?????? ???? ???? ???? ??????? ????

قبل از انقلاب

رجایی نزدیک به هجده سالگی، در جامه نیروی هوایی
رجایی وقتی که در مکتب احمدیه طهران، از مدرسه ها متعلق به جامعه تعلیمات اسلامی [یادداشت ۲] درس میخواند، در گروهی به اسم شیعه ها عضو شد. تیم شیعه‌ها به وسیله برخی از علم‌آموزان مکتب احمدیه تأسیس گردیده بود و به شغل‌های فرهنگی و آموزشی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می‌پرداخت.[۲۳]

شناخت با آیت‌الله طالقانی
رجایی به طور همزمان با ورود به نیروی هوایی (۱۳۲۸ش) با جلسات سید محمود طالقانی در مسجد هدایت طهران آشنا شد و در حدود ۲۷ سال در جلسات وی کمپانی کرد.[۲۴] از دلایل جذب رجایی به طالقانی، تطبیق مسائل روز عالم گرانبها‌های اسلامی به وسیله طالقانی مسجد غدیر فلاحی مشهد دانسته شد‌ه‌است.[۲۵]

رجایی در جلسات سید محمود طالقانی، با مهدی تاجر و یدالله سحابی، از فعالان سیاسی ضدِّ حکومت پهلوی، آشنا شد و در سال ۱۳۳۹ش در متوسطه کمال طهران به سر گروهی یدالله سحابی به معلمی پرداخت.[۲۶] متوسطه کمال در مناسبت‌های مذهبی از فعالان سیاسی ضد حکومت پهلوی مانند سید محمد بهشتی، مرتضی مطهری، مهدی تاجر و محمدتقی شریعتی برای سخنرانی دعوت میکرد.[۲۷] رجایی در سال ۱۳۴۶ش به خیال و خاطر اختلاف‌لحاظ با یدالله سحابی در اداره مکتب، همیاری خویش با متوسطه کمال را انقطاع مسجد بابا غدیر مشهد کرد.[۲۸]

رجایی همینطور یاور با گروهی دیگر، در سال‌های در حدود ۱۳۵۳ش، گردهمایی‌ای هفتگی و محرمانه با سید محمد بهشتی داشت.[۲۹]

همیاری با مجموعه‌های ضد حکومت پهلوی
محمدعلی رجایی با دسته‌های سیاسی مخالف حکومت پهلوی با تمایل‌های متعدد همیاری داشت.

جمعیت فدائیان اسلام: رجایی در طول خدمتش در نیروی هوایی (۱۳۲۸–۱۳۳۲ش) با جمعیت فدائیان اسلام آشنا شد و در جلسات آن کمپانی کرد.[۳۰] به گفته رجایی وی جذب این شعارهای فدائیان اسلام شد که می‌گفتند: «همگی شغل و هم چیز فقط برای خداوند» و «اسلام بلندتر از کلیه چیز [میباشد]، و هیچ چیز بلندتر از اسلام وجود ندارد».[۳۱] به گفته او آن ایام بیشترین جنگ مذهبی‌ها با گردآوری‌ای‌ها بود که وی نیز مسجد بابا قدرت مشهد دراین باره عمل داشت.[۳۲]
نهضت آزادی جمهوری اسلامی ایران: محمدعلی رجایی جزء اولی کسانی بود که بعداز تأسیس نهضت آزادی کشور‌ایران (۱۳۴۰ش) در آن عضو گردیده و به یکی‌از اعضای فعال آن تبدیل شد.[۳۳] رجایی یک کدام از عامل ها تکثیر اعلامیه‌های نهضت آزادی در قزوین بود.[۳۴] وی در ۱۱ اردیبهشت ماه ۱۳۴۲ش بوسیله ساواک (سازمان داده ها و امنیت مرزو بوم) شناسایی و در قزوین بازداشت شد. او بعد از ۴۸ روز،[۳۵] پس از اینکه تعهد اعطا کرد از نهضت آزادی استعفا دهد آزاد شد.[۳۶] وی از این به بعد از آن، عمل‌های سیاسی ضد پهلوی و همیاری با جریان‌های سیاسی را خاطر نشان نمود، البته هیچ‌گاه به عضویت قانونی حزب و گروهی در نیامد. بعضی عامل آن را داشتن آزادی بیشتر برای ادامه کار‌ها دانسته‌اند.[۳۷]
سازمان مجاهدین خوی کشور ایران: رجایی با بیشتر بنیانگذاران سازمان مجاهدین کردار از زمان دانشکده و آن گاه در جلسات سید محمود طالقانی آشنا بود. سال ۱۳۴۷ش سعید محسن یکی‌از مؤسسان سازمان مجاهدین به رجایی توصیه عضویت در آن سازمان را اعطا کرد؛ البته به گفته رجایی، به انگیزه اختلافاتی که دربرداشت آن‌ها نسبت به جنگ وجود داشت، عضویت در سازمان را نپذیرفت.[۳۸] رجایی هیچ‌گاه به عضویت سازمان مجاهدین رفتار درنیامد، اما در بعضی کارها به آن ها مشاوره می‌بخشید.[۳۹] به گفته صدیقه عاتقی همسر او، سازمان به‌تیتر یک واسطه اصلی روی وی اکانت می کرد؛[۴۰] ولی رجایی بعد از مشاهده نشان‌هایی از تغییر و تحول ایدئولوژی سازمان از اسلام به مارکسیسم، همیاری خویش را با آنها انقطاع کرد.[۴۱]
گزارش ساواک طهران در ۱۳۴۶ش:
محمدعلی رجایی دبیر متوسطهِ کمالِ نارمک در کلاس، «جشن و پای کوبی تاجگذاری» را «باجگذاری» بیان می‌نماید.

معاش‌طومار سیاسی شهید رجایی، ص۵۹.

تشکیل مؤسسه فرهنگی و کمک رفاه
رجایی بعداز گوشه‌گیری از متوسطه کمال در سال ۱۳۴۶ش،[۴۲] با امداد اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدجواد باهنر، بقایای هیئت مؤتلفه،[یادداشت ۳] و گروهی از تجار، مؤسسه خیریه رفاه و تعاون را تأسیس کرد.[۴۳] غرض از تشکیل آن در ظواهر یاری به نیازمندان؛ اما در واقعیت یاری مالی به خانواده‌های زندانیان سیاسی بود.[۴۴]

این مؤسسه دربرگیرنده مدرسه های سه‌گانه مدرسه ابتدایی، موعظه و متوسطه بود و بیشتر اعضای هئیت مدیره و معلمان آن، دارنده تمایل‌های سیاسی بودند و علیه حکومت پهلوی کار سیاسی داشتند. رجایی از اعضای هیئت مدیره،[۴۵] و رئیس مکتب رفاه بود.[۴۶] این مکتب پیرو بازپرسی‌های حکومت پهلوی، در سال ۱۳۵۳ش منحل شد.[۴۷]

از مکتب رفاه در روزهای قبل از موفقیت انقلاب اسلامی برای دستگیر و حفظ سران حکومت پهلوی و نیروهای ساواک استعمال میشد.[۴۸]

زندان و شکنجه
رجایی در آذرماه ۱۳۵۳ش به جهت رابطه با نهاد‌گذران سازمان مجاهدین کردار به وسیله ساواک بازداشت شد.[۴۹] وی از افشای اسم معارضان حکومت پهلوی جلوگیری کرد و به مقطع ۱۴ ماه شکنجه شد[۵۰] اکبر هاشمی رفسنجانی او‌را مثال‌ای نادر‌نظیر در تحمل شکنجه‌ها و فاش نکردن اسرار مبارزان دانسته میباشد.[۵۱]

رجایی بعداز روزگار شکنجه، محاکمه و به پنج سال حبس محکوم شد و بر تاثیر توسعه مبارزات علیه حکومت پهلوی، در آبان ۱۳۵۷ش آزاد شد.[۵۲] وی بعداز آزاد شدن، وارد تشکیلات انجمن اسلامی معلمان شد و مجدد به مکتب رفاه رفت.[۵۳]

قبل از انقلاب

رجایی نزدیک به هجده سالگی، در جامه نیروی هوایی
رجایی وقتی که در مکتب احمدیه طهران، از مدرسه ها متعلق به جامعه تعلیمات اسلامی [یادداشت ۲] درس میخواند، در گروهی به اسم شیعه ها عضو شد. تیم شیعه‌ها به وسیله برخی از علم‌آموزان مکتب احمدیه تأسیس گردیده بود و به شغل‌های فرهنگی و آموزشی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می‌پرداخت.[۲۳]

شناخت با آیت‌الله طالقانی
رجایی به طور همزمان با ورود به نیروی هوایی (۱۳۲۸ش) با جلسات سید محمود طالقانی در مسجد هدایت طهران آشنا شد و در حدود ۲۷ سال در جلسات وی کمپانی کرد.[۲۴] از دلایل جذب رجایی به طالقانی، تطبیق مسائل روز عالم گرانبها‌های اسلامی به وسیله طالقانی مسجد غدیر فلاحی مشهد دانسته شد‌ه‌است.[۲۵]

رجایی در جلسات سید محمود طالقانی، با مهدی تاجر و یدالله سحابی، از فعالان سیاسی ضدِّ حکومت پهلوی، آشنا شد و در سال ۱۳۳۹ش در متوسطه کمال طهران به سر گروهی یدالله سحابی به معلمی پرداخت.[۲۶] متوسطه کمال در مناسبت‌های مذهبی از فعالان سیاسی ضد حکومت پهلوی مانند سید محمد بهشتی، مرتضی مطهری، مهدی تاجر و محمدتقی شریعتی برای سخنرانی دعوت میکرد.[۲۷] رجایی در سال ۱۳۴۶ش به خیال و خاطر اختلاف‌لحاظ با یدالله سحابی در اداره مکتب، همیاری خویش با متوسطه کمال را انقطاع مسجد بابا غدیر مشهد کرد.[۲۸]

رجایی همینطور یاور با گروهی دیگر، در سال‌های در حدود ۱۳۵۳ش، گردهمایی‌ای هفتگی و محرمانه با سید محمد بهشتی داشت.[۲۹]

همیاری با مجموعه‌های ضد حکومت پهلوی
محمدعلی رجایی با دسته‌های سیاسی مخالف حکومت پهلوی با تمایل‌های متعدد همیاری داشت.

جمعیت فدائیان اسلام: رجایی در طول خدمتش در نیروی هوایی (۱۳۲۸–۱۳۳۲ش) با جمعیت فدائیان اسلام آشنا شد و در جلسات آن کمپانی کرد.[۳۰] به گفته رجایی وی جذب این شعارهای فدائیان اسلام شد که می‌گفتند: «همگی شغل و هم چیز فقط برای خداوند» و «اسلام بلندتر از کلیه چیز [میباشد]، و هیچ چیز بلندتر از اسلام وجود ندارد».[۳۱] به گفته او آن ایام بیشترین جنگ مذهبی‌ها با گردآوری‌ای‌ها بود که وی نیز مسجد بابا قدرت مشهد دراین باره عمل داشت.[۳۲]
نهضت آزادی جمهوری اسلامی ایران: محمدعلی رجایی جزء اولی کسانی بود که بعداز تأسیس نهضت آزادی کشور‌ایران (۱۳۴۰ش) در آن عضو گردیده و به یکی‌از اعضای فعال آن تبدیل شد.[۳۳] رجایی یک کدام از عامل ها تکثیر اعلامیه‌های نهضت آزادی در قزوین بود.[۳۴] وی در ۱۱ اردیبهشت ماه ۱۳۴۲ش بوسیله ساواک (سازمان داده ها و امنیت مرزو بوم) شناسایی و در قزوین بازداشت شد. او بعد از ۴۸ روز،[۳۵] پس از اینکه تعهد اعطا کرد از نهضت آزادی استعفا دهد آزاد شد.[۳۶] وی از این به بعد از آن، عمل‌های سیاسی ضد پهلوی و همیاری با جریان‌های سیاسی را خاطر نشان نمود، البته هیچ‌گاه به عضویت قانونی حزب و گروهی در نیامد. بعضی عامل آن را داشتن آزادی بیشتر برای ادامه کار‌ها دانسته‌اند.[۳۷]
سازمان مجاهدین خوی کشور ایران: رجایی با بیشتر بنیانگذاران سازمان مجاهدین کردار از زمان دانشکده و آن گاه در جلسات سید محمود طالقانی آشنا بود. سال ۱۳۴۷ش سعید محسن یکی‌از مؤسسان سازمان مجاهدین به رجایی توصیه عضویت در آن سازمان را اعطا کرد؛ البته به گفته رجایی، به انگیزه اختلافاتی که دربرداشت آن‌ها نسبت به جنگ وجود داشت، عضویت در سازمان را نپذیرفت.[۳۸] رجایی هیچ‌گاه به عضویت سازمان مجاهدین رفتار درنیامد، اما در بعضی کارها به آن ها مشاوره می‌بخشید.[۳۹] به گفته صدیقه عاتقی همسر او، سازمان به‌تیتر یک واسطه اصلی روی وی اکانت می کرد؛[۴۰] ولی رجایی بعد از مشاهده نشان‌هایی از تغییر و تحول ایدئولوژی سازمان از اسلام به مارکسیسم، همیاری خویش را با آنها انقطاع کرد.[۴۱]
گزارش ساواک طهران در ۱۳۴۶ش:
محمدعلی رجایی دبیر متوسطهِ کمالِ نارمک در کلاس، «جشن و پای کوبی تاجگذاری» را «باجگذاری» بیان می‌نماید.

معاش‌طومار سیاسی شهید رجایی، ص۵۹.

تشکیل مؤسسه فرهنگی و کمک رفاه
رجایی بعداز گوشه‌گیری از متوسطه کمال در سال ۱۳۴۶ش،[۴۲] با امداد اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدجواد باهنر، بقایای هیئت مؤتلفه،[یادداشت ۳] و گروهی از تجار، مؤسسه خیریه رفاه و تعاون را تأسیس کرد.[۴۳] غرض از تشکیل آن در ظواهر یاری به نیازمندان؛ اما در واقعیت یاری مالی به خانواده‌های زندانیان سیاسی بود.[۴۴]

این مؤسسه دربرگیرنده مدرسه های سه‌گانه مدرسه ابتدایی، موعظه و متوسطه بود و بیشتر اعضای هئیت مدیره و معلمان آن، دارنده تمایل‌های سیاسی بودند و علیه حکومت پهلوی کار سیاسی داشتند. رجایی از اعضای هیئت مدیره،[۴۵] و رئیس مکتب رفاه بود.[۴۶] این مکتب پیرو بازپرسی‌های حکومت پهلوی، در سال ۱۳۵۳ش منحل شد.[۴۷]

از مکتب رفاه در روزهای قبل از موفقیت انقلاب اسلامی برای دستگیر و حفظ سران حکومت پهلوی و نیروهای ساواک استعمال میشد.[۴۸]

زندان و شکنجه
رجایی در آذرماه ۱۳۵۳ش به جهت رابطه با نهاد‌گذران سازمان مجاهدین کردار به وسیله ساواک بازداشت شد.[۴۹] وی از افشای اسم معارضان حکومت پهلوی جلوگیری کرد و به مقطع ۱۴ ماه شکنجه شد[۵۰] اکبر هاشمی رفسنجانی او‌را مثال‌ای نادر‌نظیر در تحمل شکنجه‌ها و فاش نکردن اسرار مبارزان دانسته میباشد.[۵۱]

رجایی بعداز روزگار شکنجه، محاکمه و به پنج سال حبس محکوم شد و بر تاثیر توسعه مبارزات علیه حکومت پهلوی، در آبان ۱۳۵۷ش آزاد شد.[۵۲] وی بعداز آزاد شدن، وارد تشکیلات انجمن اسلامی معلمان شد و مجدد به مکتب رفاه رفت.[۵۳]