محمد بن حسن حِلّی دارای شهرت به فَخْرُ الْمُحَقّقین (۶۸۲-۷۷۱ق) از فقیهان شیعه در قرن هشتم قمری. وی فرزند علامه حلی بود و در زمانه نوجوانی به مرتبه اجتهاد مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد رسید.
فخرالمحققین در فقه، اصول فقه و صحبت تألیفاتی داراست که اکثری از آنها کامل شدن اثرها پدرش علامه حلی میباشد. مشهورترین تاثیر وی ایضاح الفوائد فی تفصیل خطاها القواعد اسم دارااست که گزینه اعتنا فقیهان عصرهای بعداز وی قرار گرفته آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
معاش و تحصیلات
محمد بن حسن حلی در ۲۰ جمادیالاول سال ۶۸۲ق در حله از شهرهای عراق چشم به جهان گشود.[۱] از کودکی علم آموزی در علم ها فقهی را نزد پدرش علامه حلی استارت کرد.[۲] بیان کننده وی درین مقطع معلم دیگری به جز علامه حلی نداشته رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
حکم کننده نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین این نظر را دارد که با نگاهی به سال تألیف کتاب قواعد و سال به دنیاآمدن فخرالمحققین درمییابیم که فخرالمحققین در هنگام نوشتن کتاب قواعد کمتر از ده سال داشته میباشد، ولی علی دوانی این لحاظ را رد مینماید و اعتقاد دارد که چهبسا علامه در بالا قواعد را بهطور خلاصه نوشته میباشد؛ همچنانکه این نکته از وصیتطومار علامه به فرزندش به دست می آید، و بعداً آن را کامل شدن کرد و از این جهت فخرالمحققین در هنگام تایپ کردن گستردن قواعد یا این که جدید به سن بلوغ رسیده بود و یا این که به سن بلوغ شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نرسیده بود.[۳]
مبنی بر آنچه خویش فخرالمحققین در کناره کتاب الالفین مینویسد، ناگزیر به جلای وطن شده و در روزها جوانی با پدرش به نواحی آذربایجان در کشورایران مهاجرت کرده است و بعد از مدتی با بابا به حله برگشته میباشد.[مستلزم منبع]
فخرالمحققین به به عبارتی واحد سنجشکه از نگاه مراتب ادب و کمال ممتاز و درتوان خویش بینظیر بوده میباشد، از نظر وقار و کردار و ملکات فاضله نیز امتیازی منحصربهفرد داشته میباشد. کلمات علامه حلی در پیشگفتار کتاب قواعد الاحکام نشانگر خصوصیتهای شخصیت فخرالمحققین میباشد.[۴]
کتاب ایضاح الفوائد
اثرها
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست اثرها فخرالمحققین
فخرالمحققین تألیفات زیادی در علم ها گوناگون اسلامی دارااست که بخش اعظمی از آنها کامل شدن و یا این که تفصیل اثر ها پدرش علامه حلی میباشد؛ برای مثال کامل شدن کتاب الفین و ایضاح الفوائد فی تفصیل اشتباهات القواعد.[۵]
شاگردان
برخی از شاگردان فخرالمحققین عبارتند از:
شهید اولیه،[۶]
سید بدرالدین مدنی
ابنمتوج بحرانی
سید حیدر آملی
سید تاجالدین بن معیه
ظهیر الدین فرزند خویش فخرالمحققین.[۷]
درگذشت
سال درگذشت او ۷۷۱ ه.ق در سن ۸۹ سالگی میباشد البته از مزار و مدفن او اگاهی دقیقی در مشت وجود ندارد.[مستلزم منبع]
روحانی عباس قمی در خاصیت ها الرضویة از صحبت مجلسی نخستین در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه اینگونه برداشت کرده که فخر المحققین در حله درگذشته و لاشهاش را به نجف اشرف حمل کردهاند و بعید وجود ندارد که قبرش مجاورت پدرش علامه حلی باشد.[۸] مجلسی نخستین اینگونه نوشته میباشد: «... و علامه و پسرش را در نجف اشرف بعداز نقل مدفون ساختند»(یعنی بعداز اینکه اجسادشان را به نجف بردند در آنجا به خاک سپردند).[۹]
عبدالله مامقانی در تنقیح المقال مینویسد: «استحضار نیافتم که تا به امروز کسی از پژوهشگران، مدفن اورا معلوم کرده باشد اما بزرگان میگویند که درندگان اورا خوردهاند و زمینهای دارااست که اینجانب از نقل آن به خیال و خاطر توهین به معاصرینش، دوری میکنم. لذا جسدی نداشته تا دفن خواهد شد»[۱۰] سید موسی شبیری زنجانی، در جرعهای از دریا، با بیان شواهدی (به عنوان مثال استناد به حرف نام برده از مجلسی اولیه) کلام مامقانی را غلط دانسته میباشد.[۱۱]
پانویس
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۰.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۰.
رجوع نمایید به: دوانی، «فخر المحققین، محمد»، صص۳۲-۳۳.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۱.
حسینی دشتی، معارف و معاریف، ج۷، ص۷۴۷.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۲۰ق، ج۱۳، ص۴۰۰.
مقر آگهی حوزه، فخر المحققین حلی فرزند علامه حلی، عقیقی بخشایشی.
«خاصیت ها الرضویة فی حال و روز علماء المذهب الجعفریة»، ص۴۸۸، مرکزی، ۱۳۲۶، طهران.
مجلسی نخستین، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۵۳۱.
تنقیح المقال، ج۳، مطبعة المرتضویة، ص۱۰۶.
جرعهای از دریا، ج۲، ص۳۰۵-۳۰۷.
منابع
امین، سید محسن، اعیان الشیعة، ج۱۳، تفحص حسن الامین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۲۰ق.
تنقیح المقال، ج۳، نجف، مطبعة المرتضویة، بیتا.
حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف: دایرة المعارف جامع اسلامی، طهران، مؤسسه فرهنگی آرایه، چاپ سوم، ۱۳۷۹ش.
دوانی، علی، «فخر المحققین، محمد»، روزنامه مدرسه اسلام، ش۱۰، آبان ۱۳۴۱ش.
شبیری زنجانی، سید موسی، جرعهای از دریا، ج۲، قم، مؤسسه کتابشناسی شیعه، ۱۳۹۴ش.
فخرالمحقققین حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد فی تفصیل خطاها القواعد، قم، اسماعیلیان، ۱۳۸۷ش.
قمی، عباس، فایده ها الرضویة فی اوضاع علماء المذهب الجعفریة، طهران، مرکزی، ۱۳۲۶ش.
مجلسی نخستین، محمدتقی، لوامع صاحبقرانی، ج۲، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
لینک به خارج
محمد بن حسن حِلّی دارای شهرت به فَخْرُ الْمُحَقّقین (۶۸۲-۷۷۱ق) از فقیهان شیعه در قرن هشتم قمری. وی فرزند علامه حلی بود و در زمانه نوجوانی به مرتبه اجتهاد مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد رسید.
فخرالمحققین در فقه، اصول فقه و صحبت تألیفاتی داراست که اکثری از آنها کامل شدن اثرها پدرش علامه حلی میباشد. مشهورترین تاثیر وی ایضاح الفوائد فی تفصیل خطاها القواعد اسم دارااست که گزینه اعتنا فقیهان عصرهای بعداز وی قرار گرفته آدرس مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.
معاش و تحصیلات
محمد بن حسن حلی در ۲۰ جمادیالاول سال ۶۸۲ق در حله از شهرهای عراق چشم به جهان گشود.[۱] از کودکی علم آموزی در علم ها فقهی را نزد پدرش علامه حلی استارت کرد.[۲] بیان کننده وی درین مقطع معلم دیگری به جز علامه حلی نداشته رزرو مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
حکم کننده نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین این نظر را دارد که با نگاهی به سال تألیف کتاب قواعد و سال به دنیاآمدن فخرالمحققین درمییابیم که فخرالمحققین در هنگام نوشتن کتاب قواعد کمتر از ده سال داشته میباشد، ولی علی دوانی این لحاظ را رد مینماید و اعتقاد دارد که چهبسا علامه در بالا قواعد را بهطور خلاصه نوشته میباشد؛ همچنانکه این نکته از وصیتطومار علامه به فرزندش به دست می آید، و بعداً آن را کامل شدن کرد و از این جهت فخرالمحققین در هنگام تایپ کردن گستردن قواعد یا این که جدید به سن بلوغ رسیده بود و یا این که به سن بلوغ شماره تلفن مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد نرسیده بود.[۳]
مبنی بر آنچه خویش فخرالمحققین در کناره کتاب الالفین مینویسد، ناگزیر به جلای وطن شده و در روزها جوانی با پدرش به نواحی آذربایجان در کشورایران مهاجرت کرده است و بعد از مدتی با بابا به حله برگشته میباشد.[مستلزم منبع]
فخرالمحققین به به عبارتی واحد سنجشکه از نگاه مراتب ادب و کمال ممتاز و درتوان خویش بینظیر بوده میباشد، از نظر وقار و کردار و ملکات فاضله نیز امتیازی منحصربهفرد داشته میباشد. کلمات علامه حلی در پیشگفتار کتاب قواعد الاحکام نشانگر خصوصیتهای شخصیت فخرالمحققین میباشد.[۴]
کتاب ایضاح الفوائد
اثرها
نوشتهی علمیٔ مهم: فهرست اثرها فخرالمحققین
فخرالمحققین تألیفات زیادی در علم ها گوناگون اسلامی دارااست که بخش اعظمی از آنها کامل شدن و یا این که تفصیل اثر ها پدرش علامه حلی میباشد؛ برای مثال کامل شدن کتاب الفین و ایضاح الفوائد فی تفصیل اشتباهات القواعد.[۵]
شاگردان
برخی از شاگردان فخرالمحققین عبارتند از:
شهید اولیه،[۶]
سید بدرالدین مدنی
ابنمتوج بحرانی
سید حیدر آملی
سید تاجالدین بن معیه
ظهیر الدین فرزند خویش فخرالمحققین.[۷]
درگذشت
سال درگذشت او ۷۷۱ ه.ق در سن ۸۹ سالگی میباشد البته از مزار و مدفن او اگاهی دقیقی در مشت وجود ندارد.[مستلزم منبع]
روحانی عباس قمی در خاصیت ها الرضویة از صحبت مجلسی نخستین در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه اینگونه برداشت کرده که فخر المحققین در حله درگذشته و لاشهاش را به نجف اشرف حمل کردهاند و بعید وجود ندارد که قبرش مجاورت پدرش علامه حلی باشد.[۸] مجلسی نخستین اینگونه نوشته میباشد: «... و علامه و پسرش را در نجف اشرف بعداز نقل مدفون ساختند»(یعنی بعداز اینکه اجسادشان را به نجف بردند در آنجا به خاک سپردند).[۹]
عبدالله مامقانی در تنقیح المقال مینویسد: «استحضار نیافتم که تا به امروز کسی از پژوهشگران، مدفن اورا معلوم کرده باشد اما بزرگان میگویند که درندگان اورا خوردهاند و زمینهای دارااست که اینجانب از نقل آن به خیال و خاطر توهین به معاصرینش، دوری میکنم. لذا جسدی نداشته تا دفن خواهد شد»[۱۰] سید موسی شبیری زنجانی، در جرعهای از دریا، با بیان شواهدی (به عنوان مثال استناد به حرف نام برده از مجلسی اولیه) کلام مامقانی را غلط دانسته میباشد.[۱۱]
پانویس
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۰.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۰.
رجوع نمایید به: دوانی، «فخر المحققین، محمد»، صص۳۲-۳۳.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۱.
حسینی دشتی، معارف و معاریف، ج۷، ص۷۴۷.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۲۰ق، ج۱۳، ص۴۰۰.
مقر آگهی حوزه، فخر المحققین حلی فرزند علامه حلی، عقیقی بخشایشی.
«خاصیت ها الرضویة فی حال و روز علماء المذهب الجعفریة»، ص۴۸۸، مرکزی، ۱۳۲۶، طهران.
مجلسی نخستین، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۵۳۱.
تنقیح المقال، ج۳، مطبعة المرتضویة، ص۱۰۶.
جرعهای از دریا، ج۲، ص۳۰۵-۳۰۷.
منابع
امین، سید محسن، اعیان الشیعة، ج۱۳، تفحص حسن الامین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۲۰ق.
تنقیح المقال، ج۳، نجف، مطبعة المرتضویة، بیتا.
حسینی دشتی، سید مصطفی، معارف و معاریف: دایرة المعارف جامع اسلامی، طهران، مؤسسه فرهنگی آرایه، چاپ سوم، ۱۳۷۹ش.
دوانی، علی، «فخر المحققین، محمد»، روزنامه مدرسه اسلام، ش۱۰، آبان ۱۳۴۱ش.
شبیری زنجانی، سید موسی، جرعهای از دریا، ج۲، قم، مؤسسه کتابشناسی شیعه، ۱۳۹۴ش.
فخرالمحقققین حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد فی تفصیل خطاها القواعد، قم، اسماعیلیان، ۱۳۸۷ش.
قمی، عباس، فایده ها الرضویة فی اوضاع علماء المذهب الجعفریة، طهران، مرکزی، ۱۳۲۶ش.
مجلسی نخستین، محمدتقی، لوامع صاحبقرانی، ج۲، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
لینک به خارج
بررسی فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی مسجد غدیر باباعلی ارشاد مشهد