زیدیه در قرن پانزدهم هجری
یمن از قرن سوم به سپس راءس مهم حکومت امامان زیدی و سکونتگاه زیدیان به شمار میرود. اگرچه از نصفه دوم قرن بیستم میلادی حکومت بیش تر از هزار ساله امامان زیدیان فروپاشید و زیدیان نردیک به ۴ دهه ترساندن، قتل، انزوا و محرومیتهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را از حیطه حکومت جمهوریخواستار تحمل کرد ولی اراده رهبران فقاهتی، علما و اندیشمندان زیدیه بر احیای ارثیه سیاسی و فرهنگی زیدیه از روش تأسیس احزاب، تشکلها، مرکزها علمی و فقاهتی موجب شد زیدیه از توان و نفوذ بالایی فی مابین قبایل و عدههای عموم یمن بهره مند گردد. برهمین اصل انقلاب ۲۰۱۴م حوثیها با پشتیبانی بخش اعظمی از تیمها و قبایل یمن شکل گرفت که بهدنبال آن تکان دانش آموز انصارالله یمن رقم مسجد غدیر بلوار معلم مشهد خورد.[۸۳]
جمعیت زیدیه
بر پایه ی آمارها زیدیه ۳۵درصد جمعیت یمن را تشکیل میدهد.[۸۴]این داده های عددی مرتبط با عصر برقراری دولت یمن شمالی و جنوبی میباشد که در آن عصر زیدیان ۴۵ درصد جمعیت مملکت یمن شمالی را تشکیل میدادند.زیدیان در زمان کنونی یعنی قرن ۱۵ هجری قمری بیشتر دراستانهای صعده، حجه، ذمار و صنعا سکونت دارا مسجد غدیر فلاحی مشهد هستند.[۸۵]
جریانهای سیاسی و فرهنگی زیدیان در یمن
چهار جریان فعال میان زیدیان وجود دارااست.
جریان اهل بیتی محافظه شغل
بعداز اتحاد یمن در سال ۱۹۹۰م و ضابطه آزادی احزاب، مجال قابل قبولی برای زیدیان پیش آمد تا از انزوایی که بیش تر از بیست سال متحمل گردیده بودند بیرون شوند. دراین در بین جریانی در بین علمای زیدی صورت گرفت تا ارثیه زیدیه اهل بیتی را احیا نمایند. این جریان با برگزاری زمانها به تربیت و فراگیری جوان ها زیدی بر طبق مبانی زیدیه اهلبیتی میپرداختند. آنها به دنبال حزب الحق را تأسیس کردند. این حزب اولیه حزب سیاسی زیدیه بعداز سقوط دولت امامان زیدیه به شمار مسجد بابا غدیر مشهد میرفت.[۸۶]
برای مثال رهبران این حزب مجدالدین مؤیدی و بدرالدین حوثی از مراجع زیدیه در زمان معاصر بودند. صلاح احمد فلیته یکیاز علمای زیدیه، تحت عنوان اول دبیر تک تک حزب الحق تعیین شد. حزب الحق در انتخابات سال ۱۹۹۳م دو کرسی در پارلمان یمن را به خویش تخصیص بخشید. حسین بدر الدین حوثی به هم پا عبدالله عیضه الرزامی تحت عنوان نماینده حزب الحق در پارلمان یمن گزینش مسجد بابا قدرت مشهد شدند.[۸۷]
انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران نقش مهمی در برانگیختن علمای زیدی یمن برای احیای به جا مانده شیعه اعمال کرد.[۸۸] مهاجرت بعضی از شخصیتهای زیدیه به کشور ایران[۸۹]، درس دادن دروس انقلاب اسلامی کشورایران در عصرهای آموزشی زیدیه[۹۰]، پناه از امام خمینی و کشورایران در مبارزه با عراق مثلا قرابت علمای زیدیه با جمهوری اسلامی ایران بود.
با این همگی طیف موفق این جریان با تکثیر بیانیهای التزام به اصل امامت و برپایی حکومت امامان زیدی تحت عنوان یکی اصول اعتقادی زیدیه را در زمان معاصر مصلحت ندانسته و آن را مختص روزگار پیشین دانستند. آنها هر سیرتکامل مبادرت انقلابی علیه دولت قاضی علی رغم وجود خرابی حکومتی و تضاد و مغایرت تلاش دولت با مبانی زیدیه را روا ندانسته و سیاست سازگاری را برای بقای جریان زیدیه پیش گرفته و دستور کار خویش دانستند.[۹۱]
جریان انقلابی زیدیه
نوشتهیعلمیٔ مهم: حوثی های یمن
میان مراجع و علمای زیدیه جریانی بودند که به زیدیه جارودیه رغبت داشتند. جارودیه از منظر فقاهتی و کلامی قرابت بیشتری به امامیه داراست. این جریان بر اصل امامت تحت عنوان یکی اصول اصلی زیدیه پایبند بودند[۹۲] و راه انقلابی زیدیه را نگهداری کرده بودند. آنها علاوه بر التزام به اصل دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر معتقد بودند می بایست در قبال دستگاه ظالمانه و خرابی حکومتی قیام کرد. جریان انقلابی زیدیه، سیستم آموزشی سنتی علمای زیدیه را ناکارآمد میدانستند از این رو با تشکیل انجمنی با تیتر منتدی الشباب المؤمن به برگزاری زمانهای آموزشی و تربیتی برای جوان ها زیدیه مبادرت کردند.[۹۳]
انجمن شباب المؤمن ابعاد بسط یافته و به تهیه و تنظیم الشباب المؤمن (تشکیلات جوان ها مؤمن) تغییر تحول اسم اعطا کرد.[۹۴] رهبر معنوی این تشکیلات بدرالدین الحوثی و مؤسس و عقیده پرداز سیاسی آن حسین حوثی بود.[۹۵] جریان انقلابی زیدیه از نگاه فکری و سیاسی به انقلاب اسلامی کشور ایران مجاورت بود. بعضی از نگرشهای حسین حوثی متأثر از درنگهای امام خمینی بود. وی در سخنرانیهای خویش نگرشهای امام خمینی را مطرح نموده و طریق حکومتی و شیوه استکبار ستیزی او را الگوی مطلوب حکومت اسلامی معرفی میکرد.[۹۶]
جریان انقلابی زیدیه از سال ۱۹۹۷ تا اوائل سال ۲۰۰۰م بیشتر در عرصه های فکری و فرهنگی عمل میکرد[۹۷] البته از سال ۲۰۰۲م به بعد از آن با حمله ایالات متحده به افغانستان و عراق با ادعای جنگ با تروریسم، حضور نظامی ایالات متحده در یمن و همیاری دولت علی عبدالله پارسا با دولت ایالات متحده شغلهای سیاسی جریان انقلابی زیدیه برجسته خیس شد.[۹۸] درین در بین راس ثقل سخنرانیهای حسین حوثی طریقههای ضد آمریکایی و اسرائیلی او بود.
همعهدوپیمان شدن دولت وقت یمن با ائتلاف موسوم به ضد تروریسم به رهبری ایالات متحده، انتقادهای شدید حسین حوثی را درپی داشت. استفاده کننده جلسات سخنرانی حسین حوثی جوان ها زیدی بودند. رفته رفته موج اعتراضات ضد آمریکایی و اسرائیلی جریان انقلابی زیدیه با شعارهای چهارگانه «مرگ بر ایالات متحده، مرگ بر اسرائیل، لعنت بر یهود و موفقیت از آن اسلام میباشد» که در نمازهای آدینه شهرهای صنعا و صعده و دیگر تجمعات فقاهتی و راهپیمایی های سیاسی سرداده میشد به نقطع ی عطف خویش رسید.[۹۹]
دولت علی عبدالله با تقوا، مدیر جمهور وقت یمن، که هشدارهای زیادی به کارهای سیاسی و بیانات سیاسی حسین حوثی داده بود بعد از دستگیر متفاوت هواداران جریان انقلابی در یمن[۱۰۰] سرنوشت در سال ۲۰۰۴م به سرکوب جریان انقلابی زیدیه و واکنش نظامی با آن پرداخت. جریان انقلابی زیدیه که با تیتر حوثیها دارای اسم و رسم گردیده بود به جهت شناخت با مسائل نظامی و سوابق فراگیری نظامی جوان ها زیدی در مرکزها آموزشی جریان انقلابی زیدیه، به نگهبانی از خویش پرداخت.
پیکار دربین دولت یمن و جریان انقلابی زیدیه با کشته شدن حسین حوثی خاتمه نیافت بلکه پیکار فی مابین آنها تا سال ۲۰۱۰م در شش مرحله در بخشها شمالی یمن ادامه یافت. دراین نزاعها شمار متعددی از دو طرف کشته و بخش اعظمی نیز آواره شدند. بیرحمی ارتش یمن در تخریب اماکن مسکونی و کشتار غیر نظامیان به یار استمرار سیاست تبعیض آمیز دولت یمن در عوض زیدیان، محبوبیت جریان انقلابی زیدیه رفته رفته بیشتر شد و جوان ها زیدی بخش اعظمی جذب این جریان شدند. حسین حوثی در نزاع اولیه با ارتش یمن کشته شد و بعد از آن برادرش عبدالملک حوثی رهبری این جریان را بعد از وفات بدرالدین حوثی عهده دار شد.[۱۰۱]
جریان حوثیها از سال ۲۰۱۳م به آنگاه به حرکت محصل انصارالله یمن تبدیل شد و از مقبولیت بیشتری فی مابین قبایل و جریان فعال در یمن منتفع گشت. تکان انصارالله در ۲۰۱۴م علیه دولت یمن به سر گروهی بنده ربه منصور هادی انقلاب کرد و با امان مردمی مشروعیت این دولت را به جهت متحقق نکردن مرادهای عموم، استمرار خرابی حکومتی و ابقای انحصار اقتدار سیاسی و اقتصادی در مشت برخی از قبایل و تیمها تحت سؤال موفقیت.[۱۰۲]
زیدیه در قرن پانزدهم هجری
یمن از قرن سوم به سپس راءس مهم حکومت امامان زیدی و سکونتگاه زیدیان به شمار میرود. اگرچه از نصفه دوم قرن بیستم میلادی حکومت بیش تر از هزار ساله امامان زیدیان فروپاشید و زیدیان نردیک به ۴ دهه ترساندن، قتل، انزوا و محرومیتهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی را از حیطه حکومت جمهوریخواستار تحمل کرد ولی اراده رهبران فقاهتی، علما و اندیشمندان زیدیه بر احیای ارثیه سیاسی و فرهنگی زیدیه از روش تأسیس احزاب، تشکلها، مرکزها علمی و فقاهتی موجب شد زیدیه از توان و نفوذ بالایی فی مابین قبایل و عدههای عموم یمن بهره مند گردد. برهمین اصل انقلاب ۲۰۱۴م حوثیها با پشتیبانی بخش اعظمی از تیمها و قبایل یمن شکل گرفت که بهدنبال آن تکان دانش آموز انصارالله یمن رقم مسجد غدیر بلوار معلم مشهد خورد.[۸۳]
جمعیت زیدیه
بر پایه ی آمارها زیدیه ۳۵درصد جمعیت یمن را تشکیل میدهد.[۸۴]این داده های عددی مرتبط با عصر برقراری دولت یمن شمالی و جنوبی میباشد که در آن عصر زیدیان ۴۵ درصد جمعیت مملکت یمن شمالی را تشکیل میدادند.زیدیان در زمان کنونی یعنی قرن ۱۵ هجری قمری بیشتر دراستانهای صعده، حجه، ذمار و صنعا سکونت دارا مسجد غدیر فلاحی مشهد هستند.[۸۵]
جریانهای سیاسی و فرهنگی زیدیان در یمن
چهار جریان فعال میان زیدیان وجود دارااست.
جریان اهل بیتی محافظه شغل
بعداز اتحاد یمن در سال ۱۹۹۰م و ضابطه آزادی احزاب، مجال قابل قبولی برای زیدیان پیش آمد تا از انزوایی که بیش تر از بیست سال متحمل گردیده بودند بیرون شوند. دراین در بین جریانی در بین علمای زیدی صورت گرفت تا ارثیه زیدیه اهل بیتی را احیا نمایند. این جریان با برگزاری زمانها به تربیت و فراگیری جوان ها زیدی بر طبق مبانی زیدیه اهلبیتی میپرداختند. آنها به دنبال حزب الحق را تأسیس کردند. این حزب اولیه حزب سیاسی زیدیه بعداز سقوط دولت امامان زیدیه به شمار مسجد بابا غدیر مشهد میرفت.[۸۶]
برای مثال رهبران این حزب مجدالدین مؤیدی و بدرالدین حوثی از مراجع زیدیه در زمان معاصر بودند. صلاح احمد فلیته یکیاز علمای زیدیه، تحت عنوان اول دبیر تک تک حزب الحق تعیین شد. حزب الحق در انتخابات سال ۱۹۹۳م دو کرسی در پارلمان یمن را به خویش تخصیص بخشید. حسین بدر الدین حوثی به هم پا عبدالله عیضه الرزامی تحت عنوان نماینده حزب الحق در پارلمان یمن گزینش مسجد بابا قدرت مشهد شدند.[۸۷]
انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران نقش مهمی در برانگیختن علمای زیدی یمن برای احیای به جا مانده شیعه اعمال کرد.[۸۸] مهاجرت بعضی از شخصیتهای زیدیه به کشور ایران[۸۹]، درس دادن دروس انقلاب اسلامی کشورایران در عصرهای آموزشی زیدیه[۹۰]، پناه از امام خمینی و کشورایران در مبارزه با عراق مثلا قرابت علمای زیدیه با جمهوری اسلامی ایران بود.
با این همگی طیف موفق این جریان با تکثیر بیانیهای التزام به اصل امامت و برپایی حکومت امامان زیدی تحت عنوان یکی اصول اعتقادی زیدیه را در زمان معاصر مصلحت ندانسته و آن را مختص روزگار پیشین دانستند. آنها هر سیرتکامل مبادرت انقلابی علیه دولت قاضی علی رغم وجود خرابی حکومتی و تضاد و مغایرت تلاش دولت با مبانی زیدیه را روا ندانسته و سیاست سازگاری را برای بقای جریان زیدیه پیش گرفته و دستور کار خویش دانستند.[۹۱]
جریان انقلابی زیدیه
نوشتهیعلمیٔ مهم: حوثی های یمن
میان مراجع و علمای زیدیه جریانی بودند که به زیدیه جارودیه رغبت داشتند. جارودیه از منظر فقاهتی و کلامی قرابت بیشتری به امامیه داراست. این جریان بر اصل امامت تحت عنوان یکی اصول اصلی زیدیه پایبند بودند[۹۲] و راه انقلابی زیدیه را نگهداری کرده بودند. آنها علاوه بر التزام به اصل دستور به دارای اسم و رسم و نهی از منکر معتقد بودند می بایست در قبال دستگاه ظالمانه و خرابی حکومتی قیام کرد. جریان انقلابی زیدیه، سیستم آموزشی سنتی علمای زیدیه را ناکارآمد میدانستند از این رو با تشکیل انجمنی با تیتر منتدی الشباب المؤمن به برگزاری زمانهای آموزشی و تربیتی برای جوان ها زیدیه مبادرت کردند.[۹۳]
انجمن شباب المؤمن ابعاد بسط یافته و به تهیه و تنظیم الشباب المؤمن (تشکیلات جوان ها مؤمن) تغییر تحول اسم اعطا کرد.[۹۴] رهبر معنوی این تشکیلات بدرالدین الحوثی و مؤسس و عقیده پرداز سیاسی آن حسین حوثی بود.[۹۵] جریان انقلابی زیدیه از نگاه فکری و سیاسی به انقلاب اسلامی کشور ایران مجاورت بود. بعضی از نگرشهای حسین حوثی متأثر از درنگهای امام خمینی بود. وی در سخنرانیهای خویش نگرشهای امام خمینی را مطرح نموده و طریق حکومتی و شیوه استکبار ستیزی او را الگوی مطلوب حکومت اسلامی معرفی میکرد.[۹۶]
جریان انقلابی زیدیه از سال ۱۹۹۷ تا اوائل سال ۲۰۰۰م بیشتر در عرصه های فکری و فرهنگی عمل میکرد[۹۷] البته از سال ۲۰۰۲م به بعد از آن با حمله ایالات متحده به افغانستان و عراق با ادعای جنگ با تروریسم، حضور نظامی ایالات متحده در یمن و همیاری دولت علی عبدالله پارسا با دولت ایالات متحده شغلهای سیاسی جریان انقلابی زیدیه برجسته خیس شد.[۹۸] درین در بین راس ثقل سخنرانیهای حسین حوثی طریقههای ضد آمریکایی و اسرائیلی او بود.
همعهدوپیمان شدن دولت وقت یمن با ائتلاف موسوم به ضد تروریسم به رهبری ایالات متحده، انتقادهای شدید حسین حوثی را درپی داشت. استفاده کننده جلسات سخنرانی حسین حوثی جوان ها زیدی بودند. رفته رفته موج اعتراضات ضد آمریکایی و اسرائیلی جریان انقلابی زیدیه با شعارهای چهارگانه «مرگ بر ایالات متحده، مرگ بر اسرائیل، لعنت بر یهود و موفقیت از آن اسلام میباشد» که در نمازهای آدینه شهرهای صنعا و صعده و دیگر تجمعات فقاهتی و راهپیمایی های سیاسی سرداده میشد به نقطع ی عطف خویش رسید.[۹۹]
دولت علی عبدالله با تقوا، مدیر جمهور وقت یمن، که هشدارهای زیادی به کارهای سیاسی و بیانات سیاسی حسین حوثی داده بود بعد از دستگیر متفاوت هواداران جریان انقلابی در یمن[۱۰۰] سرنوشت در سال ۲۰۰۴م به سرکوب جریان انقلابی زیدیه و واکنش نظامی با آن پرداخت. جریان انقلابی زیدیه که با تیتر حوثیها دارای اسم و رسم گردیده بود به جهت شناخت با مسائل نظامی و سوابق فراگیری نظامی جوان ها زیدی در مرکزها آموزشی جریان انقلابی زیدیه، به نگهبانی از خویش پرداخت.
پیکار دربین دولت یمن و جریان انقلابی زیدیه با کشته شدن حسین حوثی خاتمه نیافت بلکه پیکار فی مابین آنها تا سال ۲۰۱۰م در شش مرحله در بخشها شمالی یمن ادامه یافت. دراین نزاعها شمار متعددی از دو طرف کشته و بخش اعظمی نیز آواره شدند. بیرحمی ارتش یمن در تخریب اماکن مسکونی و کشتار غیر نظامیان به یار استمرار سیاست تبعیض آمیز دولت یمن در عوض زیدیان، محبوبیت جریان انقلابی زیدیه رفته رفته بیشتر شد و جوان ها زیدی بخش اعظمی جذب این جریان شدند. حسین حوثی در نزاع اولیه با ارتش یمن کشته شد و بعد از آن برادرش عبدالملک حوثی رهبری این جریان را بعد از وفات بدرالدین حوثی عهده دار شد.[۱۰۱]
جریان حوثیها از سال ۲۰۱۳م به آنگاه به حرکت محصل انصارالله یمن تبدیل شد و از مقبولیت بیشتری فی مابین قبایل و جریان فعال در یمن منتفع گشت. تکان انصارالله در ۲۰۱۴م علیه دولت یمن به سر گروهی بنده ربه منصور هادی انقلاب کرد و با امان مردمی مشروعیت این دولت را به جهت متحقق نکردن مرادهای عموم، استمرار خرابی حکومتی و ابقای انحصار اقتدار سیاسی و اقتصادی در مشت برخی از قبایل و تیمها تحت سؤال موفقیت.[۱۰۲]
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی