنبی مسجد بابا غدیر مشهد قراردارد.[۱۰]
نگارخانه
مسجد حمزه قبل از تخریب
مسجد حمزه قبل از تخریب
نمایی از مسجد حمزه در کنار گورستان احد
نمایی از مسجد حمزه در کنار گورستان احد
تصویری از بقاع شهدای احد و مسجد حمزه
تصویری از بقاع شهدای احد و مسجد حمزه
پانویس
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۴۳۹.
عمید زنجانی، در شیوه برپایی حج ابراهیمی، مشعر، ص۲۲۲.
عده ای از نویسندگان، رهبار حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۹۲۲.
ابنجبیر، رحلة ابنجبیر، دار و مکتبة الهلال، ص۴۴.
نجمی، بقاع حضرت حمزه(ع) در بستر تاریخ، ۱۳۷۹ش.
عده ای از نویسندگان، رهبار حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
بهبودی، روزشمار تاریخ معاصر جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۵ش، ج۵، ص۲۹۱.
بصیری، گلواژههای حج و عمره، ۱۳۸۷ش، ص۵۲۳؛ عده ای از مسجد بابا قدرت مشهد نویسندگان، رهبار حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
«مسجد سیدالشهدا، یادگار مبارزه احد در مدینه»، خبرگزاری ایکنا.
منابع
ابنجبیر، محمد بن احمد، رحلة ابنجبیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال.
بصیری، علیرضا، گلواژههای حج و عمره، قم، مشعر، ۱۳۸۷ش.
بهبودی، هدایتالله، روزشمار تاریخ معاصر جمهوری اسلامی ایران، طهران، مؤسسه مطالعات و رسیدگیهای سیاسی، ۱۳۸۵ش.
جعفریان، پیامبر، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، قم، مشعر، ۱۳۷۹ش.
عده ای از نویسندگان، رهبار حج، قم، مشعر، ۱۳۸۰ش.
سمهودی، علی بن احمد، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
عمید زنجانی، عباسعلی، در روش برپایی حج ابراهیمی، قم، مشعر.
«مسجد سیدالشهدا، یادگار نبرد احد در مدینه»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ تکثیر : ۳ مرداد ۱۴۰۱ش.
نجمی، محمدصادق، بقاع حضرت حمزه در بستر تاریخ، میقات حج، ۱۳۷۹ش، شماره۳۳.
نبو
مساجد
ایالات متحده عربی
مسجدالحرام • مسجدالنبی • مسجد قبا • مسجد شجره • مسجد ردالشمس • مسجد خیف • مسجد غدیر خم • مسجد قبلتین • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • مسجد حمزه (مدینه) • مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
عراق
مسجد کوفه • مسجد سهله • مسجد براثا • مسجد حنانه • مسجد روضه خوان طوسی • مسجد روضه خوان انصاری • مسجد هندی • مسجد الخضراء • مسجد صعصعه • مسجد زید بن صوحان • مسجد عمران بن شاهین • مسجد الحمراء • مسجد جامع بصره • مسجد جواهری
کشورایران
مسجد جمکران • مسجد گوهرشاد • مسجد آقابزرگ کاشان • مسجد جامع اصفهان • مسجد امام اصفهان • مسجد حکیم اصفهان • مسجد سلماسی • مسجد روضه خوان لطفالله • مسجد جامع یزد • مسجد اعظم قم • مسجد امام حسن عسکری قم • مسجد سید اصفهان • مسجد امام خمینی • مسجد سید عزیزالله • مسجد کبود • مسجد نصیرالملک • مسجد جامع قم • مسجد جامع کرمان • مسجد ملک کرمان • مسجد ارک طهران • مسجد نماینده قانونی شیراز • مسجد کرامت • مسجد فیل • مسجد هدایت طهران • مسجد جامع عتیق شیراز • مسجد لرزاده • مسجد صاحب و مالکالامر تبریز • مسجد الجواد • مسجد جاوید • مسجد امینالدوله • مسجد ابوذر (طهران) • مسجد جلیلی • مسجد قبا (طهران) • مسجد جامع نارمک • مسجد فرط
فلسطین
مسجدالاقصی • مسجد صخره
سوریه، مصر، یمن و...
مسجد جامع اموی، مسجد حکم دهنده مصر • مسجد جیوشی، مسجد امام علی صنعا • جامع الامام الصادق (بحرین)
مرتبط
مسجد • مسجد جامع • محراب • مناره • منبر • عمران مسجد • خبرگزاری شبستان • روز جهانی مسجد
نماز • مسجدالنبی
نبو
ایالات متحده عربی سعودی
بخشها تاریخی
مکه • مدینه • جده • احساء • قطیف • عوامیه • طائف • نجران • ینبع • ربذه • شعب ابیطالب • خیبر • غدیر خم • فدک • سقیفه • کوه روشنایی • کوه ابوقبیس • کوه عینین • ابواء • ابطح • دارالندوه • ناحیه بدر • کوه احد • کوه رضوی • حدیبیه • تهامه • معضل • صریا • حجاز • دومة الجندل • جحفه • آبار علی • منزل ارقم بن ابیارقم • حیطان سبعه
اماکن مقدس
بقعه مکی • مقبره مدنی • مسجد الحرام • مسجد النبی • آرامستان معلاة • مسجد قبا • آرامستان بقیع • مسجد غدیر • حرمهای بقیع • مسجد ردالشمس • غار حراء • مسجد شجره • مرزو بوم منا • عرفات • مشعر • بیت الاحزان • کوه ثور • مسجد خیف • مسجد قبلتین • جبل الرحمة • حجر اسماعیل • منزلت ابراهیم • زمزم • صفا و مروه • مسعی • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • ردیف توبه • بقاع شهدای احد • مسجد حمزه (مدینه)• مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
شخصیتها
روضه خوان احمد احسائی • علی بن حسنعلی خنیزی • علی بن حسن خنیزی • عبدالهادی فضلی • باقر النمر • محمدعلی عمری • حسن الصفار • سید هاشم الشخص • ناصر القفاری • زکی المیلاد
دستههای شیعی
تکان مبلغان طلایهدار • سازمان انقلاب اسلامی در شبه جزیره • الحرکة الاصلاحیه • حزبالله حجاز
بقیه
نخاوله • حج • وهابیت • تخریب بقیع • جزیرة العرب • یوم الهدم • قریش • اوس و خزرج • بنیهاشم • انصار • ناآگاهی • فاجعه منا (۱۳۹۴) • انتفاضه ناحیه شرقیه • باب جبرئیل • اعدامهای ۱۲ مارس ۲۰۲۲ ایالات متحده عربی
آرامستان بقیع
مقامها:
مساجد مدینه
بناهای تخریبگردیده بهدست وهابیان
بناهای تاریخی مدینه
مسجد حَمْزه مسجدی در کنار گورستان شهدای اُحُد در مدینه.[۱] بیان شده بهفرمان نبی(ص) بر قبر حمزة بن عبدالمُطَّلِب و دیگر شهدای مبارزه احد، مسجدی ساخته شد[۲] که ابعاد بر تاثیر سیل نابود شد و مامانِ الناصر لدینالله، خلیفه عباسی در قرن ششم قمری آن را مرمت کرد و بعد از آن گسترش یافت و مسجد غدیر بلوار معلم مشهد زیارتگاه شد.[۳]
به گفته سَمهودی، تاریخنگار و مدینهشناس قرن نهم هجری[۴] و ابنجُبَیر، جهانگرد اندلسی که در سال ۵۷۹ق از مدینه دیدن کرده بود،[۵] قبر حمزه در درون مسجد قرار داشت. ابراهیم رفعتپاشا نیز در سال ۱۳۲۵ق این مسجد را بنایی معمولی و دارنده گنبد تعریف نموده است.[۶][منبع بهتری نیاز مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد]
وهابیان در سال ۱۳۴۴ق، مسجد حمزه را تخریب و گورستان را محدود کردند تا بازدارنده زیارت آن شوند.[۷] تخریب این مسجد منجر شد ۱۱ شهریور ۱۳۰۴ش/۱۳ صفر ۱۳۴۴ق در کشورایران به تعطیلی و عزای همگانی بینجامد.[۸]
بعداز تخریب، مسجد جدیدی در مسافت ۵۰ متری شرق گورستان اُحُد با اسمهای مسجد حمزه، شهدا یا این که احد ساخته شد.[۹] این مسجد در سال ۲۰۱۷م کامل شدن شد و با مساحت ۵۴هزار مترمربع ظرفیت ۱۵ هزار نمازگزار را داراست و در سه کیلومتری مسجدالنبی مسجد بابا غدیر مشهد قراردارد.[۱۰]
نگارخانه
مسجد حمزه قبل از تخریب
مسجد حمزه قبل از تخریب
نمایی از مسجد حمزه در کنار گورستان احد
نمایی از مسجد حمزه در کنار گورستان احد
تصویری از بقاع شهدای احد و مسجد حمزه
تصویری از بقاع شهدای احد و مسجد حمزه
پانویس
جعفریان، اثرها اسلامی مکه و مدینه، ۱۳۷۹ش، ص۴۳۹.
عمید زنجانی، در شیوه برپایی حج ابراهیمی، مشعر، ص۲۲۲.
عده ای از نویسندگان، رهبار حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
سمهودی، وفاء الوفاء، ۲۰۰۶م، ج۳، ص۹۲۲.
ابنجبیر، رحلة ابنجبیر، دار و مکتبة الهلال، ص۴۴.
نجمی، بقاع حضرت حمزه(ع) در بستر تاریخ، ۱۳۷۹ش.
عده ای از نویسندگان، رهبار حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
بهبودی، روزشمار تاریخ معاصر جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۵ش، ج۵، ص۲۹۱.
بصیری، گلواژههای حج و عمره، ۱۳۸۷ش، ص۵۲۳؛ عده ای از مسجد بابا قدرت مشهد نویسندگان، رهبار حج، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۳۷۸.
«مسجد سیدالشهدا، یادگار مبارزه احد در مدینه»، خبرگزاری ایکنا.
منابع
ابنجبیر، محمد بن احمد، رحلة ابنجبیر، بیروت، دار و مکتبة الهلال.
بصیری، علیرضا، گلواژههای حج و عمره، قم، مشعر، ۱۳۸۷ش.
بهبودی، هدایتالله، روزشمار تاریخ معاصر جمهوری اسلامی ایران، طهران، مؤسسه مطالعات و رسیدگیهای سیاسی، ۱۳۸۵ش.
جعفریان، پیامبر، اثر ها اسلامی مکه و مدینه، قم، مشعر، ۱۳۷۹ش.
عده ای از نویسندگان، رهبار حج، قم، مشعر، ۱۳۸۰ش.
سمهودی، علی بن احمد، وفاء الوفاء باخبار دار المصطفی، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۲۰۰۶م.
عمید زنجانی، عباسعلی، در روش برپایی حج ابراهیمی، قم، مشعر.
«مسجد سیدالشهدا، یادگار نبرد احد در مدینه»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ تکثیر : ۳ مرداد ۱۴۰۱ش.
نجمی، محمدصادق، بقاع حضرت حمزه در بستر تاریخ، میقات حج، ۱۳۷۹ش، شماره۳۳.
نبو
مساجد
ایالات متحده عربی
مسجدالحرام • مسجدالنبی • مسجد قبا • مسجد شجره • مسجد ردالشمس • مسجد خیف • مسجد غدیر خم • مسجد قبلتین • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • مسجد حمزه (مدینه) • مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
عراق
مسجد کوفه • مسجد سهله • مسجد براثا • مسجد حنانه • مسجد روضه خوان طوسی • مسجد روضه خوان انصاری • مسجد هندی • مسجد الخضراء • مسجد صعصعه • مسجد زید بن صوحان • مسجد عمران بن شاهین • مسجد الحمراء • مسجد جامع بصره • مسجد جواهری
کشورایران
مسجد جمکران • مسجد گوهرشاد • مسجد آقابزرگ کاشان • مسجد جامع اصفهان • مسجد امام اصفهان • مسجد حکیم اصفهان • مسجد سلماسی • مسجد روضه خوان لطفالله • مسجد جامع یزد • مسجد اعظم قم • مسجد امام حسن عسکری قم • مسجد سید اصفهان • مسجد امام خمینی • مسجد سید عزیزالله • مسجد کبود • مسجد نصیرالملک • مسجد جامع قم • مسجد جامع کرمان • مسجد ملک کرمان • مسجد ارک طهران • مسجد نماینده قانونی شیراز • مسجد کرامت • مسجد فیل • مسجد هدایت طهران • مسجد جامع عتیق شیراز • مسجد لرزاده • مسجد صاحب و مالکالامر تبریز • مسجد الجواد • مسجد جاوید • مسجد امینالدوله • مسجد ابوذر (طهران) • مسجد جلیلی • مسجد قبا (طهران) • مسجد جامع نارمک • مسجد فرط
فلسطین
مسجدالاقصی • مسجد صخره
سوریه، مصر، یمن و...
مسجد جامع اموی، مسجد حکم دهنده مصر • مسجد جیوشی، مسجد امام علی صنعا • جامع الامام الصادق (بحرین)
مرتبط
مسجد • مسجد جامع • محراب • مناره • منبر • عمران مسجد • خبرگزاری شبستان • روز جهانی مسجد
نماز • مسجدالنبی
نبو
ایالات متحده عربی سعودی
بخشها تاریخی
مکه • مدینه • جده • احساء • قطیف • عوامیه • طائف • نجران • ینبع • ربذه • شعب ابیطالب • خیبر • غدیر خم • فدک • سقیفه • کوه روشنایی • کوه ابوقبیس • کوه عینین • ابواء • ابطح • دارالندوه • ناحیه بدر • کوه احد • کوه رضوی • حدیبیه • تهامه • معضل • صریا • حجاز • دومة الجندل • جحفه • آبار علی • منزل ارقم بن ابیارقم • حیطان سبعه
اماکن مقدس
بقعه مکی • مقبره مدنی • مسجد الحرام • مسجد النبی • آرامستان معلاة • مسجد قبا • آرامستان بقیع • مسجد غدیر • حرمهای بقیع • مسجد ردالشمس • غار حراء • مسجد شجره • مرزو بوم منا • عرفات • مشعر • بیت الاحزان • کوه ثور • مسجد خیف • مسجد قبلتین • جبل الرحمة • حجر اسماعیل • منزلت ابراهیم • زمزم • صفا و مروه • مسعی • مسجد تنعیم • مسجد الاجابة (مکه) • مسجد الاجابة (مدینه) • مسجد جن • مسجد غمامه • مساجد سبعه • ردیف توبه • بقاع شهدای احد • مسجد حمزه (مدینه)• مسجد علی بن ابیطالب (مدینه)
شخصیتها
روضه خوان احمد احسائی • علی بن حسنعلی خنیزی • علی بن حسن خنیزی • عبدالهادی فضلی • باقر النمر • محمدعلی عمری • حسن الصفار • سید هاشم الشخص • ناصر القفاری • زکی المیلاد
دستههای شیعی
تکان مبلغان طلایهدار • سازمان انقلاب اسلامی در شبه جزیره • الحرکة الاصلاحیه • حزبالله حجاز
بقیه
نخاوله • حج • وهابیت • تخریب بقیع • جزیرة العرب • یوم الهدم • قریش • اوس و خزرج • بنیهاشم • انصار • ناآگاهی • فاجعه منا (۱۳۹۴) • انتفاضه ناحیه شرقیه • باب جبرئیل • اعدامهای ۱۲ مارس ۲۰۲۲ ایالات متحده عربی
آرامستان بقیع
مقامها:
مساجد مدینه
بناهای تخریبگردیده بهدست وهابیان
بناهای تاریخی مدینه
بررسی فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد