(۱۲۳۰-۱۳۱۲ق) (۱۱۹۴ـ۱۲۷۳ش) دارای شهرت به میرزای شیرازی، میرزای گرانقدر و میرزای مجدِّد، از مراجع تاسی شیعه در قرن چهاردهم هجری قمری بود که فتوای تحریم تنباکو را صادر کرد.میرزای شیرازی بعداز درگذشت روضه خوان مرتضی انصاری در سال ۱۲۴۳ش، به مرجعیت رسید و تا نقطه پايان قدمت به بازه سی سال مرجع واحد شیعه ها بود. وی دانش آموز خاص و گزینه عشق روحانی انصاری بود. روضه خوان عبدالکریم حائری، مؤسس حوزه علمیه قم، آخوند خراسانی، روضه خوان ادب الله نوری، میرزای نائینی و محمدتقی شیرازی از شاگردان وی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بودند.
میرزا رساله‌های شرعی و اصولی زیادی تألیف کرد و بر کتاب‌هایی فقاهتی و اصولی به‌ویژه تعلیقه‌های روضه خوان انصاری برای مقلدانش، لبه زده میباشد. همینطور فتاوای عده گردیده وی و نیز تقریرات درس‌های فقه و اصولش نیز چاپ گردیده‌است.میرزای شیرازی مؤسس حوزه علمیه سامرا شناخته میگردد. بیان شده وی با غرض تخمین دربین شیعه و سنی به سامرا هجرت کرد و درین شهر اقامت گزید. تشکیل داد مکتب، حسینیه، پل، بازار و گرمابه از سرویس ها همگانی و عام‌المنفعه او در سامرا آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بود.
وی در ۸۲ سالگی در سامرا درگذشت و در مقبره امام علی(ع) در نجف دفن شد. درباره وی اثراتی به گویش عربی و فارسی مندرج میباشد. مثلا هدیة الرازی الی الامام المجدد الشیرازی تاثیر آقابزرگ تهرانی و حیاة الامام المجدد الشیرازی تاثیر محمدعلی اُردوبادی در تفصیل هم اکنون میرزا و شاگردانش رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد مندرج میباشد.
معاش سید محمدحسن حسینی، ۱۵ جمادی‌الاول ۱۲۳۰ق موازی با ۴ اردیبهشت ماه ۱۱۹۴ش در شیراز دیده به جهان گشود.[۱] پدرش، میرزامحمود از عالمان آئین بود.[۲] میرزامحمدحسن، پدرش را در کودکی از دست اعطا کرد و زیر سرپرستی خان دایی‌اش، میرزاحسین موسوی، پر اسم و رسم به مجدالاشراف، قرار گرفت.[۳]میرزای شیرازی در سال‌های اقامت در اصفهان، در ۱۷ تا ۲۰ سالگی با دخترعمویش تزویج کرد و صاحب و مالک یک دختر و یک پسر به اسم علی شد. همسر اولش در سال ۱۳۰۳ق درگذشت. وی از همسر دیگرش صاحب و مالک پسری به اسم محمد و همینطور یک دختر شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شد.[۴]
او در سال ۱۲۸۷ق برای اعمال جاری ساختن حج به مکه رفت. درین مهاجرت، شریفِ مکه به دیدار میرزا آمد و اورا به منزل خویش موفقیت. میرزاحسن درین هجرت قصد اقامت همیشگی در مدینه داشت و وقتی که‌این فرمان ممکن نشد، قصد به نزدیک در مشهد گرفت؛ البته در غایت به سامرا رفت و تا نقطه پايان قدمت در آنجا سکونت داشت.[۵]
میرزای بلندمرتبه، ۲۴ شعبان ۱۳۱۲ق موازی با ۱ اسفند ۱۲۷۳ هجری خورشیدی، در ۸۲ سالگی در سامرا درگذشت و در یک کدام از حجره های صحن بقاع امام علی(ع) در نجف دفن شد.[۶] بعضی ادله مرگ او را بیماری سل[۷] یا این که برونشیت دانسته‌اند. برخی دیگر، درگذشت اورا نتیجه ها مسموم شدن به‌دست مزدوران دولت انگلیس میدانند.[۸]
تحصیلات
میرزاحسن از چهار سالگی به مدرسه رفت و خواندن قرآن و کتاب‌های معمول ادبیات فارسی را در دو سال تمام کرد و از شش سالگی، به یاددادن صرف و نحو عربی پرداخت و در هشت سالگی علم آموزی مقدمات را تمام کرد.[۹] از آن پس، میرزا ابراهیم شیرازی، نشانه‌ها و احادیث و وعظ و خطابه را به وی می‌یادگرفت.[۱۰] میرزامحمدحسن هشت‌ساله، به خواست استادش، یک‌توشه بعداز نماز ظهر و بعدازظهر، در مسجد نماینده قانونی شیراز، از منبر بالا رفت و پاره‌ای از کتاب اخلاقی ابواب‌الجنان را از نگهداری برای عموم خواند.[۱۱] [یادداشت ۱]
