?????? ???? ???? ???? ??????? ????

ارتباط خویش با رسول(ص)
معرفی فرستاده(ص) به آن عامل بود که ارتباط اسیران با نبی(ص) مشخص و معلوم خواهد شد و گرنه عموم شام فرستاده(ص) را می‌شناختند و نیازی به معرفی وی خلا، بلکه اصلی ذکر نسبت اسیرانی بود که به نام فرنگی اسیر گردیده بودند، به همین عامل امام به بعضا از فضائل حضرت فرستاده الله(ص) اشاره مسجد غدیر بلوار معلم مشهد نمود.[مستلزم منبع]

معرفی حضرت علی(ع)
تخریب شخصیت امیرالمؤمنین(ع) به دست بنی امیه در شام، موجب شد که امام سجاد(ع) درین خطبه بیشتر به معرفی حضرت علی(ع) بپردازد و این زمان کوتاه، شایسته ترین مجال برای امام سجاد(ع) بود تا قدری که ممکن بود چهل سال نقشه‌های حکومت شام علیه علی(ع) را، آشکار مسجد غدیر فلاحی مشهد نماید.[۱۱]

پیکار با دو چاقو
امام سجاد(ع) بعد از ذکر تعدادی فضیلت اشاره به‌این فضیلت می‌نماید که جد اینجانب با دو شمشیرش جنگید( أَنَا ابْنُ مَنْ ضَرَبَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ بِسَيْفَيْنِ) ، در اینکه خواسته از دو چاقو چیست احتمالاتی مذکور مسجد بابا غدیر مشهد میباشد.

دو شمشیری که فرستاده(ص) به حضرت علی بخشیده بود. رسول(ص)در سال هشتم هجری علی(ع) را بسوی منات (اسم بتی) ارسال کرد تا سرنگونش نماید.امام علی(ع) بعداز آنکه آن بت را سرنگون ایجاد کرد، آنچه به منات وابستگی داشت برداشت و نزد نبی(ص) آورد. برای مثال چیزهایی که علی(ع) به دست آورده بود، دو شمشیری بود که حارث بن ابی شمر غسانی -فرمانروا غَسّان- آن دو را به منات پیشکش مسجد بابا قدرت مشهد کرده بود،

یک کدام از آن دو مخذم، و دیگری رسوب نامیده میشد. فرستاده اکرم(ص) آن دو خنجر را به علی(ع) داد. آورده شده یکی آن دو به عبارتی ذو الفقار خنجر علی(ع) میباشد.[۱۲]
دو خنجر تنزیل و تاویل میباشد.[۱۳] در روایتی از فرستاده(ص) اورده شده میباشد: «علی مطابق تأویل پیکار می‌نماید، همان طور که اینجانب بر پایه ی تنزیل جنگیدم».[۱۴]
یعنی اینکه بعداز خنجر اولیه، چاقو دیگری می‌گرفت و می جنگید مثل نبرد احد که بعداز شکسته شدن شمشیرش، رسول(ص) ذوالفقار را به وی اعطا کرد.[۱۵]
اشاره به دو حاشیه بودن ذوالفقار میباشد.[۱۶]
دو توشه مسافرت
در‌این خطبه خلال ذکر مناقب حضرت علی(ع)، وصف «هاجر هجرتین» آمده میباشد،[۱۷] که اشاره به دو سفر حضرت داراست.

مسافرت نخستین اشاره به مسافرت به مدینه میباشد.[۱۸] البته برای مهاجرت دوم احتمالاتی مذکور میباشد.

احتمال اولیه: مهاجرت به شعب ابی طالب.[۱۹]

احتمال دوم: در بعضا نقل‌ها از ابن عباس میباشد که امام علی(ع) با برادرش جعفر به حبشه سفر نموده است و از حبشه به مدینه آمده میباشد.[۲۰] البته این نقل ضعیف میباشد؛ زیرا در هیچ تاریخ معتبری از سفر امام علی(ع) به حبشه ذکر شده نشده میباشد. ضمن اینکه در سال‌هایی که مهاجران در حبشه بودند، علی(ع) از مکه به مدینه مسافرت نموده است. [۲۱] احتمال سوم: مسافرت از مدینه به کوفه.[مستلزم منبع]

دو توشه بیعت
این پاراگراف ضمن خطبه امام سجاد(ع)، از امام حسن (ع) نیز نقل گردیده‌است.

امام حسن(ع)در مجلسی که با حضور عَمْرو بن عثمانَ بْنِ عَفَّانَ، عَمْرو بْن عاص، عُتْبَة بن ابی سُفيان، وليد بن عُقْبَة بن ابی مُعَيْط و مُغيرَة بن ابی شُعْبه نزد معاویه ساخته شده در احتجاج با آنان خطاب به معاویه فرمود: «امام علی(ع) در دو بیعت کمپانی کرد که تو نسبت به او‌لین "کافر" بودی» و آن بیعت رضوان در سال ۶ هجری قمری در صلح حدیبیه بود.
بیعت دوم بیعت پس از فتح مکه میباشد (که گر چه ای معاویه تو هم درین بیعت کمپانی داشتی البته نسبت به آن بیعت شکن بودی.[۲۲] [یادداشت ۴]
در روایتی نیز آمده که بیعت نخستین را بیعت بدر و بیعت دوم را بیعت رضوان معرفی نموده است.[۲۳]

پذیرش جبرئیل، امداد میکائیل
این مقاله اشاره به مبارزه بدر دارااست که جبرئیل و میکائیل به کمک حضرت علی(ع) آمدند. ابن بنده البر در استیعاب در ذکر جریان مبارزه بدر میگوید: جبرئیل و میکائیل با علی(ع) بودند.[۲۴]

امام حسن(ع) نیز دراین مورد فرمود: پیامبر آفریدگار(ص) درفش را به دست علی بخشید، در حالی که جبرئیل از طرف راست و میکائل از طرف چپ آن حضرت را ملازمت می‌کردند.[۲۵]

قیس بن اشعث کندی
قیس بن اشعث بن قیس کِنْدی، دارای شهرت به قیس قَطیفه از سپاهیان قدمت بن سعد در رخداد کربلا.

قیس، از افرادی میباشد که پیش از حادثه کربلا به امام حسین(ع) طومار نوشت و از آن حضرت خواست تا به کوفه بیاید، البته با اشراف ابن زیاد بر کوفه تغییر و تحول موضع بخشید. وی در روز عاشورا در سپاه قدمت بن سعد بود و در غارت چادر‌ها نقش داشت و روپوش امام حسین (ع) را به غارت پیروزی. او از اشخاصی میباشد که سرهای شهدای کربلا را نزد ابن زیاد مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بردند.

نسب و فامیل
پدرش، اشعث بن قیس کندی مدیریت خویشاوندان کنده و کارگزار امام علی(ع) در آذربایجان بود. هر چندین وی در نزاع صفین در لشکر آن حضرت حضور داشت، در تحریک خوارج بر علیه امام نقش داشت.[۱] قیس بعد از پدرش مدیر بستگان کنده شد و وقتی که سرهای شهدای کربلا را نزد ابن زیاد آوردند وی مدیر این بستگان بود. گفته‌اند که وی ۱۳ رمز را با خویش آورده مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.[۲]

مادرش‌ ام‌فروه دختر ابوقحافه بود و از این‌رو خواهرزاده خلیفه اولیه میباشد.[۳] برادرش محمد بن اشعث نیز در رخداد کربلا از سپاه قدمت بن سعد بود که به جهت انکار انتساب امام به رسول اکرم(ص) گزینه نفرین آن حضرت قرار گرفت. خواهرش جعده مسجد بابا غدیر مشهد ، همسر امام حسن مجتبی(ع) بود و آن حضرت را به شهیدشدن رساند.[۴]

امام درست گو(ع) اشعث بن قیس را در شهیدشدن امام علی(ع) و پسرش محمد مسجد بابا قدرت مشهد را در شهیدشدن امام حسین(ع) سهم دار دانسته و به نقش دخترش جعده، در شهید شدن امام حسن(ع) اشاره نموده است.[۵]

وقتی که امام علی (ع) ضربت خورد، اشعث بن قیس، فرزندش قیس را ارسال کرد تا کیفیت اکنون امام را به وی گزارش نماید.[۶]

حادثه عاشورا
امام حسین(ع) در روز عاشورا خطاب به عده ای مانند قیس بن اشعث فرمود:
«ای شبث بن ربعی!،ای حجّار بن أبجر!،‌ای قیس بن اشعث،... مگر شما برایم ننوشته بودید: میوه‌ها رسیده، گلشن‌ها سرسبز گردیده و نهرها مالامال شده، [در صورتیکه بیایی] بر سپاهی که برایت فراهم گردیده، وارد خواهی شد، بیا؟!»

ابوالفرج اصفهانی، مقاتل‌ الطالبیین، ص۹۹؛ طبری تاریخ، ج۵، ص۴۲۵؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ج۳، ص۱۸۸.

قیس بن اشعث، از افرادی بود که قبل از رخداد کربلا به امام حسین(ع) طومار نوشت و از آن حضرت خواست که به کوفه بیاید.[۷] امام حسین(ع) در روز عاشورا در سخنان خویش خطاب به سپاه قدمت بن سعد او‌را تحت عنوان یکی نویسندگان طومار‌های کوفیان خطاب قرار بخشید.[۸]

به نقل منابع، قیس بن اشعث، در اتفاق کربلا روپوش امام را ربود و از این رو به قیس قطیفه معروف شد[۹] ابن جوزی گفته میباشد که عمامه امام را ربوده میباشد.[۱۰] او همینطور از اشخاصی بود که سرهای شهدای کربلا را نزد ابن زیاد بردند.[۱۱]

وقتی که امام حسین (ع)، عباس بن علی(ع) را نزد قدمت بن سعد ارسال کرد تا شب عاشورا را مهلت بگیرد، او از افرادی بود که از قدمت بن سعد خواست تا با درخواست مهلت موافقت نماید.[۱۲]

بعد از اتفاق کربلا
بعداز رخداد عاشورا، قیس، از خوف اینکه بصریان اورا نکوهش نمایند از رفتن به بصره پرهیز کرد و در کوفه به عبدالله بن بی نقص از فرماندهان مختار پناهنده شد؛ البته مختار ابوعمره را به مخفیگاهش ارسال کرد و اورا کشت

سیاست های امام زمان
طی دهه‌های نهایی سدهٔ سوم هجری که شیعه ها عراق در چالشِ امامت به‌راز می‌بردند، حرکت‌های شیعی، به‌خصوص اسماعیلیه، در بخش ها گوناگون به عنوان مثال شمال آفریقا و شمال سوریه راز برآوردند. در‌این مجال دعوتِ اسماعیلیان فزونی گرفت و نهایتاً ابوعبدالله شیعی پیروز شد در مغرب عربی پیروانی را مسجد غدیر بلوار معلم مشهد عده نماید.

در‌این فرصت فردی به اسم سعید بن حسین، موسوم به عبیدالله مهدی ادعای امامت کرد و ابوعبدالله شیعی به او گروید. ابوعبدالله شیعی چیره شد در ۲۹۷ ه‍.ق/۹۰۹ م افریقیه را تصرف نماید. بعد از آن، در به عبارتی سال عبیدالله مهدی، منصبِ خلافت را برعهده گرفت و دولت فاطمیان را تأسیس نمود. اسماعیلیانی که خلافت فاطمیان را نپذیرفتند، حرکت قَحافظه موقتَطیان را تولید کردند. از سوی دیگر، شیعه‌هاِ زیدی در سال ۲۵۰ ه‍.ق/۸۶۴ م دولتی را در طبرستان و در سال ۲۸۴ ه‍.ق/۸۹۷ م دولتی را در یمن تأسیس کردند.[۲۹] در‌این زمان مدرسهِ کلامیِ استدلالیِ ابوسهل نوبختی (۲۳۷–۳۱۱ ه‍.ق) بین شیعهٔ امامیه محوریت یافت و به تعالیمِ مذهب شیعه انسجام داد، که در سدهٔ سپس به مدرسهِ کلامیِ روضه خوان اثرگذار مسجد غدیر فلاحی مشهد انجامید.[۳۰]

سال‌های آغازینِ موسوم به غایب بودن کبری، به طور همزمان با دورانی بود که به «قرن شیعه» پر اسم و رسم میباشد. در دهه‌های ابتدایی سدهٔ چهارم هجری/دهم میلادی خویشاوندان زیدی‌مذهبِ آل‌بویه بر بخشها اصلی کشور ایران دربرگیرنده عجم، ری و اصفهان مسجد بابا غدیر مشهد دست یافتند.

[۳۱] در سال ۳۳۴ ه‍.ق/۹۴۵ م بنی‌عباس پایین سلطهٔ حکومت شیعهٔ آل‌بویه درآمد؛ آل‌بویه با اینکه احتمالاً نخست زیدی بودند، وقتی که به حکومت رسیدند به شیعهٔ دوازده امامی رغبت یافتند؛ آل‌بویه زیرا از نسلِ رسولِ مسلمان‌ها نبودند می بایست امامی زیدی از نسل رسول را برای اطاعتِ بی نقص از وی به امامت مسجد بابا قدرت مشهد می‌رساندند؛

بدین ترتیب احتمالاً به همین عامل بود آن‌ها بعداز وصال به حکومت، به شیعهٔ دوازده امامی متمایل شدند و ایدهٔ یک امامِ غایب از دید سیاسی برای بوییان مناسب‌خیس بود.[۳۲][۳۳] همزمان با آل‌بویه، حکمرانانِ شیعهٔ دیگر، مشتمل بر فاطمیان در مصر و شمال آفریقا، خویشاوندان بنی حَمْدان در شمال عراق و سوریه و اِدریسیان بر قسمت‌هایی از شمال آفریقا حکمرانی می‌کردند.[۳۴] شیعه درین فرصت به جهت نفوذِ سلسله‌های فاطمیان و آل‌بویه در قلبِ مرزوبوم‌های اسلامی، مستحکم‌ترین بنیادهای شرعی و فکری خویش را نهاد بنیان. در‌این عصر بود که اثرهاِ بنیادینِ اعتقادی شیعه برای نسل‌های آتی مهیا شد. آل‌بویه علم ها شیعی را رواج نمودند و علمای فقاهتی را از مکاتب متعدد پشتیبانی کردند و موضوعٔ ورود علم ها کلامیِ معتزلی به شیعه را آماده ساختند

ماجرای فدک
ماجرای فدک به چنگ آوردن دهکده فدک از فاطمه(س) بوسیله ابوبکر بعداز رحلت نبی(ص). ابوبکر با توکل بر حدیثی از رسول(ص) (که بیان شده راوی آن صرفا خویش ابوبکر بود) مدعا شد پیامبران ارث نمی‌گذارند؛ ولی فاطمه جواب بخشید فرستاده(ص) قبل از وفات، فدک را به وی بخشیده و امام علی(ع) و اُم‌اَیمن را بر این سخنش شاهد آورد. بنابر حیث علمای شیعه و برخی از علمای اهل‌سنت، رسول بعداز نزول آیه ۲۶ سوره اسراء که از وی مراد بود حق ذوی القربی را بدهد، فدک را به فاطمه(س) مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بخشیده بود.

در نقلی آمده میباشد ابوبکر در ورقه‌ای ملکیت فاطمه را تأیید کرد؛ البته قدمت بن خطاب آن صفحه را از فاطمه گرفت و پاره کرد. طبق روایتی دیگر ابوبکر شاهدان فاطمه(س) را نپذیرفت. دختر نبی(ص) هنگامی دادخواهی خویش و همسرش امام علی(ع) را بی‌ثمر رویت کرد، به مسجدالنبی رفت و به اختلال خطبه پرداخت. وی در‌این خطبه که به خطبه فدکیه دارای شهرت میباشد، به غصب خلافت اشاره نمود و کلام ابوبکر که پیامبران ارث نمی‌گذارند را مخالف قرآن خواند و اورا به دادگری پروردگار در روز رستاخیز واگذار کرد. فاطمه(س) بعد از این داستان دشوار از ابوبکر و قدمت غمگین شد و تا مجال شهید شدن، بر آن دو غضبناک مسجد غدیر فلاحی مشهد باقی ماند.

بعد از رحلت فرستاده(ص)، دهکده فدک، به دست خلفا زمین خورد و بین آن ها دست به دست شد. ولی بعضا خلفا برای مثال قدمت بن عبدالعزیز اموی و مأمون عباسی، فدک یا این که درآمد نتایج از آن را به فرزندان فاطمه دادند هر چندین که خلفای آجل آن را پس مسجد بابا غدیر مشهد گرفتند.

درباره این اتفاق اثراتی به گویش عربی و فارسی درج شده میباشد مثلا آنان کتاب فدک فی التاریخ تاثیر سید محمدباقر صدر میباشد که با خط مش تحلیلی درج شده میباشد. صدر در‌این کتاب، مطالبه فدک را به نقطه شروع نهضت حضرت فاطمه(س) علیه حاکمیت و یکی فرآیند حفاظت وی از امامت محاسبه مسجد بابا قدرت مشهد نموده است.

فدک و رده آن
گاه‌شمار فدک
شعبان سال ۶ق سریه امام علی(ع) به فدک[۱]
صفر سال ۷ق فتح خیبر[۲]
صفر یا این که ربیع‌الاول سال ۷ق واگذاری فدک به فرستاده(ص) از سوی یهودیان
۱۴ ذی‌الحجه سال ۷ق بخشیدن فدک به فاطمه زهرا(س)[۳]
ربیع الاول سال ۱۱ق مصادره فدک به فرمان ابوبکر
حدود ۳۰ق واگذاری فدک به مروان از سوی عثمان[۴]
بعداز ۴۰ق تقسیم فدک میان مروان و عمرو بن عثمان و یزید به دست معاویه[۵]
حدود ۱۰۰ق بازگرداندن فدک به فرزندان فاطمه(س) به وسیله قدمت بن عبدالعزیز
بعداز ۱۰۱ق غصب مجدد به وسیله یزید بن عبدالملک
حدود ۱۳۲ تا ۱۳۶ق بازگرداندن فدک به وسیله سفاح اول خلیفه عباسی[۶]
حدود ۱۴۰ق غصب مجدد به وسیله منصور عباسی[۷]
حدود ۱۶۰ق بازگرداندن به فرمان مهدی عباسی[۸]
حدود ۱۷۰ق غصب مجدد به فرمان هادی عباسی
۲۱۰ق بازگرداندن به امر مامون عباسی.[۹]
(۲۳۲-۲۴۷ق) غصب به امر متوکل عباسی[۱۰]
۲۴۸ق بازگرداندن به امر منتصر عباسی.[۱۱]
نبو
نوشته ی علمیٔ اساسی: فدک
فدک دهکده‌ای نتیجه ها‌خیز در اطراف خیبر[۱۲] و به مسافت ۲۰۰ کیلومتری مدینه بود[۱۳] که یهودیان در آن معاش می‌کردند.[۱۴] این ناحیه مزارع، باغ ها و نخلستان‌های بخش اعظمی داشت.[۱۵] بعد از رحلت نبی، درباره ملکیت فدک مبارزه چهره بخشید خلفا آن را به عایدی خلافت مصادره کردند و حضرت فاطمه نیز خطبه فدکیه را در نگهبانی از مالکیت خویش بر آن نقص‌ کرد. شیعه ها بر این باورند که فدک از سوی خلفا غصب گردیده‌است و آن را آرم مظلومیت حضرت فاطمه(س) می دانند.[مستلزم منبع]

بخشیدن فدک به فاطمه
فدک، در طی فرستاده، فارغ از لشکرکشی به دست مسلمان‌ها به زمین خورد.[۱۶] ازاین‌رو فرستاده آن را به فاطمه(س) اعطا کرد. عالمان مسلمان با استناد به آیه فیء،[یادداشت ۱] اموالی که فارغ از نزاع و تضارب به دست مسلمان‌ها می‌ افتد را مختص نبی میدانند.[۱۷]

به گفته جعفر سبحانی، مفسران شیعه و گروهی از مُحَدّثان اهل‌سنت نقل کرده‌اند که نبی بعداز نزول آیه «وَآتِ ذَا الْقُرْ‌بَیٰ حَقَّهُ: و حق خویشاوند را بده»[۱۸] فدک را به فاطمه اعطا کرد.[۱۹] از علمای اهل‌سنت جلال‌الدین سیوطی در الدرالمنثور،[۲۰] متقی هندی در کَنزالعُکالا،[۲۱] قاضی حسکانی در شواهد التنزیل،[۲۲] قُندوزی در ینابیع المَودة[۲۳] و دیگر افراد[۲۴] این مقاله را نقل کرده‌اند.

امام علی در جنگ صفین (قاسطین)
نبرد صفین در بین امام علی(ع) و قاسطین (معاویه و سپاهش)[۲۹۸] در صفر سال ۳۷ قمری در شام و در اطراف فرات در محلی به اسم صفین صورت اعطا کرد و نقطه پایان آن حکمیتی بود که در رمضان سال ۳۸ق شکل مسجد غدیر بلوار معلم مشهد گرفت.

[۲۹۹] معاویه هنگام محاصره عثمان با آنکه می‌توانست او را امداد نماید، کاری جاری ساختن نداد و می‌خواست اورا به دمشق چیره شود، تا در آنجا خویش امور را به دست مسجد غدیر فلاحی مشهد گیرد.

او بعد از کشته شدن عثمان، کوشش کرد تا برای همسایه شام، علی را مرگ آور عثمان معرفی نماید. امام علی(ع) ابتدا عمل به وی طومار نوشت و از او بیعت خواست. ولی وی عذر آورد که در آغاز بایستی کشندگان عثمان را که نزد تو به رمز می برند به اینجانب بسپاری تا آن‌ها‌را قصاص کنم و در شرایطی که اینگونه کنی با تو بیعت خواهم کرد. امام بعد از طومار‌نگاری و صادر کردن نماینده‌ای نزد معاویه، زیرا دانست که معاویه راز نزاع داراست، لشکر خود را به‌سوی شام به تکان مسجد بابا غدیر مشهد درآورد.

از آن‌سو نیز معاویه با لشکر خود جنبش کرد. هر دو لشکر در اطراف صفین مکان گرفتند. امام علی(ع) میکوشید تا جایی که ممکن میباشد فعالیت به مبارزه نکشد. لذا گشوده طومار‌نگاری‌هایی شکل گرفت؛ اما فیض‌ای نداشت و آخر و عاقبت پیکار در سال ۳۶ق استارت مسجد بابا قدرت مشهد شد.[۳۰۰]

در واپسین حمله‌ای که ممکن بود به موفقیت سپاه علی(ع) بینجامد، معاویه با رایزنی عمرو بن عاص توطئه‌ای به عمل موفقیت و امر کرد هر چه قرآن در اردوگاه دارا‌هستند بر راز نیزه نمایند و پیشاپیش سپاه علی مراحل و آنها‌را به حکم قرآن بخوانند. این توطئه کارکنان شد و گروهی از سپاه علی که از قاریان قرآن بودند، نزد وی رفتند و گفتند: «مارا نمیرسد با این عموم بجنگیم، می بایست آنچه را میگویند بپذیریم» و هر چه علی ذکر کرد این مکری میباشد که میخواهند با به‌عمل بردن آن از پیکار برهند، بهره نداد.[۳۰۱]

امام(ع) به بدون چاره علاوه بر طومار‌ای به معاویه با قید اینکه ما می دانیم تو اهل قرآن نابودی، پذیرفتن حکمیت قرآن را یادآور شد.[۳۰۲] قرار شد یک نفر از سپاه شام و یک نفر از سپاه عراق، درباره حکم قرآن در این مورد اظهارنظر نمایند. اهل شام، عمرو بن عاص را برگزیدند. اشعث و شماری دیگر از عده ای که بعداً در تیم خوارج درآمدند، ابوموسی اشعری را توصیه کردند. ولی امام علی(ع) ابن عباس و یا این که صاحب و مالک اشتر را توصیه کرد؛ اما مقبول اشعث و یارانش قرار نگرفت؛ به‌این عذروبهانه که اشتر نظریه به پیکار دارااست و ابن عباس نیز نباید باشد، چون عمرو بن عاص از مضری‌هاست، طرف دیگر بایستی یمنی باشد.[۳۰۳] سرنوشت عمرو بن عاص، ابوموسی اشعری را فریب بخشید و حکمیت را به عایدی معاویه به نقطه پايان موفقیت

تاریخچه سازه امامزاده فرمانروا محمد عبادت کننده
می گویند این سازه در اواخر عصر سلجوقی به وسیله امیر عبدالله تونی بر روی یک جايگاه تشکیل شده و در زمان‌های تیموری و صفوی گزینه تعمیر قرار گرفته میباشد. بر راز در حیاط شمالی، کتیبه‌ای با کاشی معرق و به خط علیرضا عباسی میباشد که اسم فرمانروا اسماعیل صفوی را دربردارد. تاریخ کتیبه سنه ثمانین و تسمائیه (۹۸۰۰) میباشد. این سازه در ز‌لزله شهریور سال ۱۳۴۷ هجری خورشیدی صدمه روءیت کرد و ابعاد مسجد غدیر بلوار معلم مشهد مرمت شد.
بنای این بقاع عبارت میباشد از یک سالن مربع به ضلع ۸/۵ متر با درگاهی در میانه هر ضلع، دو سالن مستطیل در شرق و غرب سالن به ارتفاع ۲۴ و پهنا ۲۷/۲۵ متر؛ یک تراس در میانه جناحٔ شمالی و دو ایوانچه در طرفین و یک فضای فارغ از سقف در جلوی حیاط و دو ایوانچهٔ ذکر شده. پلکان در غرب حیاط شمالی واقع مسجد غدیر فلاحی مشهد میباشد.

هیبت کلی بقعه از بیرون مکعب مستطیل به حیث می رسد که طول آن از ازارهٔ تحت نزدیک به ۶ متر میباشد. بالای این مکعب، با زدن گوشواره‌ها و طاق‌نماها به کثیرالاضلاع تبدیل گردیده و گنبد بر آن قرار مسجد بابا غدیر مشهد گرفته میباشد.[۱]
مصالح عمدهٔ سازه را خشت و گچ و ساروج تشکیل میدهد و در تعمیرات اخیر، سیمان نیز به شغل رفته میباشد. تالارهای مستطیل طرفین سالن مربع، موقتیً با گچ سپید اندود گردیده‌اند.
بر فراز بقاع، گنبدی باشکوه و قشنگ که از خارج نیز دارنده تزئیناتی میباشد قرار گرفته میباشد. اولیه، ساقه آن که با یک رینگ کتیبه دربرگیرنده سوره دهر با خط ثلث به رنگ سپید و خط کوفی به رنگ فیروزه‌ای مزین گردیده است. دوم، پوشش پیازی، صورت که با کاشی‌های خوشرنگ پوشیده گردیده‌است. در میانه سالن مربع، پایین بارگاه امامزاده صندوق زیبایی بر روی قبر پادشاه محمد عبادت کننده جای دارد که از ذیل به بالا با یک ازاره و یک سطح مشبک و یک کتیبه مزین مسجد بابا قدرت مشهد شد‌ه‌است.
پزشک عباس هنگامی، با بیان دلایلی مثلا همانندی نقشهٔ سازه با بناهای پیش از اسلام مانند کاخ بیشابور و سالن مربع جنوبی مسجد جامع اصفهان و… معماری سازه را الهام یافته از معماری بناهای قبل از اسلام و اوایل زمانٔ اسلامی می داند.[۱]
این تاثیر در تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۳۰ با شمارهٔ تصویب ۳۸۵ به‌تیتر یک کدام از اثرها ملی کشور ایران به تصویب رسیده میباشد.

امامزاده احمد (بیمرغ)
مزار امامزاده احمد بیمرغ مرتبط با عصر صفوی - زمان قاجار میباشد و در شهرستان گناباد، دهستان پس کلوت، روستای بیمرغ واقع گردیده و این تاثیر در تاریخ ۵ آذر ۱۳۸۰ با شمارهٔ تصویب ۴۴۹۸ به‌تیتر یک کدام از اثر ها ملی جمهوری اسلامی ایران به تصویب رسیده میباشد
امامزاده محمود خانیک
امامزاده محمود خانیک مرتبط با زمانه‌های تاریخی بعد از اسلام میباشد و در شهرستان گناباد، نصیب مرکزی، روستای خانیک واقع گردیده و این تاثیر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ تصویب ۵۷۰۰ به‌تیتر یک کدام از اثرها ملی کشور‌ایران به تصویب رسیده‌میباشد
امامزاده حسین اصغر
امامزاده حسین اصغر[شهر برزنون] نصیب سرولایت شهرستان نیشابور در استان خراسان رضوی کشور ایران میباشد.

موزائیک دیزیز (Deesis Mosaic)
موزائیک دیزیز (به معنای موزاییک استدعا یا این که التماس) احتمالاً مرتبط با سال ۱۲۶۱ است. این موزائیک جهت نماد دادن انتهای عصر ۵۷ ساله سلطه کاتولیک رومی و برگشت آیین و نظریه ارتودکس (Orthodox) میباشد. این سو‌مین قطعه قرار گرفته در قسمت سلطنتی تالار طبقه دوم است. به جهت زیبائی خیره‌کننده فیس‌های روی این موزائیک، بخشندگی در موقعیت فیس‌ها و تُن جانور درین موزائیک، آن را شایسته ترین موزائیک جانور در ایا صوفیا می‌اقتدار قلمداد نمود. مدل نگارگری روی این موزائیک را می‌اقتدار مدل گزینه به کارگیری نقاشان ایتالیایی اواخر قرن سیزدهم و اوایل سده ۱۴ مثل کوچی (Cuccio) مسجد غدیر بلوار معلم مشهد تلقی نمود.
درین قطعه مریم مقدس و یحی تعمید دهنده (John TheBaptist) در حالی که نیم صورت آن ها چشم می شود درگیر استغاثه و وساطت و پادرمیانی عیسی مسیح برای بشریت در روز رستاخیز میباشند. نصیب پائینی این موزائیک به شدت تخریب شده و این دستور احتمالاً به خیال و خاطر باران میباشد، به دلیل آنکه این موزاییک‌ها در کنار پنجره قرار گرفته‌میباشد. تاریخ شناسان این موزاییک را دیباچه سرایت هنر نگارگری تصویر زمانه رنسانس یا این که عصر تجدید ادبی و فرهنگی در تاریخ هنر بیزانس مسجد غدیر فلاحی مشهد میشناسند.
موزاییک فضای سنگ‌فرش شمالی
موزاییک فضای سنگ‌فرش گردیده شمالی نمایان گر اولیای مقدس زیادی می باشد. این موزاییک از‌آن‌جا‌که در جایی بسیار بالا و غیرقابل دسترسی قرار گرفته‌اند توانسته‌اند به خیر و خوبی باقی بمانند. آن ها نمایشگر مقدسین جان و ایگنا تیوس (Ignatius) میباشند. ایگناتیوس در حالی که در یک جامه بلند و گشاد و با تصاویر صلیب ایستاده، انجیل بسیار نفیسی در اختیار دارااست. اسامی قدیسان در نزدیکی مجسمه به گویش یونانی حک شد‌ه‌است تا آشنایی آن ها برای بازدیدکنندگان سهل وآسان باشد. موزاییک‌های متفاوت دیگری که در فضاهای سنگ‌فرش شمال کلیسا قرار گرفته‌اند احتمالاً به خیال و خاطر وقوع زلزله‌های مختلف در طی قرن‌ها تخریب شده‌اند و همینطور به خیال و خاطر تخریب عمدی به وسیله جنگجویان عثمانی رو به هلاکت مسجد بابا غدیر مشهد گذارده‌اند.
ترمیم‌های انجام شده در قرن بیستم
تعداد کثیری موزائیک‌های تزیینی در زمان دهه ۱۹۳۰ به وسیله گروهی از اشخاص مؤسسه بیزانس (Byzantine Institute) به رهبری توماس وایت مور (Thomas Whittemore) کشف گردیدند. این تیم تصمیم گرفتند اذن دهند تصویر یک‌سری صلیب همچنان با گچ پوشیده بماند البته سایر موزائیک‌های اساسی را منزه مسجد بابا قدرت مشهد کردند.
ترمیم ایا صوفیا به دلیل این که‌این جای هم کلیسا و هم مسجد بوده‌میباشد سبب ساز بروز ایرادات مشخصی میشود. موزائیک‌های دارنده تصاویر پیکرنمای مسیحیت تدریجاً در هم اکنون آشکار شدن می‌باشند. اگرچه، جهت جاری ساختن این دستور، هنرهای اسلامی تاریخی می‌بایستی از در بین بروند، صرفا راهکار‌ای که ترمیم کنندگان برگزیده‌اند سعی بر یافتن تعادل در میان دو تمدن میباشد. به‌ویژه، در ارتباط با خوش نویسی‌های اسلامی مو جود بر روی گنبد مباحثات بسیار حساسی وجود دارااست نشانه بر اینکه آیا برداشتن پوشش گنبد دربردارنده این خطبه‌های اسلامی در راستای نماد دادن موزائیک‌های تزئین گردیده با تصاویر عیسی مسیح، پیشوای شیخ مسیحیان فرزند خداوند و ارباب جهان توجیه پذیر میباشد یا این که نه. (چنانچه فرض کنیم که آن موزائیک‌ها حقیقتاً جانور هستند).

تبیین عنایت نقش مسجد در جذب جوان و نوجوان:
مسجد تحت عنوان وسیع ترین مقر انقلاب اسلامی نقش مهمی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد در تربیت، فراگیری و تولید قربت در بین نمازگزاران خویش دارااست. پایگاهی که همواره در احادیث از آن به بزرگی خاطر شد‌ه‌است. یک کدام از ازرسالت های رسول اکرم (ص) بعداز اخذ وحی الهی و رسانیدن آن به عموم، تولید پایگاهی به اسم مسجد بود تا مکانی برای عبادت و بیان حق گران قدر و تشکیل اجتماعات اسلامی و مردمی باشد. بعد بود که مسلمین در صفوف وحدت نصیب نماز جماعات که در مساجد برگزار میشد، روح تربیت ونشاط را در جامعه به وضوح مشاهده کردند. مسجد غدیر فلاحی مشهد به نحوی که در حال حاضر بعداز سپری شد قرن های متمادی ازپیدایش اسلام، مسجد خیر فقط اعتبار و قیمت خویش را مراقبت کرده بلکه همواره در برهه های گوناگون هنگامی نقش مهمی در تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی داشته میباشد. حضور جوان ها در نمازهای جماعت و تشکیل رینگ های امداد های مردمی، ساخت و ساز کلاسهای آموزشی و... نقش مؤثّرتری در رونق مساجد دارااست.
یادگیری خط مش های جذب جوان و نوجوان به مسجد: مسجد بابا غدیر مشهد
مساجد بعد خواهند توانست نقش تاریخی خویش را در تربیت شرعی، عبادی، اجتماعی، فرهنگی وسیاسی اجرا نمایند که بتوانند مخاطبان خویش، به خصوص نسل نوجوان و جوان را جذب و محافظت کنند. تقویت مساجد از لحاظ تجهیزات ظاهری مانند تفحص به ساختمان مسجد، تغییر و تحول در معماری مسجد، نظافت و تجهیزات ، اضافه کردن بر جاذبه های مسجد مانند برگزاری کلاسهای هنری و علمی در فن های متفاوت، برگزاری اردوهای سیاحتی و زیارتی، اکران فیلم و اجرای تئاتر و مانند آن با رعایت موازین اسلامی، تأسیس جای های ورزشی و دعوت از مربیان مجرّب برای یادگرفتن، اعتنا درانتخاب امام جماعت مسجد با ویژگیهای خاص مانند خوش رفتاری با نوجوان ها، برخورداری از تقوای کافی، توان علمی و... زمان بر نشدن نمازهای جماعت، تشکیل و تقویت کتابخانه مطلوب برای مسجد، برگزاری مسابقات کتابخوانی، روایت نویسی، ذکر لطافت ها و نازکی های نماز، ذکر اثرها معنوی نماز، تشویق و تحسین جوان ها نمازگزار مسجد بابا قدرت مشهد با اعطاء محرک های متنوع و... از راهکارهای عملی برای جذب نوجوان ها و جوان ها به مسجد، نماز جماعت و کمپانی در بقیه اپ های فرهنگی آن هستند.
فراگیری امام جماعت تحت عنوان مدیریت طبیعی مسجد:
امام جماعت در هر مسجد عاملی اصلی در توسعه و ترقی مسجد به‌حساب می‌آید و در حالتی که واجد شرایط موردنیاز باشد، تأثیری به سزا در تحولات مثبت در جوان ها و در فیض رغبت آن‌ها به مساجد خواهد داشت، برای مثال ادراک حالت سنی جوان ها و نیازها و روحیات آن‌ها در‌این سنین می بایست گزینه اعتنا قرار گیرد. موردنیاز وجود ندارد مدام از آن‌ها بخواهیم در تمامی ی مراسم دعاها و زیارات کمپانی و شیون و گریه را پیشه نمایند، چون نوجوان ها و جوان ها در کناراین مسائل معنوی، نیاز به تفریحات سلامت و بانشاط، ورزش و تعلیم علم روز را دارا هستند. تحرک و انرژی زیاد از مختصات این زمانه میباشد و جوان ها به تنوع بیشتری نیازمندند.
به این ترتیب رئیس مسجد و جذب نوجوان ها و جوان ها مستلزم قادر سازی ائمه با شخصیت جماعت و دستیابی دوراندیشی و مهارت و علم ما یحتاج در‌این فرمان اساسی است که تلاش گردیده در‌این عصر آموزشی این غرض متفحص شود.

علّامه طباطبائی به معنی «حیات طیبه» می‏نویسد: معنای «حیات طیبه» این وجود ندارد مسجد غدیر بلوار معلم مشهد که معبود معاش طبیعی و دنیوی اورا بهتر و پاکیزه می‏نماید؛ چون معاش طبیعی محکوم به زوال و تحول میباشد و این نمی‏تواند طیّب باشد. به این ترتیب، معبود مؤمنان را به معاش جدیدی زنده می‏نماید که آن غیر از معاش میباشد که به سایرافراد نیز داده میباشد. معبود درین آیه، نفرمود در حالتی‌که کسی مؤمن بود و کار بهتر کرد، ما معاش مو جود او‌را پاکیزه می‏کنیم؛ یعنی فقط صفت معاش اورا، که به عنوان مثال، خبیث بود، به طیب تبدیل می‏کنیم، بلکه فرمود: مسجد غدیر فلاحی مشهد ما اورا به معاش پاکیزه زنده می‏کنیم و از این تفسیر، به کار گیری می‏گردد که هدف از «حیات طیبّه» یک معاش جدید‏ای میباشد که در حریم آن آلودگی روش ندارد و اثر ها واقعی بر آن مترتّب می‏خواهد شد.101
علّامه طباطبائی آن‏گاه به اثر ها حیات طیّبه اشاره می‏نماید و می‏نویسد: مؤمنان در حیات طیّبه دارنده دانش و قدرتی می باشند که می‏توانند واقعیت شی ءها را ببینند، از این‏رو، شی ها در نگاه آنها، به دو سیرتکامل حق و فسخ نمودار می‏گردد. آنها از کارها فسخ، که معاش دنیوی جهان و ظاهر فریبنده آن میباشد، هجران می‏نمایند و به مسجد بابا غدیر مشهد عزّت پروردگار اعتزاز می‏جویند. هنگامی عزّت مؤمنان از آفریدگار شد، دیگر وسوسه‏های شیطان و هوا و هوس‏های نفس امّاره و فریبندگی‏های عالم نمی‏توانند آن‏ها را ذلیل سازند؛ چون دریافته‏اند که عالم و نعمت‏هایش فناپذیرند.
صاحبان حیات طیّبه دل در گرو خداوند خود ودیعت‏اند و جز او‌را نمی‏خواهند و جز تقرّب به درگاه اورا دوست نمی‏دارا‌هستند. آن‏ها صرفا از سخط آفریدگار در هراسند و برای خویشتن معاش تمیز و جاودانه‏ای مسجد بابا قدرت مشهد سراغ دارا هستند که جز معبود بخشنده و کریم آن را اداره نمی‏نماید و در مسیر معاش خویش، جز معصیت و نافرمانی آفریدگار، همگی چیز را جمیل و خوشگل می‏بینند.
زمانی آدم به اینگونه جایگاهی رسد، در نفس خویش نوروفروغ و کمال و قوّت و عزّت و لذت و سروری می‏یابد که خیر می‏قدرت اندازه‏اش گرفت و خیر می‏اقتدار توصیفش نمود. و چرا این‏سیرتکامل نباشد و اکنون آنکه وی در حیاتی جاودانه و نعمتی فناناپذیر و لذتی خالص از درد و کدورت و سعادتی خالی از تیره بختی غرق میباشد؟ و این همگی، اثراتی میباشد واقعی و به یادماندنی از آن حیات طیّبه. براین اساس، معاش پاکیزه حیاتی میباشد خالص که هیچ خباثتی در آن وجود ندارد تا آن را فاسد و یا این که آثارش را تباه سازد.102
علّامه طباطبائی در جایی دیگر، به کرامت‏هایی که خدا به مؤمنان در عالم اهمیت فرموده میباشد، اشاره می‏نماید و می‏نویسد: آفریدگار این اشخاص را به حیاتی طیّبه زنده می‏نماید و به روح ایمان تأیید می‏کند،103 از ظلمات‏ها خارج و به سوی فروغ و روشنایی حرکتشان می‏دهد،104 برایشان نوری ساخت می‏نماید که با آن نوروفروغ مسیر معاش را طی می‏نمایند،105 آفریدگار البته و سرپرست وی میباشد،106 آن‏ها خیر ترسی دارا‌هستند و خیر در گیر حزن می‏گردند،107 آفریدگار همواره با آن‏هاست،108 در صورتی‌که اورا بخوانند دعایشان را مستجاب می‏نماید،109 و زیرا به حافظه وی بیفتند وی نیز به یادشان خواهد بود،110 و ملائکه همواره به بشارت و درود بر آنها نازل می‏شوند111 و غیر آن.112
البته قرآن درباره اشخاصی که مؤمن نیستند، می‏فرماید: خدا آن‏ها را گم‏رویه می‏نماید، از نوروفروغ به سوی ظلمات خارج می‏پیروزی، بر دل‏هایشان مهر می‏زند، بر گوش و چشمانشان پرده می‏افکند، رویشان را به عقب برمی‏گرداند، شیطان‏ها را قرین و دمساز آن‌ها می‏نماید تا گم‏راهشان نماید، به گونه ای که از گم‏راهیشان ذوق زده باشند و بپندارند که راه و روش به عبارتی میباشد که وی دارا‌هستند، شیاطین شغل های زشتشان را در نظرشان زینت می‏بخشند، شیاطین سرپرست آن‏ها می‌باشند، خدا آن‏ها را به طریقی که خودشان نیز نفهمند، استدراج می‏نماید و آن‏ها را به لذایذ و زینت‏های ظاهری جهان مشغول می‏نماید تا از اصلاح خویش غافل بمانند و به ادامه سرکشی وادارشان می‏داراست تا بکلی حیران شوند و... .113
براین اساس، مؤمن در عالم غرق در شعف، حوصله، ادب، هدایت، رضایت و عبادت میباشد، ولی کافر در عالم، با گم‏راهی، جهالت، سرگردانی، اندوه و غم و حس پوچی و بی‏معنایی یاور میباشد.

مسجد به‌تیتر اصلي‌ترين پايگاه اسلامي نقش مهمي در تربيت، یادگرفتن و ايجاد نزديکي بين اعضاي خویش که مسلمان‌ها می‌باشند، دارااست؛ پايگاهي که همواره در روايات از آن به بزرگي ياد گردیده است. مسجد بابا قدرت مشهد يکي از رسالت‌هاي پيامبر اکرم (ص) بعداز دريافت وحي الهي و رسانيدن آن به عموم، ايجاد پايگاهي به اسم مسجد بود تا مکاني براي عبادت و بیان حق‌تبارک و تشکيل اجتماعات اسلامي و مردمي باشد؛ بعد بود که مسلمين در صفوف وحدت‌قسمت نماز جماعات که در مساجد برگزار مي‌شد، روح تربيت و نشاط را در جامعه به‌وضوح مشاهده کردند؛ به‌طوری‌که اينک بعداز سپری شد قرن‌هاي متمادي از پيدايش اسلام، مسجد خیر‌فقط اعتبار و قیمت خویش را مراقبت کرده، بلکه همواره در برهه‌های متفاوت زماني نقش مهمي در تحولات اجتماعي، سياسي و فرهنگي داشته میباشد. در مملکت ما به‌ویژه در زمان انقلاب مسجد بابا غدیر مشهد و هشت سال امان مقدس، مسجد مکاني براي بسيج نيروهاي مردمي، فراگیری، سازمان‌دهی و پشتيباني نيروهاي بسيجي و مردمي بوده در اين ميان حضور جوان ها در کنار ساير قشرهاي عموم ديده مي‌گردد. حضور آن ها در نمازهاي جماعت و تشکيل رینگ‌هاي امداد‌هاي مردمي، بسيج نيروهاي اعزامي به نزاع، ايجاد کلاس‌هاي آموزشي و ...، نقش مؤثرتری در رونق مساجد داشت، البته با سپری شد مجال و سپري شدن آن روزهاي دشوار، خیر‌فقط کارکرد مسجد در سرزمین تفاوت پیداکرده، بلکه باکم رنگ شدن حضور جوان ها در مساجد به انگیزه‌هاي متفاوت رونق روزهاي قبل را ندارد. مسجد غدیر فلاحی مشهد

متأسفانه در سال‌هاي پس از مبارزه تحميلي به سبب ساز آسان‌انگاری، خلا نرم افزار‌ريزي صحيح و بي‌اعتنايي به اين سنگر اسلامي، مسجد در گرايش و جذب جوان ها ضعيف شغل نموده است. امروزه با تغيير نيازهاي نسل جوان و دگرگونی روحيات آن‌ها، نقش بارز مسجد به‌تیتر کانون تربيت ديني جوان ها به‌روشنی معین مي‌خواهد شد. جواني که امروزه در قرن بيست و يکم به رمز مي‌موفقیت، جواني میباشد که با چالش هويت ديني و فرهنگي روبه‌رو میباشد و با هجمه فرهنگي بيگانگان دست‌وپنجه قابل انعطاف مي‌نماید، در پشت سرش سعي در القاي مفاهيم و الگوهاي شيطاني خویش به «معاند خموشی»، بي‌آنکه بداند دليل اصلي دين‌گريزي جوان ها در جامعه و اين هشداري «تهاجم فرهنگي» از سوي اوست براي همگی ما تا از پيشرفت چنين ويروس خطرناکي جلوگيري کنيم؛ بعداز اينجاست که مسجد مي‌تواند به روح پرسشگر و مسجد غدیر بلوار معلم مشهد کنجکاو جوان پاسخي درخور و متناسب با نيازهايش بدهد و الگوي شايسته‌اي از دين و فرهنگ و تمدن ايراني – اسلامي به وی معرفي نماید.

برای مثال مانع ها جذب نوجوان ها و جوان ها به مسجد و گريز از جای ‌ها و مرکزها ديني که بارزترين دلايل بي‌علاقگي به کارها مذهبي و گرايش به پوچي و انحراف در بين آن‌ها نيز محسوب مي‌خواهد شد، فقدان دنیا‌بيني مناسب و نداشتن بينش صحيح در اين خصوص میباشد. در حالتی که باورها در بشر منفي، سراب سیرتکامل و اشتباه باشد، طبيعي میباشد که جاری ساختن و خلق مبتني بر آن باورها صحيح، متکامل و روشن بختی آفرين نخواهد بود. حرکات، سکنات، خلق، کنش‌هاي رفتاري و جلوه‌هاي عملي شخص، نمودي از باورهاي دروني اوست، به عنوان مثالً کسي که خداوند و معاد را یقین داشته و در حقيقت انساني وارسته و مؤمن میباشد، ايمان و باورهاي ديني و مذهبي‌اش حتي در ظواهر جاری ساختن، خلق، حرکات، سکنات، نگاه و برخوردهاي وی تاثیر مي‌گذارد؛ براي مثال از پوشش نامناسب و حضور در مجامع يا از ورود به موضع‌ها اتهام و موردها احتمال لغزش و گناه مي‌پرهيزد و خودداري مي‌نماید.

طریق‌ها و راهکارهاي عملي براي جذب نوجوان ها و جوان ها به مساجد
براي جذب جوان ها به مساجد و نماز جماعت و کمپانی در ساير اپ‌هاي فرهنگي مساجد شيوه‌ها و عواملي وجود دارااست که به برخي از آنان اشاره مي‌خواهد شد.

الف) مسجد؛

ب) هیئت‌امنای مسجد؛

ج) امام جماعت؛

د) اپ‌های فرهنگي مسجد؛

ه) خانواده؛

ر) مکتب؛

ز) ساير عامل ها پیونددهنده ميان مسجد و جوان ها.

الف) مسجد
مسجد و ويژگي‌هاي آن مي‌تواند ادله جذابي به‌مراد گرايش نوجوان ها و جوان ها به آن باشد؛ اين ويژگي‌ها عبارت‌اند از:

1) فضاي مطلوب و ظاهر بهتر آن (تاسیس و زيباسازي مساجد و نمازخانه‌ها)
مسئولان ذی‌ربط در بعد از ظهر کنوني بايد در تاسیس مساجد تا حد زيادي مداخله نمایند، گزینش محل تاسیس نقشة متبوع، تجهیزات و فضاي سبز آن و ...، بايد اکانت گردیده و از روي اصول باشد؛ تاسیس مسجد در کوچه و پس‌کوچه‌ها و با مساحت معدود، فارغ از ديگر تجهیزات سوت‌وکور میباشد و رغبتي در دل جوان ها و ناآشنايان به مسجد ايجاد نخواهد کرد. مسجد و نمازخانه بايد احساسات و خاطره‌هاي زيبا و به‌یادماندنی را براي کلیه به‌ویژه نوجوان ها و جوان ها تداعي نماید؛ از این‌رو بايد تدابيري اتخاذ گردد که نوجوان ها و جوان ها، مسجد را محل متانت‌قسمت، زيبا و دوست‌داشتنی بدانند تا با علت و عشق و علاقه‌مندی بيشتر به آن روی‌آورند. استعمال از نازکی‌هاي خاص معماري زيباي سنتي ايراني – اسلامي در فضاي دروني و بيروني مساجد با دقت به روحيه زيباپسند جوان ها مي‌تواند احساسات و خاطرات خوشايند را در نوجوان ها و جوان ها زنده نماید و اين خویش عاملي براي جذب جوان ها به‌سوی مسجد میباشد. جوان زيبايي را می‌پسندد و با دقت به فطرت پاك خویش به‌سوی آن گرايش پيدا مي‌نماید. يکي از بایستگی‌ها، زيبايي مساجد و دقت به روح زیباشناختی در معماري آن میباشد. اين شم زيبا در صورتی‌که در روح مسجد ديده خواهد شد، جوان ها از آن استقبال مي‌نمایند.

2) نظافت و پاکيزگي مسجد
تميزي و پاك بودن برای مثال عواملي به شمار مي‌رود که منجر گرويدن جوان ها به مسجد و نماز مي‌گردد، از ‌این‌رو مسئولان مسجد بايد راجع‌به غبارروبی، نظافت منظم روزمره يا هفتگي، شستن فرش‌ها و عطرافشانی مبادرت نمایند؛ نظافت دستشويي، ايجاد تجهیزات بهداشتي نظير صابون خانگی ، مايع ضدعفونی‌کننده، آب گرم در فصل زمستان‌ها و شستشوي تر و تمیز و منظم محيط دستشويي‌ها و به‌فعالیت بردن خوشبوکننده‌های مطلوب از ضروريات مساجد میباشد.

3) وسايل صوتي، گرمازا و سرمازا
مسائل ناخوشايندي، مثل نامناسب بودن صداي بلندگوها، سرد يا گرم بودن بیش‌ازحد مسجد، تنظيم نامناسب روشنایی در مسجد و ديگر عواملي از اين قبيل، سبب ايجاد سابقة ذهني منفي در ذهن ها افرادي که به مسجد مي‌مراحل، گردیده و موجبات نارضايتي و گريز جوان ها از مسجد میباشد؛ رفع اين ایراد مديريت داهیانه هیئت‌امنای مسجد و اشخاص اداره‌کننده امورات و مناسبت‌هاي مسجد را مي‌طلبد.

4) تصمیم‌گیری متمرکز
مؤمنان و نمازگزاران و مسئولان مربوط مي‌توانند به‌مراد تنظيم نرم افزار‌ها و کارها مساجد و جلوگيري از پراکندگي و تعدد تصمیم‌گیری‌ها، با تعیین تعدادي از اشخاص جوان و دارای تعهد و حتی‌المقدور دارای تخصص، همچنين ریش‌سفیدان با رسیدگی امام جماعت در پوسته هیئت‌امنا، کارها مساجد را باصلابت و نرم‌افزار‌ريزي دارای انسجام اداره نمایند.

5) ايجاد تجهیزات فرهنگي ورزشي
مسئولان و گردانندگان مساجد مي‌توانند با تهيه و تخصيص تجهیزات فرهنگي از قبيل: کتابخانه، کامپيوتر، تالار استیناف، تشکيل تیم‌هاي تواشيح، سرود، همخواني قرآن و تشکيل جلسات یادگرفتن قرآن در زمان‌هاي متفاوت، کلاس‌هاي تقويتي رايگان و کلاس‌هاي آموزشي ديگر، منجر جذب جوان ها به مساجد شوند.

6) استعمال از اشخاص خوش‌صدا
به کار گیری از قاريان قرآن و مؤذن‌هاي مسن و اشخاص بدصدا در بعضي از وقت ها در مساجد سبب ساز دفع جوان ها از مساجد مي‌خواهد شد؛ مسئولان مسجد در جهت جذب نوجوان ها و جوان ها به مسجد بايد از مؤذّنان، قاريان و مداحان خوش‌صدا، جالب و جوان به کار گیری نمايند.

ب) هیئت‌امنای مسجد

پيشبرد کارها مسجد و آباداني آن، هم به نظر معنوي و هم به نظر مادي، اشتراك مساعي و کوشش والاي اعضاي هیئت‌امنا را مي‌طلبد، آن ها مي‌توانند با همفکري و همدلي، از عهدة اين وظيفه شرعي و داوطلبانه به‌خیر برآيند و ذخيره‌اي براي آخرت خویش بردارند؛ خصوصیت‌های ضروري که مي‌بايد اين اشخاص داشته باشند به تفصیل ذيل میباشد.

خصوصیت‌های هیئت‌امنای چیره در جذب نوجوان ها و جوان ها به مسجد
1) همکاري جدي
اعضاي هیئت‌امنای مسجد مي‌بايد در اداي وظايف خویش جديت داشته باشند و مصمم تکان نمایند، در غير اين شکل ایراد در کارها مسجد پيش مي‌آيد.