?????? ???? ???? ???? ??????? ????

حوزه علمیه سامرا

حوزه علمیه سامرا
داده ها کلی
تأسیس سال ۱۲۹۱ق
بنیانگذار سید محمد حسن شیرازی
نوع کار آموزشی
گستره شغل علم ها فقهی
هدف ها اشاعه مسجد غدیر بلوار معلم مشهد مذهب شیعه
بقیه
تصویر سید محمد حسن شیرازی مؤسس حوزه علمیه سامرا
حوزه علمیه سامرا در شهر سامرا که در زمان‌ای یک کدام از مرکز ها علمی اساسی شیعه ها بود. در سال ۱۲۹۱ق. سید محمد حسن شیرازی در سامرا اقامت گزید و در آنجا حوزه علمیه تأسیس کرد. با حضور شاگردان و علمای تبارک در سامرا، مدرسه خاصی در فقه و اصول صورت گرفت که به مدرسه سامرا آوازه یافت. فتوای تحریم تنباکو میرزای شیرازی از حوزه علمیه سامرا مسجد بابا غدیر مشهد صادر شد.

قدمت حوزه سامرا کوتاه بود و از شروع تا نقطه نهایی، بیش تر از ۲۰ سال ارتفاع نکشید. وجود میرزای شیرازی در بقا و دوام این حوزه نقش اساسی را انجام می کرد لذا با فوت وی اکثریت علما و شیعه‌ها به کربلا و نجف عزیمت مسجد بابا قدرت مشهد کردند.

علمایی همانند سیدحسن صدر، سیدمحسن امین، شرف الدین عاملی، محمد جواد بلاغی، روضه خوان محسن شراره، آقا بلندمرتبه تهرانی، علامه امینی، محمدرضا مظفر و هم اینگونه بعضی از قبیله کشف کننده الغطاء از خارج از التحصیلان مدرسه سامرا بودند.

پیشینه
نوشته ی علمیٔ مهم: سامرا
عمل علمی در سامرا با ورود امام هادی (ع) به‌این شهر استارت می شود. امام دهم شیعه‌ها به طور حضوری و مکاتبه‌ای به تکثیر معارف الهی می‌پرداخت و گزینش وکلا از طرف وی در شهرهای متفاوت کشور‌ایران، عراق و حجاز در حکم گسیل محققان به منطقههای تازه شیعی بود.

بعداز شهید شدن امام هادی (ع)، عصر امامت امام حسن عسکری (ع) در سامرا گذشت البته همواره زیر حیث بود و شیعه ها کمتر می‌توانستند با وی ملاقات نمایند. بعداز شهید شدن امام حسن عسکری (ع)، حضرت مهدی (عج) به امامت رسید، در بعد از ظهر غایب بودن صغری، نواب آن حضرت عموماً در بغداد سکنی گزیدند و حوزه سامرا از رونق به زمین خورد.[۱]

تأسیس حوزه سامرا
سید محمد حسن شیرازی بعداز هجرت حج در سال ۱۲۸۲ق و اقامت در نجف و آنگاه کربلا در نصفه شعبان ۱۲۹۰ راهی کاظمین شد و از آنجا به سوی سامرا رفت و اواخر شعبان ۱۲۹۱ق. وارد سامرا شوید. میرزا در سامرا کرسی درس ایجاد کرد و شاگردان وی از نجف به سامرا تکان کردند. شاگردان زیرا می‌خواستند وظیفه خویش را بدانند و تصمیم بر اقامت در نجف یا این که عزیمت به سامرا بگیرند از مدرس خواستند تکلیف موضوع را پر‌نور نماید. میرزا در مقبره عسکریین استخاره کرد و بعداز استخاره، تصمیم بر ماندن در سامرا گرفت. کتاب‌های او را از نجف به سامرا آوردند، اکثر شاگردانش از نجف به سوی سامرا آمدند و حوزه سامرا صورت گرفت.[۲]

