احمد بن محمد بن عیسی اشعری، محدث امامی در قرن سوم هجری قمری و از شاگردان امام جواد(ع) و امام هادی(ع) بود. او در شمار بزرگان اهل قم بود به سیرتکاملای که روحانی طوسی از وی با تیتر «روضه خوان القمیین و وجههم و فقیههم» مسجد غدیر بلوار معلم مشهد خاطر نموده است.
او از راویان بزرگی همانند صفوان بن یحیی، احمد بن ابی نصر بزنطی و محمد بن ابیعمیر ماجرا نقل نموده است و راویان متعددی مانند محمد بن یحیی العطار و علی بن ابراهیم قمی از وی قصه نقل مسجد غدیر فلاحی مشهد کردهاند.
احمد بن محمد کتابهای متعددی در مسئله فقه، سخن، تعبیر و تفسیر و طب همانند المکاسب، فضائل النبی(ص)، الناسخ و المنسوخ و الطِّبُّ الکبیر تألیف نموده است.
وی در عقاید بسیار سختگیر بود و با غالیان به شدت واکنش می کرد و اشخاصی مثل سهل و آسان بن زیاد آدمی، محمد بن علی بن ابراهیم(دارای شهرت به ابوسُمَینَه) را از قم اخراج کرد. اورده شده که او، حتی احمد بن محمد برقی، محدث پر اسم و رسم امامی را به سبب ساز روایاتی که نقل میکرد، از قم بر کنار کرد، البته بعداز مدتی اورا به قم بازگرداند و از او معذرت مسجد بابا غدیر مشهد خواهی کرد.
نسب
نجاشی نسب او را اینگونه ذکر کرده: ابوجعفر، احمد بن محمد بن عیسی بن عبدالله بن سعد بن صاحب بن احوص بن سائب بن صاحب و مالک بن عامر اشعری[۱]و لقب اش ابوجعفر و ملقب به روضه خوان القمیین مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.[۲]
در محضر ائمه علیهم السلام
از جزئیات معاش احمد بن محمد چندان چیزی دانسته وجود ندارد، چنانکه نجاشی[۳] گفته میباشد، او امام رضا علیهالسلام را چشم بوده، ولی ازآنجا که به احتمال حاذق از وی حدیثی داستان نکرده، اینگونه برمی آید که هنگام ملاقات با آن امام، قدمت او چندان نبوده میباشد، [۴] احمد از اصحاب امام جواد(ع) و اصحاب امام هادی(ع) به شمار آمده میباشد، اما زیرا در قم میزیست، تنهاگاه گاهی این دو امام را ملاقات کرده، و به این جهت روایات چندانی از آن ها داستان نکرده میباشد.[۵]
در روایتی که کشی[۶] نقل کرده، احمد بن محمد، وقتی به فرمان امام جواد(ع) در مدینه سرویس امام رسیده بود میباشد. درین ماجرا تصریح گردیده که او از سوی وی طومارای برای زکریا بن بشر، نماینده امام در قم برده میباشد. در قصه ذکر شده در خطاب امام جواد به احمد بن محمد بن عیسی کنیۀ وی به طور ابوعلی آمده میباشد.
اساتید
از در بین مشایخی که او از آن ها حدیث شنیده، میاقتدار بهاین بزرگان اشاره نمود:
ابن المغیرة[۷]
احمد بن محمد بن ابىنصر بزنطی
حسن بن سعید اهوازی
حسین بن سعید اهوازی
حسن بن عباس رازی
حسن بن علی بن فضال کوفی
حسن بن علی بن زیاد وشاء
حسن بن دوستداشتنی
سعید بن جبهه بغدادی
صفوان بن یحیی بجلی
عثمان بن عیسی رواسی
علی بن حدید بن حکیم
علی بن حکم نخعی
محمد بن ابی عمیر ازدی
محمد بن خالد برقی
محمد بن سنان زاهری
احمد از روش این مشایخ و برخی دیگر، راوی بخش اعظمی از روایات امامیه میباشد، چنانکه به روش همین مشایخ بخش اعظمی از متن ها حدیثی امامیه را ضبط خود داشته میباشد. از این رو اسم این مشایخ در هرجا رجال نجاشی و الفهرست تاثیر طوسی تحت عنوان حلقۀ اتصالی فی مابین احمد و مشایخ قدیمخیس امامیه آمده میباشد. طبیعی میباشد که احمد بن محمد بن عیسی که اهل قم بود، برای شنیدن حدیث امامی، میبایست به کوفه مهاجرت نماید و در آنجا که راءس اصلی حدیث امامی بود، نزد مشایخ دارای اعتبار حدیث، بهرۀ علمی بَرد، از این رو بیشتر مشایخ او کوفی بودهاند.
در نگاه بزرگان
احمد از محدثان برجستۀ امامیه در دورۀ پیش از محمد بن یعقوب کلینی به شمار می آید، چنانکه نجاشی[۸] دربارۀ او تفسیر «روضه خوان القمیین و وجههم و فقیههم، غیرمدافع» را بکار برده، و روحانی طوسی نیز در الفهرست[۹] اورا با تعبیری در حدود همین مفهوم ها ستوده میباشد.
ابن حجر عسقلانی در لسان المیزان[۱۰] از او مذکور، و اورا «روحانی الرافضه بقم» خوانده میباشد. چنانکه نجاشی[۱۱] گفته، او مانند پدرش با حکم کننده قم در خصوص بوده میباشد و این خویش، نماد از مرتبۀ او بین اهل قم داراست.[۱۲]
احمد به قومیت عربی التفات خاص داشته، و کتابی نیز با تیتر فضائل العرب تألیف نموده است. بر پایۀ روایتی از کلینی[۱۳] او در این زمینه گرفتار تعصب بوده میباشد.
احمد بن محمد بن عیسی اشعری، محدث امامی در قرن سوم هجری قمری و از شاگردان امام جواد(ع) و امام هادی(ع) بود. او در شمار بزرگان اهل قم بود به سیرتکاملای که روحانی طوسی از وی با تیتر «روضه خوان القمیین و وجههم و فقیههم» مسجد غدیر بلوار معلم مشهد خاطر نموده است.
او از راویان بزرگی همانند صفوان بن یحیی، احمد بن ابی نصر بزنطی و محمد بن ابیعمیر ماجرا نقل نموده است و راویان متعددی مانند محمد بن یحیی العطار و علی بن ابراهیم قمی از وی قصه نقل مسجد غدیر فلاحی مشهد کردهاند.
احمد بن محمد کتابهای متعددی در مسئله فقه، سخن، تعبیر و تفسیر و طب همانند المکاسب، فضائل النبی(ص)، الناسخ و المنسوخ و الطِّبُّ الکبیر تألیف نموده است.
وی در عقاید بسیار سختگیر بود و با غالیان به شدت واکنش می کرد و اشخاصی مثل سهل و آسان بن زیاد آدمی، محمد بن علی بن ابراهیم(دارای شهرت به ابوسُمَینَه) را از قم اخراج کرد. اورده شده که او، حتی احمد بن محمد برقی، محدث پر اسم و رسم امامی را به سبب ساز روایاتی که نقل میکرد، از قم بر کنار کرد، البته بعداز مدتی اورا به قم بازگرداند و از او معذرت مسجد بابا غدیر مشهد خواهی کرد.
