(۱۳۱۳ - ۱۳۹۵ش) شیخ، سیاستمدار و از تاثیرگذارترین شخصیتهای کشورایران بود. او از یاران شاخص امام خمینی در نبرد علیه حکومت پهلوی بود و چند دفعه بازداشت و زندانی شد. از موسسان جامعه روحانیت اهل مبارزه طهران، عضویت در شورای انقلاب، سرپرستی وزارت مرزو بوم، عضویت در هیات موسس حزب جمهوری، سر گروهی مجلس شورای اسلامی، جانشین فرماندهی تک تک قوا و فرماندهی مبارزه، دو عصر سر گروهی جمهوری، سر گروهی شورای خوب امنیت ملی، سر گروهی مجمع تشخیص مصلحت نظام از احداث تا مجال درگذشت، امامت آدینه موقت طهران از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۸ش، نمایندگی عموم طهران در مجلس خبرگان از اولِ تأسیس و سر کردگی آن مجلس از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹ش، و سر گروهی هیئت مؤسس و هیئت امنای دانش گاه آزاد اسلامی برای مثال کارهای او بعد از انقلاب مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بود.
معاشطومار، اکبر هاشمی بهرمانی در ۳ شهریور ۱۳۱۳ش در روستای بهرمان شهرستان رفسنجان در استان کرمان دیده به جهان گشود. پدرش میرزاعلی هاشمی بهرمانی تحصیلات حوزوی داشت و از باغداران ناحیه بود که محل رجوع و برگشت مسائل فقاهتی و دنیوی عموم بود. مادرش ماهبیبی صفریان اسم داشت. هاشمی در ۵ سالگی علم آموزی قرآن، گلستان سعدی و نصاب الصبیان را در مدرسهمنزل شروع کرد. در سال ۱۳۲۷ش و در سن ۱۴ سالگی به یار و همدم پسرعمویش محمد هاشمیان برای علم آموزی علم ها فقهی به قم آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد رفت.[۱]
هاشمی دروس مقدمات و سطح را در درس حسینعلی منتظری، علی مشکینی، محمد صدوقی، مصطفی اعتمادی و محمد مجاهدی حاضر شد و در درس بیرون مراجعی به عنوان مثال بروجردی، امام خمینی، متفحص داماد، سید محمدرضا گلپایگانی، مرتضی حائری یزدی و سید شهاب الدین نجفی مرعشی کمپانی کرد. همینطور فلسفه و تعبیر را از علامه طباطبایی، حسینعلی منتظری و ابوالفضل زاهدی رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد فراگرفت.[۲]
هاشمی در سال ۱۳۳۷ش با عفت مرعشی وصلت کرد. فاطمه، محسن، فائزه، مهدی و یاسر پنج فرزند آنها میباشند.[۳]درگذشت،هاشمی رفسنجانی، یکشنبه ۱۹ دی ۱۳۹۵ش، پیرو سکته قلبی، به مریضخانه شهدای تجریش منتقل شد و به عبارتی روز در ۸۲ سالگی درگذشت. در ۲۱ دی ۱۳۹۵ش، آیتالله خامنهای در کالج طهران بر پیکر وی نماز اقامه کرد و بعداز تشییع در بقعه امام خمینی به خاک شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ودیعه شد.[۴]
اثرها
تعبیر و تفسیر راهنما
سرگذشت فلسطین (ترجمه)
امیرکبیر: قهرمان پیکار با استعمار
آزاداندیشی اسلامی و روشنفکری اسلامی
فرهنگ و تمدن قرآن (۳۳ جلد)
تعبیر راهنما
انقلاب یا این که بعثت نو
دنیا در بعد از ظهر بعثت (با شرکت کردن محمدجواد باهنر)
منزلت مساجد در نظام اسلامی از منظر قرآن
السیاسة الاقتصادیة فی الحکومة الاسلامیة
تحقیقی کوتاه پیرامون اعجاز
خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی[۵]
مبارزات انقلابی و اقدامات فرهنگی تا سال ۱۳۵۷
هاشمی در سالهای نخستین اقامت در قم با فدائیان اسلام آشنا شد. او به فدائیان عشق داشت البته بعضی از رفتارهای سیاسی آن ها را نمیپسندید و جانب مرجع تاسی خویش آیت الله بروجردی را میگرفت.[۶] او یکسری سال سپس با امام خمینی آشنا شد و در توده شاگردان او قرار گرفت.[۷] هاشمی در سال ۱۳۳۶ش برای نخستین دفعه با آیتالله خامنهای آشنا شد.[۸]
در سال ۱۳۳۷ش که روز ها تبلیغی محرم را در همدان میگذراند، در روز عاشورا خلال اشاره به سرانجام سقوط نظام سلطنتی عراق، عیب گیری تندی را متوجه نظام سلطنتی پهلوی کرد که به همین عامل بازداشت و بعداز تعدادی روز آزاد شد.[۹]
هاشمی در سال ۱۳۳۸ش با همیاری دوستان خویش بهویژه محمدجواد باهنر و مشورت کردن امام خمینی، نشریه مدرسه تشیع را منتشر کرد.[۱۰] دراین نشریه مسائل اجتماعی و سیاسی به صورت جدید به وسیله متفکران اسلامی و فضلای حوزوی عرضه میشد تا در رقابت با تاملهای مارکسیستی و ملیگرایانه از طریقههای اسلامی تامین نماید.[۱۱]
هاشمی در سال ۱۳۴۱ش و در ماجرای لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی از سوی امام خمینی به استانهای یزد و کرمان رفت و پیام امام را به علما رساند. در ۲۱ فروددین ماه ۱۳۴۲ بعد از رخداد حادثه فیضیه بازداشت و جزء اولین طلاب به سربازی اعزام شد[۱۲] و بعداز رخداد ۱۵ خرداد ماه پادگان را شکاف کرد و بازنگشت.[۱۳] او در سال ۱۳۴۳ش کتاب سرگذشت فلسطین نوشته اکرم زعیتر را به فارسی ترجمه کرد.[۱۴] در زمان حصرِ امام خمینی، هاشمی با همیاری دوستانش دو نشریه بعثت و انتقام را منتشر کردند.[۱۵] هاشمی با امضای اعلامیهای اعتراضی به تبعید امام خمینی به وسیله ساواک در تاریخ ۱۳۴۳/۱۲/۱۲ بازداشت و چهار ماه زندانی شد.[۱۶] وی در ۶ دی ۱۳۴۴ش در نجفآباد در نقطه پايان یک سخنرانی برای سالمی امام خمینی دعا کرد و بازداشت گردیده و به قم بازگردانده شد.[۱۷]
با کشف اساسنامه تیم نهفته یازده نفره از شاگردان آیت الله خمینی، هاشمی زیر تعقیب قرار گرفت و معاش نصفهپنهان در پیش گرفت.[۱۸] در همین زمانه کتاب «امیرکبیر یا این که قهرمان نبرد با استعمار» را منتشر کرد و در ضمن این کتاب، درنگهای اصلاحی امیرکبیر در جمهوری اسلامی ایران و نیاز سرزمین به دگرگونی و از بین بردن مفاسد را مطرح کرد.[۱۹]
ساواک در سال ۱۳۵۰ش برای پیشگیری از اخلال در پایکوبیهای ۲۵۰۰ ساله، عده ای از روحانیان مثلا هاشمی را بازداشت کرد، البته در سال ۱۳۵۱ش با وثیقه آزاد شد.[۲۰] او توشه دیگر به منجر کارهای رمزّی و مهاجرت به آن سوی مرز، در سال ۱۳۵۴ش بازداشت و تا فصلپاییز ۱۳۵۷ش زندانی شد.[۲۱] هاشمی پس از آزادی از زندان به همدم مرتضی مطهری، محمدجواد باهنر، مهدوی کنی، سید علی حسینی خامنهای، سید محمد حسینی بهشتی، جامعه روحانیت اهل مبارزه طهران را تشکیل دادند.[۲۲]
از شورای انقلاب تا مسئولیتهای اجرایی بعد از موفقیت انقلاب
در سال ۱۳۵۷ش با تشکیل شورای انقلاب، هاشمی به عضویت این شورا درآمد و در ساماندهی راهپیماییها و در صورتگیری و مدیر اعتصاب دانشکده طهران برای بازگشایی فرودگاه مهرآباد نقش داشت.[۲۳] وی همینطور برای حل اختلال سوخت عموم در پوسته هیئت اعزامی امام خمینی به بخشها نفتی هجرت کرد[۲۴] و در تشکیل ستاد استقبال و تأمین امنیت رهبر انقلاب فعال بود. هاشمی در ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ حکم امام خمینی برای در آغاز وزیری مهدی تاجر را تلاوت کرد.[۲۵] وی در بهمن ۱۳۵۷ به یاور سید محمد حسینی بهشتی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، سید علی خامنهای و محمدجواد باهنر، حزب جمهوری اسلامی را تأسیس کردند تا در رقابت با مجموعههای دیگر به نیروهای همفکر انسجام دهند.[۲۶]
هاشمی در ۴ خرداد ماه ۱۳۵۸، به وسیله تیم فرقان گزینه سوء قصد قرار گرفت، البته با امداد همسرش از ترور جان تندرست بهدر پیروزی و زخمی شد. پیرو این حادثه،امام خمینی پیامی صادر کرد و پاراگرافای از آن پیام معروف شد: «بدخواهان بدانند هاشمی زنده میباشد، زیرا نهضت زنده میباشد.»[۲۷]
در تیر ۱۳۵۸، شورای انقلاب و دولت موقت مخلوط شدند و بعضا از روحانیان به وزارتخانهها رفتند. هاشمی به وزارت میهن رفت و نماینده شورای انقلاب و نائب رئیس سپاه پاسداران وزارت مرز و بوم شد. درین عصر، مسئولیت وزارت مرزو بوم با هاشم صباغیان بود.[۲۸] هاشمی بعداز استعفای دولت موقت، سرپرست وزارت سرزمین شد.[۲۹]او همچنان از تیرماه ۱۳۶۰ تا تیرماه ۱۳۸۸ با اقامه ۴۲۰ نماز آدینه در طهران لبریز کارترین خطیب آدینه طهران به حساب آورده می شود.[۳۰]
سر کردگی مجلس شورای اسلامی
هاشمی در انتخابات اولین عصر مجلس بعداز انقلاب، در ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ از طهران بهتیتر نفر چهاردهم گزینش شد[۳۱] و در موضع سر گروهی مجلس قرار گرفت.[۳۲] برای مثال اقدامات اصلی و هرج و مرجبرانگیز مجلس نخستین، ثبت عدم کفایت سیاسی ابوالحسن بنی صدر(رییس جمهور وقت)[۳۳] و ثبت آزادی گروگانهای سفارت ایالات متحده بود.
هاشمی، ۲۰ مهر ۱۳۵۹ به عضویت شورای بهتر جانبداری و سخنگوی آن شورا منصوب شد. 1سال بعد از آن در ۲۱ مهر ۱۳۶۰ بوسیله امام خمینی تحت عنوان نماینده رهبری در شورای بهتر حمایت منصوب و بعد از آن جانشین فرمانده تک تک قوا شد.[۳۴] این مسئولیت تا نقطه پایان نزاع ادامه داشت. ابعاد طریق نقطه پايان نبرد یکی مسائل مناقشهبرانگیز تا مجال درگذشت او بود. انتخابات دومین زمان مجلس شورا، بعد از انقلاب بهمن ۱۳۵۷، در آدینه ۲۶ فروددین ماه ۱۳۶۳ برگزار شوید و هاشمی رفسنجانی مجددا تعیین و در موضع سر گروهی مجلس جلسه. او همچنان از تاریخ ۱۲ تیرماه ۱۳۶۰ تا ۲۶ تیر ماه ۱۳۸۸ با اقامه ۴۲۰ خطبه در نماز آدینه طهران پرکارترین خطیب آدینه در طهران بوده میباشد
(۱۳۱۳ - ۱۳۹۵ش) شیخ، سیاستمدار و از تاثیرگذارترین شخصیتهای کشورایران بود. او از یاران شاخص امام خمینی در نبرد علیه حکومت پهلوی بود و چند دفعه بازداشت و زندانی شد. از موسسان جامعه روحانیت اهل مبارزه طهران، عضویت در شورای انقلاب، سرپرستی وزارت مرزو بوم، عضویت در هیات موسس حزب جمهوری، سر گروهی مجلس شورای اسلامی، جانشین فرماندهی تک تک قوا و فرماندهی مبارزه، دو عصر سر گروهی جمهوری، سر گروهی شورای خوب امنیت ملی، سر گروهی مجمع تشخیص مصلحت نظام از احداث تا مجال درگذشت، امامت آدینه موقت طهران از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۸ش، نمایندگی عموم طهران در مجلس خبرگان از اولِ تأسیس و سر کردگی آن مجلس از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۹ش، و سر گروهی هیئت مؤسس و هیئت امنای دانش گاه آزاد اسلامی برای مثال کارهای او بعد از انقلاب مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بود.
معاشطومار، اکبر هاشمی بهرمانی در ۳ شهریور ۱۳۱۳ش در روستای بهرمان شهرستان رفسنجان در استان کرمان دیده به جهان گشود. پدرش میرزاعلی هاشمی بهرمانی تحصیلات حوزوی داشت و از باغداران ناحیه بود که محل رجوع و برگشت مسائل فقاهتی و دنیوی عموم بود. مادرش ماهبیبی صفریان اسم داشت. هاشمی در ۵ سالگی علم آموزی قرآن، گلستان سعدی و نصاب الصبیان را در مدرسهمنزل شروع کرد. در سال ۱۳۲۷ش و در سن ۱۴ سالگی به یار و همدم پسرعمویش محمد هاشمیان برای علم آموزی علم ها فقهی به قم آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد رفت.[۱]
هاشمی دروس مقدمات و سطح را در درس حسینعلی منتظری، علی مشکینی، محمد صدوقی، مصطفی اعتمادی و محمد مجاهدی حاضر شد و در درس بیرون مراجعی به عنوان مثال بروجردی، امام خمینی، متفحص داماد، سید محمدرضا گلپایگانی، مرتضی حائری یزدی و سید شهاب الدین نجفی مرعشی کمپانی کرد. همینطور فلسفه و تعبیر را از علامه طباطبایی، حسینعلی منتظری و ابوالفضل زاهدی رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد فراگرفت.[۲]
هاشمی در سال ۱۳۳۷ش با عفت مرعشی وصلت کرد. فاطمه، محسن، فائزه، مهدی و یاسر پنج فرزند آنها میباشند.[۳]درگذشت،هاشمی رفسنجانی، یکشنبه ۱۹ دی ۱۳۹۵ش، پیرو سکته قلبی، به مریضخانه شهدای تجریش منتقل شد و به عبارتی روز در ۸۲ سالگی درگذشت. در ۲۱ دی ۱۳۹۵ش، آیتالله خامنهای در کالج طهران بر پیکر وی نماز اقامه کرد و بعداز تشییع در بقعه امام خمینی به خاک شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد ودیعه شد.[۴]
اثرها
تعبیر و تفسیر راهنما
سرگذشت فلسطین (ترجمه)
امیرکبیر: قهرمان پیکار با استعمار
آزاداندیشی اسلامی و روشنفکری اسلامی
فرهنگ و تمدن قرآن (۳۳ جلد)
تعبیر راهنما
انقلاب یا این که بعثت نو
دنیا در بعد از ظهر بعثت (با شرکت کردن محمدجواد باهنر)
منزلت مساجد در نظام اسلامی از منظر قرآن
السیاسة الاقتصادیة فی الحکومة الاسلامیة
تحقیقی کوتاه پیرامون اعجاز
خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی[۵]
مبارزات انقلابی و اقدامات فرهنگی تا سال ۱۳۵۷
هاشمی در سالهای نخستین اقامت در قم با فدائیان اسلام آشنا شد. او به فدائیان عشق داشت البته بعضی از رفتارهای سیاسی آن ها را نمیپسندید و جانب مرجع تاسی خویش آیت الله بروجردی را میگرفت.[۶] او یکسری سال سپس با امام خمینی آشنا شد و در توده شاگردان او قرار گرفت.[۷] هاشمی در سال ۱۳۳۶ش برای نخستین دفعه با آیتالله خامنهای آشنا شد.[۸]
در سال ۱۳۳۷ش که روز ها تبلیغی محرم را در همدان میگذراند، در روز عاشورا خلال اشاره به سرانجام سقوط نظام سلطنتی عراق، عیب گیری تندی را متوجه نظام سلطنتی پهلوی کرد که به همین عامل بازداشت و بعداز تعدادی روز آزاد شد.[۹]
هاشمی در سال ۱۳۳۸ش با همیاری دوستان خویش بهویژه محمدجواد باهنر و مشورت کردن امام خمینی، نشریه مدرسه تشیع را منتشر کرد.[۱۰] دراین نشریه مسائل اجتماعی و سیاسی به صورت جدید به وسیله متفکران اسلامی و فضلای حوزوی عرضه میشد تا در رقابت با تاملهای مارکسیستی و ملیگرایانه از طریقههای اسلامی تامین نماید.[۱۱]
هاشمی در سال ۱۳۴۱ش و در ماجرای لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی از سوی امام خمینی به استانهای یزد و کرمان رفت و پیام امام را به علما رساند. در ۲۱ فروددین ماه ۱۳۴۲ بعد از رخداد حادثه فیضیه بازداشت و جزء اولین طلاب به سربازی اعزام شد[۱۲] و بعداز رخداد ۱۵ خرداد ماه پادگان را شکاف کرد و بازنگشت.[۱۳] او در سال ۱۳۴۳ش کتاب سرگذشت فلسطین نوشته اکرم زعیتر را به فارسی ترجمه کرد.[۱۴] در زمان حصرِ امام خمینی، هاشمی با همیاری دوستانش دو نشریه بعثت و انتقام را منتشر کردند.[۱۵] هاشمی با امضای اعلامیهای اعتراضی به تبعید امام خمینی به وسیله ساواک در تاریخ ۱۳۴۳/۱۲/۱۲ بازداشت و چهار ماه زندانی شد.[۱۶] وی در ۶ دی ۱۳۴۴ش در نجفآباد در نقطه پايان یک سخنرانی برای سالمی امام خمینی دعا کرد و بازداشت گردیده و به قم بازگردانده شد.[۱۷]
با کشف اساسنامه تیم نهفته یازده نفره از شاگردان آیت الله خمینی، هاشمی زیر تعقیب قرار گرفت و معاش نصفهپنهان در پیش گرفت.[۱۸] در همین زمانه کتاب «امیرکبیر یا این که قهرمان نبرد با استعمار» را منتشر کرد و در ضمن این کتاب، درنگهای اصلاحی امیرکبیر در جمهوری اسلامی ایران و نیاز سرزمین به دگرگونی و از بین بردن مفاسد را مطرح کرد.[۱۹]
ساواک در سال ۱۳۵۰ش برای پیشگیری از اخلال در پایکوبیهای ۲۵۰۰ ساله، عده ای از روحانیان مثلا هاشمی را بازداشت کرد، البته در سال ۱۳۵۱ش با وثیقه آزاد شد.[۲۰] او توشه دیگر به منجر کارهای رمزّی و مهاجرت به آن سوی مرز، در سال ۱۳۵۴ش بازداشت و تا فصلپاییز ۱۳۵۷ش زندانی شد.[۲۱] هاشمی پس از آزادی از زندان به همدم مرتضی مطهری، محمدجواد باهنر، مهدوی کنی، سید علی حسینی خامنهای، سید محمد حسینی بهشتی، جامعه روحانیت اهل مبارزه طهران را تشکیل دادند.[۲۲]
از شورای انقلاب تا مسئولیتهای اجرایی بعد از موفقیت انقلاب
در سال ۱۳۵۷ش با تشکیل شورای انقلاب، هاشمی به عضویت این شورا درآمد و در ساماندهی راهپیماییها و در صورتگیری و مدیر اعتصاب دانشکده طهران برای بازگشایی فرودگاه مهرآباد نقش داشت.[۲۳] وی همینطور برای حل اختلال سوخت عموم در پوسته هیئت اعزامی امام خمینی به بخشها نفتی هجرت کرد[۲۴] و در تشکیل ستاد استقبال و تأمین امنیت رهبر انقلاب فعال بود. هاشمی در ۱۵ بهمن ۱۳۵۷ حکم امام خمینی برای در آغاز وزیری مهدی تاجر را تلاوت کرد.[۲۵] وی در بهمن ۱۳۵۷ به یاور سید محمد حسینی بهشتی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، سید علی خامنهای و محمدجواد باهنر، حزب جمهوری اسلامی را تأسیس کردند تا در رقابت با مجموعههای دیگر به نیروهای همفکر انسجام دهند.[۲۶]
هاشمی در ۴ خرداد ماه ۱۳۵۸، به وسیله تیم فرقان گزینه سوء قصد قرار گرفت، البته با امداد همسرش از ترور جان تندرست بهدر پیروزی و زخمی شد. پیرو این حادثه،امام خمینی پیامی صادر کرد و پاراگرافای از آن پیام معروف شد: «بدخواهان بدانند هاشمی زنده میباشد، زیرا نهضت زنده میباشد.»[۲۷]
در تیر ۱۳۵۸، شورای انقلاب و دولت موقت مخلوط شدند و بعضا از روحانیان به وزارتخانهها رفتند. هاشمی به وزارت میهن رفت و نماینده شورای انقلاب و نائب رئیس سپاه پاسداران وزارت مرز و بوم شد. درین عصر، مسئولیت وزارت مرزو بوم با هاشم صباغیان بود.[۲۸] هاشمی بعداز استعفای دولت موقت، سرپرست وزارت سرزمین شد.[۲۹]او همچنان از تیرماه ۱۳۶۰ تا تیرماه ۱۳۸۸ با اقامه ۴۲۰ نماز آدینه در طهران لبریز کارترین خطیب آدینه طهران به حساب آورده می شود.[۳۰]
سر کردگی مجلس شورای اسلامی
هاشمی در انتخابات اولین عصر مجلس بعداز انقلاب، در ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ از طهران بهتیتر نفر چهاردهم گزینش شد[۳۱] و در موضع سر گروهی مجلس قرار گرفت.[۳۲] برای مثال اقدامات اصلی و هرج و مرجبرانگیز مجلس نخستین، ثبت عدم کفایت سیاسی ابوالحسن بنی صدر(رییس جمهور وقت)[۳۳] و ثبت آزادی گروگانهای سفارت ایالات متحده بود.
هاشمی، ۲۰ مهر ۱۳۵۹ به عضویت شورای بهتر جانبداری و سخنگوی آن شورا منصوب شد. 1سال بعد از آن در ۲۱ مهر ۱۳۶۰ بوسیله امام خمینی تحت عنوان نماینده رهبری در شورای بهتر حمایت منصوب و بعد از آن جانشین فرمانده تک تک قوا شد.[۳۴] این مسئولیت تا نقطه پایان نزاع ادامه داشت. ابعاد طریق نقطه پايان نبرد یکی مسائل مناقشهبرانگیز تا مجال درگذشت او بود. انتخابات دومین زمان مجلس شورا، بعد از انقلاب بهمن ۱۳۵۷، در آدینه ۲۶ فروددین ماه ۱۳۶۳ برگزار شوید و هاشمی رفسنجانی مجددا تعیین و در موضع سر گروهی مجلس جلسه. او همچنان از تاریخ ۱۲ تیرماه ۱۳۶۰ تا ۲۶ تیر ماه ۱۳۸۸ با اقامه ۴۲۰ خطبه در نماز آدینه طهران پرکارترین خطیب آدینه در طهران بوده میباشد
مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد بهعنوان پایگاه فرهنگی در برابر تهاجم فرهنگی