مرکزیت منطقههای علمیه
 حوزه علمیه   عصرٔ مرجعیت
حوزه علمیه قم قرن سوم و چهارم
حوزه علمیه بغداد قرن چهارم و پنجم
حوزه علمیه نجف قرن پنجم و ششم
حوزه علمیه حله قرن هفتم تا نهم
حوزه علمیه نجف قرن دهم
حوزه علمیه اصفهان قرن یازدهم و دوازدهم
حوزه علمیه نجف سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم
حوزه علمیه قم چهاردهم و پانزدهم
حیطههای علمیه جمهوری اسلامی ایران • منطقههای علمیه عراق • منطقههای علمیه لبنان
هنگامی که میرزا در سامرا اقامت گزید تشیع نشاط و تکان خویش را بازیافت و جمع متعددی از اهل دانش، تاجران و کَسَبه به سامرا هجرت کردند. پیش از مسافرت میرزا، تشیع در سامرا در فترتی بسیار زمان بر گرفتار ضعف و گمنامی گشته بود و این شهر متمدن شیعی و علم ها آن بیگانه بود. سامرا در انحصار اهل سنّت و می دانی برای رقابت عشایر و تعصّبات قبایل بود و شیعه و زائران مقبره عسکریین امنیت نداشتند.[۳][۴]

با وجود تشکیل حوزه سامرا و جابجایی مرجعیت عامه شیعه از نجف به سامرا که با صدور فتوای تنباکو و با ناکامی دولت بریتانیا در تفاهم نامه رژی، فیس جهانی به خویش گرفت، حوزه نجف استقرار و بقای خویش را از دست نداد. مجموعه متعددی یا این که با رغبت خویش یا این که به پیشنهاد میرزای شیرازی در نجف به یادماندنی شدند و به حیات علمی خود ادامه دادند.[۵]

میرزای شیرازی از سال ۱۲۹۱ تا ۱۳۱۲ ق. به دوران ۲۱ سال در سامرا اقامت گزید. وی مرجعیت شیعه را به برهه زمانی ۱۰ سال در نجف و ۲۱ سال در سامرا برعهده داشت.[۶]

علل مسافرت میرزا شیرازی به سامرا
برای سفر میرزای شیرازی به سامرا تعدادی غرض بیان کرده‌اند:

اسکان شیعه در سامرا: با اعتنا به اینکه بقاع عسکریین(ع) در سامرا میباشد، میرزا کوشش کرد که شیعه ها در آن جای ، اسکان یابند.
تبلیغ تشیع در نواحی عراق.[۷]
تخمین فی مابین شیعه و اهل سنت: از علل اساسی هجرت میرزا به سامراء سکوت کردن حریق اختلاف بود. وی برای از در میان بردن نبرد‌های فرقه‌ای و قومی دربین مسلمانها آن حوزه‌ به آنجا هجرت کرد. سامراء راءس اهل سنت بود و عشایر دور و اطراف آن از شیعه ها بودند. هر از یک سری گاهی زد خورد‌های خونین دربین شیعه ها و اهل سنت شکل می‌گرفت. میرزا معتقد بود با مهاجرت به سامراء و ساخت‌و‌ساز عمران و آبادی در آن جا سبب ساز الفت و محبت در بین شیعه و سنی شود و حریق کینه‌ها فروکش خواهد کرد. از این روی هنگامی که به سامراء مسافرت کرد در جهت آبادی و عمران آن شهر عملکرد فراوان کرد.[۸]
اجتناب از سر گروهی و مرجعیت.[۹]
غربت از فضای بسته نجف: سید محسن امین از شاگردان میرزا، مقصود از مهاجرت اورا هجران از جوّ بسته نجف می داند که به کسی اذن دگرگونی‌خواهی نمی‌بخشید، هرچند بیان می‌نماید که‌این مورد انگیزه تامه وجود ندارد.[۱۰]
کار‌های میرزای شیرازی در سامرا
میرزای شیرازی مکتب علمیه‌ای به اسم مکتب میرزا تأسیس کرد که دویست محصل در آن مستقر بودند. همینطور کاروانسراهایی برای زائران و مسافران، یک حسینیه و دو خزینه برای مردان و زنان سازه کرد. به امر وی بر روی دجله پلی نصب و بازار تبارک و منزل‌های بخش اعظمی ساخته شد. در سود عمل‌های عمرانی میرزای شیرازی، سامرا که تا آن مجال روستای کوچکی با منزل‌های گِلی بود، به شهری آباد تبدیل شد.[۱۱]

حوزه علمیه سامرا

حوزه علمیه سامرا
داده ها کلی
تأسیس سال ۱۲۹۱ق
بنیانگذار سید محمد حسن شیرازی
نوع کار آموزشی
گستره شغل علم ها فقهی
هدف ها اشاعه مسجد غدیر بلوار معلم مشهد مذهب شیعه
بقیه
تصویر سید محمد حسن شیرازی مؤسس حوزه علمیه سامرا
حوزه علمیه سامرا در شهر سامرا که در زمان‌ای یک کدام از مرکز ها علمی اساسی شیعه ها بود. در سال ۱۲۹۱ق. سید محمد حسن شیرازی در سامرا اقامت گزید و در آنجا حوزه علمیه تأسیس کرد. با حضور شاگردان و علمای تبارک در سامرا، مدرسه خاصی در فقه و اصول صورت گرفت که به مدرسه سامرا آوازه یافت. فتوای تحریم تنباکو میرزای شیرازی از حوزه علمیه سامرا مسجد بابا غدیر مشهد صادر شد.

قدمت حوزه سامرا کوتاه بود و از شروع تا نقطه نهایی، بیش تر از ۲۰ سال ارتفاع نکشید. وجود میرزای شیرازی در بقا و دوام این حوزه نقش اساسی را انجام می کرد لذا با فوت وی اکثریت علما و شیعه‌ها به کربلا و نجف عزیمت مسجد بابا قدرت مشهد کردند.

علمایی همانند سیدحسن صدر، سیدمحسن امین، شرف الدین عاملی، محمد جواد بلاغی، روضه خوان محسن شراره، آقا بلندمرتبه تهرانی، علامه امینی، محمدرضا مظفر و هم اینگونه بعضی از قبیله کشف کننده الغطاء از خارج از التحصیلان مدرسه سامرا بودند.

پیشینه
نوشته ی علمیٔ مهم: سامرا
عمل علمی در سامرا با ورود امام هادی (ع) به‌این شهر استارت می شود. امام دهم شیعه‌ها به طور حضوری و مکاتبه‌ای به تکثیر معارف الهی می‌پرداخت و گزینش وکلا از طرف وی در شهرهای متفاوت کشور‌ایران، عراق و حجاز در حکم گسیل محققان به منطقههای تازه شیعی بود.

بعداز شهید شدن امام هادی (ع)، عصر امامت امام حسن عسکری (ع) در سامرا گذشت البته همواره زیر حیث بود و شیعه ها کمتر می‌توانستند با وی ملاقات نمایند. بعداز شهید شدن امام حسن عسکری (ع)، حضرت مهدی (عج) به امامت رسید، در بعد از ظهر غایب بودن صغری، نواب آن حضرت عموماً در بغداد سکنی گزیدند و حوزه سامرا از رونق به زمین خورد.[۱]

تأسیس حوزه سامرا
سید محمد حسن شیرازی بعداز هجرت حج در سال ۱۲۸۲ق و اقامت در نجف و آنگاه کربلا در نصفه شعبان ۱۲۹۰ راهی کاظمین شد و از آنجا به سوی سامرا رفت و اواخر شعبان ۱۲۹۱ق. وارد سامرا شوید. میرزا در سامرا کرسی درس ایجاد کرد و شاگردان وی از نجف به سامرا تکان کردند. شاگردان زیرا می‌خواستند وظیفه خویش را بدانند و تصمیم بر اقامت در نجف یا این که عزیمت به سامرا بگیرند از مدرس خواستند تکلیف موضوع را پر‌نور نماید. میرزا در مقبره عسکریین استخاره کرد و بعداز استخاره، تصمیم بر ماندن در سامرا گرفت. کتاب‌های او را از نجف به سامرا آوردند، اکثر شاگردانش از نجف به سوی سامرا آمدند و حوزه سامرا صورت گرفت.[۲]

مرکزیت منطقههای علمیه
 حوزه علمیه   عصرٔ مرجعیت
حوزه علمیه قم قرن سوم و چهارم
حوزه علمیه بغداد قرن چهارم و پنجم
حوزه علمیه نجف قرن پنجم و ششم
حوزه علمیه حله قرن هفتم تا نهم
حوزه علمیه نجف قرن دهم
حوزه علمیه اصفهان قرن یازدهم و دوازدهم
حوزه علمیه نجف سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم
حوزه علمیه قم چهاردهم و پانزدهم
حیطههای علمیه جمهوری اسلامی ایران • منطقههای علمیه عراق • منطقههای علمیه لبنان
هنگامی که میرزا در سامرا اقامت گزید تشیع نشاط و تکان خویش را بازیافت و جمع متعددی از اهل دانش، تاجران و کَسَبه به سامرا هجرت کردند. پیش از مسافرت میرزا، تشیع در سامرا در فترتی بسیار زمان بر گرفتار ضعف و گمنامی گشته بود و این شهر متمدن شیعی و علم ها آن بیگانه بود. سامرا در انحصار اهل سنّت و می دانی برای رقابت عشایر و تعصّبات قبایل بود و شیعه و زائران مقبره عسکریین امنیت نداشتند.[۳][۴]

با وجود تشکیل حوزه سامرا و جابجایی مرجعیت عامه شیعه از نجف به سامرا که با صدور فتوای تنباکو و با ناکامی دولت بریتانیا در تفاهم نامه رژی، فیس جهانی به خویش گرفت، حوزه نجف استقرار و بقای خویش را از دست نداد. مجموعه متعددی یا این که با رغبت خویش یا این که به پیشنهاد میرزای شیرازی در نجف به یادماندنی شدند و به حیات علمی خود ادامه دادند.[۵]

میرزای شیرازی از سال ۱۲۹۱ تا ۱۳۱۲ ق. به دوران ۲۱ سال در سامرا اقامت گزید. وی مرجعیت شیعه را به برهه زمانی ۱۰ سال در نجف و ۲۱ سال در سامرا برعهده داشت.[۶]

علل مسافرت میرزا شیرازی به سامرا
برای سفر میرزای شیرازی به سامرا تعدادی غرض بیان کرده‌اند:

اسکان شیعه در سامرا: با اعتنا به اینکه بقاع عسکریین(ع) در سامرا میباشد، میرزا کوشش کرد که شیعه ها در آن جای ، اسکان یابند.
تبلیغ تشیع در نواحی عراق.[۷]
تخمین فی مابین شیعه و اهل سنت: از علل اساسی هجرت میرزا به سامراء سکوت کردن حریق اختلاف بود. وی برای از در میان بردن نبرد‌های فرقه‌ای و قومی دربین مسلمانها آن حوزه‌ به آنجا هجرت کرد. سامراء راءس اهل سنت بود و عشایر دور و اطراف آن از شیعه ها بودند. هر از یک سری گاهی زد خورد‌های خونین دربین شیعه ها و اهل سنت شکل می‌گرفت. میرزا معتقد بود با مهاجرت به سامراء و ساخت‌و‌ساز عمران و آبادی در آن جا سبب ساز الفت و محبت در بین شیعه و سنی شود و حریق کینه‌ها فروکش خواهد کرد. از این روی هنگامی که به سامراء مسافرت کرد در جهت آبادی و عمران آن شهر عملکرد فراوان کرد.[۸]
اجتناب از سر گروهی و مرجعیت.[۹]
غربت از فضای بسته نجف: سید محسن امین از شاگردان میرزا، مقصود از مهاجرت اورا هجران از جوّ بسته نجف می داند که به کسی اذن دگرگونی‌خواهی نمی‌بخشید، هرچند بیان می‌نماید که‌این مورد انگیزه تامه وجود ندارد.[۱۰]
کار‌های میرزای شیرازی در سامرا
میرزای شیرازی مکتب علمیه‌ای به اسم مکتب میرزا تأسیس کرد که دویست محصل در آن مستقر بودند. همینطور کاروانسراهایی برای زائران و مسافران، یک حسینیه و دو خزینه برای مردان و زنان سازه کرد. به امر وی بر روی دجله پلی نصب و بازار تبارک و منزل‌های بخش اعظمی ساخته شد. در سود عمل‌های عمرانی میرزای شیرازی، سامرا که تا آن مجال روستای کوچکی با منزل‌های گِلی بود، به شهری آباد تبدیل شد.[۱۱]