وی بعد به فراگرفتن فقه و اصول درگیر شد و در ۱۲ سالگی پای درس روضه خوان محمدتقی شیرازی، وسیع ترین مدرّس گستردن لمعه در شیراز جلسه. او در ۱۸ سالگی به سفارش استادش برای ادامه علم آموزی به اصفهان رفت.[۱۳] میرزا محمدحسن قبل از مهاجرت به اصفهان، مدتی در موضع پدرش به نویسندگی دیوان پرداخت.[۱۴] همینطور در پانزده سالگی، کتاب گستردن لمعه را در حوزه علمیه شیراز درس دادن می کرد.[۱۵]
علم آموزی در اصفهان
میرزای شیرازی، ۱۷ صفر ۱۲۴۸ق (۱۲۱۱ش) وارد اصفهان شد[۱۶] و در مکتب صدر سکنی گزید.[۱۷]در‌این دوران، در درس محرمانه محمدتقی اصفهانی مولف کتاب هدایة المسترشدین حاضر میشد. بعداز درگذشت استادش در اواخر ۱۲۴۸ق، سید حسن بیدآبادی، مشهور به میر سید حسن مدرّس را به استادی برگزید و قبل از استارت ۲۰ سالگی، از او اذن اجتهاد اخذ کرد.[۱۸] وی ۱۰ سال در اصفهان اقامت داشت و ضمن بیدآبادی، در درس محمدابراهیم کلباسی هم کمپانی میکرد.[۱۹]
علم آموزی در عراق
میرزاحسن در ۲۹ سالگی، در سال ۱۲۵۹ق موازی با ۱۲۲۱ش به عراق رفت و در درس عالمانی همانند محمدحسن نجفی (صاحب و مالک جواهر) و حسن کشف کننده‌الغطا (پسر جعفر کشف کننده الغطاء)[۲۰] و روضه خوان انصاری حضور یافت.[۲۱]
وی از شاگردان خاص روحانی انصاری بود و ارتباط‌ای ویژه با استادش داشت.[۲۲] روضه خوان انصاری، تصحیح کتاب فرائد الاصول خویش را به وی سپرد.[۲۳] پر اسم و رسم میباشد که روضه خوان انصاری بارها می‌خاطرنشان کرد اینجانب درسم را برای سه نفر می گویم: محمدحسن شیرازی، میرزا حبیب‌الله رشتی و حسن نجم‌آبادی.[۲۴] وی در درس روحانی انصاری نادر کلام می‌اعلام کرد و مشهور میباشد که هنگام صحبت بیان کردن، صدایش به قدری آهسته بود که روحانی برای شنیدن آن بدون چاره به سمت وی خم میشد و شاگردان را دستور به بدون صدا کرده و می‌خاطرنشان کرد: «جناب میرزا کلام می گوید.»[۲۵]
مرجعیت
فتوای تحریم تنباکو
«بسم الله الرحمن الرحیم
الیوم به کارگیری توتون و تنباکو بِأی نَحوٍ کان در حکم محاربه با امام مجال علیه‌السلام میباشد.»
تاریخ آرشیو، اصفهانی کربلایی، تاریخ دخانیه، ۱۳۷۷ش، ص۱۱۸.
بعد از درگذشت روضه خوان انصاری در سال ۱۲۸۱ق، میرزای شیرازی به مرجعیت رسید. به گفته آقابزرگ تهرانی بعداز درگذشت روحانی انصاری، شاگردان پر رنگ وی بر مرجعیت میرزا واقعه‌حیث داشتند، به‌جز گروهی از علمای آذربایجان که مرجعیت سید حسین کوه‌کمره‌ای دیگر فراگیر روحانی انصاری را برای ناحیه و فامیل خویش مطرح کردند. بعد از درگذشت کوه‌کمره‌ای در سال ۱۲۹۹ق، میرزای شیرازی مرجع واحد شیعه‌ها شد.[۲۶]
فقیهان و و اصولیان، مقام علمی میرزای شیرازی را با استادش روحانی انصاری مقایسه کرده و بعضی او را رفیعتر از روضه خوان دانسته‌اند
(۱۲۳۰-۱۳۱۲ق) (۱۱۹۴ـ۱۲۷۳ش) دارای شهرت به میرزای شیرازی، میرزای گرانقدر و میرزای مجدِّد، از مراجع تاسی شیعه در قرن چهاردهم هجری قمری بود که فتوای تحریم تنباکو را صادر کرد.میرزای شیرازی بعداز درگذشت روضه خوان مرتضی انصاری در سال ۱۲۴۳ش، به مرجعیت رسید و تا نقطه پايان قدمت به بازه سی سال مرجع واحد شیعه ها بود. وی دانش آموز خاص و گزینه عشق روحانی انصاری بود. روضه خوان عبدالکریم حائری، مؤسس حوزه علمیه قم، آخوند خراسانی، روضه خوان ادب الله نوری، میرزای نائینی و محمدتقی شیرازی از شاگردان وی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بودند.
میرزا رساله‌های شرعی و اصولی زیادی تألیف کرد و بر کتاب‌هایی فقاهتی و اصولی به‌ویژه تعلیقه‌های روضه خوان انصاری برای مقلدانش، لبه زده میباشد. همینطور فتاوای عده گردیده وی و نیز تقریرات درس‌های فقه و اصولش نیز چاپ گردیده‌است.میرزای شیرازی مؤسس حوزه علمیه سامرا شناخته میگردد. بیان شده وی با غرض تخمین دربین شیعه و سنی به سامرا هجرت کرد و درین شهر اقامت گزید. تشکیل داد مکتب، حسینیه، پل، بازار و گرمابه از سرویس ها همگانی و عام‌المنفعه او در سامرا آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بود.
وی در ۸۲ سالگی در سامرا درگذشت و در مقبره امام علی(ع) در نجف دفن شد. درباره وی اثراتی به گویش عربی و فارسی مندرج میباشد. مثلا هدیة الرازی الی الامام المجدد الشیرازی تاثیر آقابزرگ تهرانی و حیاة الامام المجدد الشیرازی تاثیر محمدعلی اُردوبادی در تفصیل هم اکنون میرزا و شاگردانش رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد مندرج میباشد.
معاش سید محمدحسن حسینی، ۱۵ جمادی‌الاول ۱۲۳۰ق موازی با ۴ اردیبهشت ماه ۱۱۹۴ش در شیراز دیده به جهان گشود.[۱] پدرش، میرزامحمود از عالمان آئین بود.[۲] میرزامحمدحسن، پدرش را در کودکی از دست اعطا کرد و زیر سرپرستی خان دایی‌اش، میرزاحسین موسوی، پر اسم و رسم به مجدالاشراف، قرار گرفت.[۳]میرزای شیرازی در سال‌های اقامت در اصفهان، در ۱۷ تا ۲۰ سالگی با دخترعمویش تزویج کرد و صاحب و مالک یک دختر و یک پسر به اسم علی شد. همسر اولش در سال ۱۳۰۳ق درگذشت. وی از همسر دیگرش صاحب و مالک پسری به اسم محمد و همینطور یک دختر شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد شد.[۴]
او در سال ۱۲۸۷ق برای اعمال جاری ساختن حج به مکه رفت. درین مهاجرت، شریفِ مکه به دیدار میرزا آمد و اورا به منزل خویش موفقیت. میرزاحسن درین هجرت قصد اقامت همیشگی در مدینه داشت و وقتی که‌این فرمان ممکن نشد، قصد به نزدیک در مشهد گرفت؛ البته در غایت به سامرا رفت و تا نقطه پايان قدمت در آنجا سکونت داشت.[۵]
میرزای بلندمرتبه، ۲۴ شعبان ۱۳۱۲ق موازی با ۱ اسفند ۱۲۷۳ هجری خورشیدی، در ۸۲ سالگی در سامرا درگذشت و در یک کدام از حجره های صحن بقاع امام علی(ع) در نجف دفن شد.[۶] بعضی ادله مرگ او را بیماری سل[۷] یا این که برونشیت دانسته‌اند. برخی دیگر، درگذشت اورا نتیجه ها مسموم شدن به‌دست مزدوران دولت انگلیس میدانند.[۸]
تحصیلات
میرزاحسن از چهار سالگی به مدرسه رفت و خواندن قرآن و کتاب‌های معمول ادبیات فارسی را در دو سال تمام کرد و از شش سالگی، به یاددادن صرف و نحو عربی پرداخت و در هشت سالگی علم آموزی مقدمات را تمام کرد.[۹] از آن پس، میرزا ابراهیم شیرازی، نشانه‌ها و احادیث و وعظ و خطابه را به وی می‌یادگرفت.[۱۰] میرزامحمدحسن هشت‌ساله، به خواست استادش، یک‌توشه بعداز نماز ظهر و بعدازظهر، در مسجد نماینده قانونی شیراز، از منبر بالا رفت و پاره‌ای از کتاب اخلاقی ابواب‌الجنان را از نگهداری برای عموم خواند.[۱۱] [یادداشت ۱]
وی بعد به فراگرفتن فقه و اصول درگیر شد و در ۱۲ سالگی پای درس روضه خوان محمدتقی شیرازی، وسیع ترین مدرّس گستردن لمعه در شیراز جلسه. او در ۱۸ سالگی به سفارش استادش برای ادامه علم آموزی به اصفهان رفت.[۱۳] میرزا محمدحسن قبل از مهاجرت به اصفهان، مدتی در موضع پدرش به نویسندگی دیوان پرداخت.[۱۴] همینطور در پانزده سالگی، کتاب گستردن لمعه را در حوزه علمیه شیراز درس دادن می کرد.[۱۵]
علم آموزی در اصفهان
میرزای شیرازی، ۱۷ صفر ۱۲۴۸ق (۱۲۱۱ش) وارد اصفهان شد[۱۶] و در مکتب صدر سکنی گزید.[۱۷]در‌این دوران، در درس محرمانه محمدتقی اصفهانی مولف کتاب هدایة المسترشدین حاضر میشد. بعداز درگذشت استادش در اواخر ۱۲۴۸ق، سید حسن بیدآبادی، مشهور به میر سید حسن مدرّس را به استادی برگزید و قبل از استارت ۲۰ سالگی، از او اذن اجتهاد اخذ کرد.[۱۸] وی ۱۰ سال در اصفهان اقامت داشت و ضمن بیدآبادی، در درس محمدابراهیم کلباسی هم کمپانی میکرد.[۱۹]
علم آموزی در عراق
میرزاحسن در ۲۹ سالگی، در سال ۱۲۵۹ق موازی با ۱۲۲۱ش به عراق رفت و در درس عالمانی همانند محمدحسن نجفی (صاحب و مالک جواهر) و حسن کشف کننده‌الغطا (پسر جعفر کشف کننده الغطاء)[۲۰] و روضه خوان انصاری حضور یافت.[۲۱]
وی از شاگردان خاص روحانی انصاری بود و ارتباط‌ای ویژه با استادش داشت.[۲۲] روضه خوان انصاری، تصحیح کتاب فرائد الاصول خویش را به وی سپرد.[۲۳] پر اسم و رسم میباشد که روضه خوان انصاری بارها می‌خاطرنشان کرد اینجانب درسم را برای سه نفر می گویم: محمدحسن شیرازی، میرزا حبیب‌الله رشتی و حسن نجم‌آبادی.[۲۴] وی در درس روحانی انصاری نادر کلام می‌اعلام کرد و مشهور میباشد که هنگام صحبت بیان کردن، صدایش به قدری آهسته بود که روحانی برای شنیدن آن بدون چاره به سمت وی خم میشد و شاگردان را دستور به بدون صدا کرده و می‌خاطرنشان کرد: «جناب میرزا کلام می گوید.»[۲۵]
مرجعیت
فتوای تحریم تنباکو
«بسم الله الرحمن الرحیم
الیوم به کارگیری توتون و تنباکو بِأی نَحوٍ کان در حکم محاربه با امام مجال علیه‌السلام میباشد.»
تاریخ آرشیو، اصفهانی کربلایی، تاریخ دخانیه، ۱۳۷۷ش، ص۱۱۸.
بعد از درگذشت روضه خوان انصاری در سال ۱۲۸۱ق، میرزای شیرازی به مرجعیت رسید. به گفته آقابزرگ تهرانی بعداز درگذشت روحانی انصاری، شاگردان پر رنگ وی بر مرجعیت میرزا واقعه‌حیث داشتند، به‌جز گروهی از علمای آذربایجان که مرجعیت سید حسین کوه‌کمره‌ای دیگر فراگیر روحانی انصاری را برای ناحیه و فامیل خویش مطرح کردند. بعد از درگذشت کوه‌کمره‌ای در سال ۱۲۹۹ق، میرزای شیرازی مرجع واحد شیعه‌ها شد.[۲۶]
فقیهان و و اصولیان، مقام علمی میرزای شیرازی را با استادش روحانی انصاری مقایسه کرده و بعضی او را رفیعتر از روضه خوان دانسته‌اند
راهنمای انتخاب مسجد مناسب برای برگزاری مراسم در مشهد