نسب
نجاشی نسب او را اینگونه ذکر کرده: ابوجعفر، احمد بن محمد بن عیسی بن عبدالله بن سعد بن صاحب بن احوص بن سائب بن صاحب و مالک بن عامر اشعری[۱]و لقب اش ابوجعفر و ملقب به روضه خوان القمیین مسجد بابا قدرت مشهد میباشد.[۲]
در محضر ائمه علیهم السلام
از جزئیات معاش احمد بن محمد چندان چیزی دانسته وجود ندارد، چنانکه نجاشی[۳] گفته میباشد، او امام رضا علیهالسلام را چشم بوده، ولی ازآنجا که به احتمال حاذق از وی حدیثی داستان نکرده، اینگونه برمی آید که هنگام ملاقات با آن امام، قدمت او چندان نبوده میباشد، [۴] احمد از اصحاب امام جواد(ع) و اصحاب امام هادی(ع) به شمار آمده میباشد، اما زیرا در قم میزیست، تنهاگاه گاهی این دو امام را ملاقات کرده، و به این جهت روایات چندانی از آن ها داستان نکرده میباشد.[۵]
در روایتی که کشی[۶] نقل کرده، احمد بن محمد، وقتی به فرمان امام جواد(ع) در مدینه سرویس امام رسیده بود میباشد. درین ماجرا تصریح گردیده که او از سوی وی طومارای برای زکریا بن بشر، نماینده امام در قم برده میباشد. در قصه ذکر شده در خطاب امام جواد به احمد بن محمد بن عیسی کنیۀ وی به طور ابوعلی آمده میباشد.
اساتید
از در بین مشایخی که او از آن ها حدیث شنیده، میاقتدار بهاین بزرگان اشاره نمود:
ابن المغیرة[۷]
احمد بن محمد بن ابىنصر بزنطی
حسن بن سعید اهوازی
حسین بن سعید اهوازی
حسن بن عباس رازی
حسن بن علی بن فضال کوفی
حسن بن علی بن زیاد وشاء
حسن بن دوستداشتنی
سعید بن جبهه بغدادی
صفوان بن یحیی بجلی
عثمان بن عیسی رواسی
علی بن حدید بن حکیم
علی بن حکم نخعی
محمد بن ابی عمیر ازدی
محمد بن خالد برقی
محمد بن سنان زاهری
احمد از روش این مشایخ و برخی دیگر، راوی بخش اعظمی از روایات امامیه میباشد، چنانکه به روش همین مشایخ بخش اعظمی از متن ها حدیثی امامیه را ضبط خود داشته میباشد. از این رو اسم این مشایخ در هرجا رجال نجاشی و الفهرست تاثیر طوسی تحت عنوان حلقۀ اتصالی فی مابین احمد و مشایخ قدیمخیس امامیه آمده میباشد. طبیعی میباشد که احمد بن محمد بن عیسی که اهل قم بود، برای شنیدن حدیث امامی، میبایست به کوفه مهاجرت نماید و در آنجا که راءس اصلی حدیث امامی بود، نزد مشایخ دارای اعتبار حدیث، بهرۀ علمی بَرد، از این رو بیشتر مشایخ او کوفی بودهاند.
در نگاه بزرگان
احمد از محدثان برجستۀ امامیه در دورۀ پیش از محمد بن یعقوب کلینی به شمار می آید، چنانکه نجاشی[۸] دربارۀ او تفسیر «روضه خوان القمیین و وجههم و فقیههم، غیرمدافع» را بکار برده، و روحانی طوسی نیز در الفهرست[۹] اورا با تعبیری در حدود همین مفهوم ها ستوده میباشد.
ابن حجر عسقلانی در لسان المیزان[۱۰] از او مذکور، و اورا «روحانی الرافضه بقم» خوانده میباشد. چنانکه نجاشی[۱۱] گفته، او مانند پدرش با حکم کننده قم در خصوص بوده میباشد و این خویش، نماد از مرتبۀ او بین اهل قم داراست.[۱۲]
احمد به قومیت عربی التفات خاص داشته، و کتابی نیز با تیتر فضائل العرب تألیف نموده است. بر پایۀ روایتی از کلینی[۱۳] او در این زمینه گرفتار تعصب بوده میباشد.
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی