?????? ???? ???? ???? ??????? ????

«یا این که ایهاالرسول بلغ ما انزل الیک مسجد غدیر بلوار معلم مشهد اینجانب ربک و ان لم تفعل فمابلغت رسالته والله یعصمک اینجانب الناس »(مائده 66)

ای نبی، آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل گردیده بود برسان،و در‌حالتی که این ابلاغ را اجرا ندهی، رسالت خویش را تماما ابلاغ نکرده ای; و آفریدگار تورا از عموم بدخواه مراقبت می نماید.

همگی مفسران شیعه معتقدند آیه فوق در غدیر خم درباره نصب علی(ع) نازل گردیده است و حدود 360 بدن از محققان اهل سنت نیزاین مقاله را پذیرفته اند. نامهای برخی از مفسران و مآخذ ومدارک اهل سنت اینگونه میباشد:

1- واحدی در کتاب اسباب و اثاث النزول ص 150 میگوید:

ان آیه (یا این که ایهاالرسول...) نزلت فی یوم غدیر فی علی بن ابیطالب.

2- سیوطی در کتاب الدرالمنثور ج 2، ص 298 می نویسد: ان آیه(یا این که ایهاالرسول... ) نزلت فی یوم غدیر فی علی بن ابیطالب.

3- فخر رازی در تعبیروتفسیر خویش، ج 3، ص 636 ... میفرماید:

مفسران 10 وجه و منجر برای نزول این آیه ذکر کرده اند. آن‌گاه درادامه می‌گوید:«العاشر نزلت هذه الایه فی ادب علی بن ابی طالب، و لما نزلت هذه الایه، دریافت بیده و قال "اینجانب کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال اینجانب والاه و عاد اینجانب عاداه. فلقیه قدمت فقال هنیئا لک یابن ابی طالب،اصبحت مولای و مولا تک تک بازهد و مسجد غدیر فلاحی مشهد مومنه."

سپس که‌این آیه نازل شدپیامبر اسلام(ص) دست حضرت علی(ع) را گرفت و فرمود: هرکه اینجانب مولاو سرپرست و حکم کننده وی هستم، علی هم مولای اوست. خداوندا، دوست بدار هرکه علی را دوست دارااست و معاند بدار هرکه اورا معاند داراست. آنگاه قدمت با حضرت علی(ع) ملاقات کرد و پس از شادباش، اظهار‌کرد:تو مولای اینجانب و مولای مرد و زن خداترس هستی.
روز غدیر فرستاده(ص) عموم را به سوی حضرت علی(ع) فراخواند و دست حضرت را بلندکرد، به نحوی که پایین بغل حضرت پیدا شد.هنوز عموم پراکنده نشده بودند که آیه «الیوم اکملت ...» نازل شد. آن گاه حضرت فرمود: پروردگارا، دوست بدار کسی را که علی رادوست داراست و معاند بدار کسی را که علی را معاند داراست و کمک کن هر کس علی را امداد نماید و...

4- شان نزول آیه فوق وداستانهای مرتبط با غدیر در مناقب خوارزمی، ص 80; تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 32; شبلنجی در نورالابصار، ص 75، فصول المهمه ابن صباغ نیز نام برده میباشد.

آیه تبلیغ و آیه اکمال آیین و حدیث غدیر

رسول اسلام، در سال انتها قدمت با بیشتراز صد هزار بدن حجه الوداع را به مکان آورد و در رجوع در میهن «خم » که منزلت گودالهای آب بود، امر ایست بخشید. پیش افتاده ها توقف کردند وعقب ماندگان رسیدند. از سنگ و جهاز شترها منبری ساختند وپیامبر بر روی منبر در قبال جمعیت صد هزار نفری و در گرمای سوزان غدیر، خطبه ای خلل کرد. آن گاه کمربند حضرت علی را گرفت وفرمود: «اینجانب کنت مولاه فعلی (فهذا علی) مولاه اللهم وال اینجانب والاه...» آنگاه عموم، مثلا قدمت، با حضرت مسجد بابا غدیر مشهد بیعت کردند و صدای بخ بخ ازجا پرید.

یادآوری

1- چنانچه چنانکه اهل سنت میگویند مولا در معنای دوستی بود; چرادر این جریان و با این مقدمات و در قبال صدها هزار نفر ذکر شد. در مدینه نیز می توانست بفرماید: کسی که اینجانب دوست وی هستم،علی هم دوست اوست.

2- مجال و جای ابلاغ این دستور بسیار لبریز معناست. این خبر اصلی در پایان قدمت نبی(ص) آنهم در مهاجرت حج، و حوزه‌ گرم و سوزان وچهار راهی که مسافران تقسیم می شدند و به مدینه، حلب، شام ویمن می رفتند ذکر شد، جایی که هر حاجی خویش یک خبرنگار وگزارشگر بود. انتصاب ولایت حضرت علی(ع) را تحت عنوان یک خبر نوبه حیطه خویش میرساند.

3- زمینه غدیر چنان اساسی میباشد که در حالتی‌که رسول(ص) کوتاهی میکرد وخبر را به عموم نمی رساند، «فمابلغت رسالته » رسالت و23 سال تبلیغ حضرت نیمه تمام و ناقص می‌ماند.

4- زمینه غدیر آنقدر اساسی میباشد که می بایست از دید هنگامی در آخرعمر، آنهم در هجرت حج و واپسین مهاجرت حج در قبال بیشتراز 100000نفر ذکر خواهد شد.

5- رسول(ص)23 سال پیشین مسجد بابا قدرت مشهد به تنهایی علیه کفر و بی دینی و نفاق وآداب و رسوم فسخ جزیره العرب قیام کرد و نترسید. در مقابل دشمنانی که حدود 70 نبرد بر اسلام و مسلمین زور کردند،نترسید. در احد که مسلمان ها ناکامی خوردند، نترسید. در بت شکنی ها و فتح مکه و... نترسید. توحید و معاد و آیه‌ها جانبداری وعبادت و... را آورد، نترسید. خلاصه در همگی صحنه ها از هیچ اتفاق ای نترسید; اما از ابلاغ روز غدیر وحشت داشت و میترسید،به‌این باعث، پروردگار متعال دلداری اش می‌دهد که «والله یعصمک اینجانب الناس »

مشاجره معماری مسجد فارغ از پرداختن مسجد غدیر بلوار معلم مشهد به تزیینات ناقص میباشد چون تزیینات جزو لاینفک معماری اهل ایران اسلامی میباشد و قسمت عمده ای از آن به تزیینات تخصیص یافته و تلاش کبیر و ارزشمندی در راستای هدف ها معماری مسجد اسلامی و حتی‌د‌ر تکوین و دوام و بقای آن داراست.

این تزیینات می‌تواند دربرگیرنده کوچکترین اجزای معماری با کاربرد اشکال مصالح در معمولی ترین شکل ممکن تا کلی ترین و عمده ترین قسمت های معماری با گونه های و اقسام مصالح در غامض ترین صورت های گوناگون هندسی و انتزاعی با نحوه متعدد باشد. البته ادله و انگیزه به کار گیری از تزیینات برای معماری مسجد ذکر مسجد غدیر فلاحی مشهد فضای قدسی میباشد و در واقع هنرمند اسلامی با تقلید به مبانی فقهی و اعتقادی کوشش نموده با یاری این تزیینات فضای آهسته نصیب ، شیخ و معنوی تولید نماید از این رو با آشنایی بصری این تزیینات معماری تعریف و تمجید میشود .

یکی‌از دسته های بی نقص مشتمل بر تزیینات، مساجد در جمهوری اسلامی ایران و بناهای متبرکه وتک بناهای اصلی می‌باشند که شاخص های اشکال تزیینات و تجلی گر معماری اهل ایران اسلامی با اعتنا به نوع فرهنگ وتمدن و جامعه مذهبی آن باشد . الگوهای تزیینی ، به تک تک معنی ، بخشی از نام‌و‌نشان معماری ما می باشند.

در‌صورتی‌که لاماسوس (گاوهایی مسجد بابا غدیر مشهد با سرهای ریش دار) را از دروازه ملت های تخت جمشید، نقوش و مقرنس های باشکوه را از معماری مسجد امام و یا این که الگوهای گنبد را از مسجد روحانی لطف الله حذف کنیم آنجاست که ادغام طبیعت و ساختار معماری انقطاع و نقص می‌شود. نقوش دکوری نقش بسزایی در ساختار نام‌و‌نشان معماری ما داراست و در معماری مسجد بین تمامی هنرهای معماری اهل ایران از رده ویژه ای شامل است.

طرق دکوری شغل گردیده در معماری مسجد اول اسلامی قبل از هر چیز به جهت گوناگونی خویش چشمگیر میباشد. کاشی کاری، منبت کاری روی چوب، نگار مسجد بابا قدرت مشهد گری و گچبری، آینه کاری، به کارگیری از مقرنس ها و کاربندی ها و… از تزیینات رایج بوده اند. سنگ تراشی بسیار کمتر فعالیت شد‌ه‌است.

گلشن باغ دارنده برنامه ای میباشد مسجد غدیر بلوار معلم مشهد که به احتمال زیاد در یک نخلستان پیاده گردیده است.
ارتفاع گلشن باغ از در ورودی تا انتهای مبنا ورودی ۲۶۶ متر و در دو طرف جلوی گلشن ۲۹۲ متر و پهنای گلشن ۲۶۰ متر میباشد.
مساحت گلشن در حدود ۷۴۴۳۸ متر مربع میباشد.
پیاده سازی گلشن باغ طبس مربع صورت و دارنده تقسیمات هندسی هم جهت با اضلاع حصار خویش میباشد.
الگوی چهارباغ در‌این تاثیر دیده میشود. این سر مشق محدوده ای در بین دیوارهای گلشن به صورت مربع یا این که مستطیل میباشد که سطح آن با دو پایه آب متقاطع عمود مسجد غدیر فلاحی مشهد بر هم به چهار نصیب هم اندازه تقسیم می‌گردد و بیشتر در راءس، آبگینه آبی رنگ قراردارد.
هرچند ترویج به کار گیری از کلمه « چهارباغ » به مکان « چارباغ » از زمان صفویه به آن گاه قوت میگیرد که براساس گزارشهای پژوهشی دربرگیرنده گلشن باغ طبس نیز می گردد.
ساختمان سردر گلشن باغ از بینش معماری بنایی میباشد نسبتا بی آلایش و این سازه یکی بناهای معین شهر و یکی طریقه های اصلی شهر به حساب آورده می شود.
یک کدام از ویژگیهای مهم هندسه گلشن اهل ایران بعد از آن قرینگی و تناسب آن میباشد که در اکثریت قریب به و حادثه آن‌ها دیده میشود . گلشن باغ طبس هم از این قاعده استثنا ندارد و در هندسه پلان چه در آن‌گاه آبیاری و چه در آن‌گاه گیاهی و ساختاری دارنده قرینگی و تناسب میباشد.
معماری اهل ایران از آغاز به حریم و باطن گرایی دقت ویژه ای داشته میباشد. در‌این گلشن با دقت به مشبک بودن طرح دیوارهای محیط گلشن باغ بوسیله درختان سایه گستر و همینطور از طرفی ساختمان عمارت آن این داخل گرایی تاسیس شده است.
از سایر ویژگیهای شاخص که‌این گلشن مسجد بابا غدیر مشهد چندلایه بودن آن میباشد، چون می اقتدار اعلام‌کرد این گلشن از سه لایه درست شده میباشد که توسط پیوندها عمودی به یکدیگر متصل گردیده اند.
لایه اولیه در اولِ ورودی میباشد، لایه دوم با محوریت حوضچه مرکزی و لایه سوم بالاترین سطح گلشن میباشد در بخش انتهایی گلشن باغ قراردارد.
ضمن موردها نام برده، لایه کاشت گیاهان، لایه منحصربه‌فرد عبور عابران پیاده و لایه عبور آب در تشکیل اجزای گلشن باغ طبس مشهود می‌باشند.
در پلان این موسسه شاهد زمانه در مقیاس کوچک و کبیر هستیم، به گونه ای که محل تقاطع خطوط تقارن راس زمانه کرتها و مسیرهای عبور آب میباشد.
تزئینات عمارت گلشن باغ طبس مشمول گره های اسلامی میباشد، ساختار این گره ها دارنده خصوصیت خودمتشابهی بوده و افزون بر آن تکرار و انتشار این ساختار دارنده خواص خردمقیاسی میباشد به طوری که آنچه در جزئیات می نگریم در مقیاس وسیع آن را مییابیم.
گره ضمن داشتن نظام تماما بغرنج مسجد بابا قدرت مشهد در عین هم اکنون بسیار منظم و توسعه و گسترش پذیر میباشد.

آرامگاه سعدی در بالا خانقاه سعدی مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بوده که وی اواخر عمرش را در آنجا می‌گذراند که اورا بعداز مرگ در همانجا دفن کرده اند.
در پیشین قبر سعدی مثلا مکانهایی بود که در فارغ شهر شیراز قرار داشت در کنار این آرامگاه یک خانقاه و باغی بهتر و نمکین وجود داشت که سعدی در حین تراس خویش آن را ساخته بود روضه خوان در آنجا حوضچه هایی از مرمر ساخته بود که با آب نهر لبریز می شدند.
تصاویر به مکان باقیمانده از آرامگاه کهن سعدی نیز تا حدودی مسجد غدیر فلاحی مشهد الگوهایی تاریخی برای پیاده سازی آرامگاه سعدی مهیا میاورد. آن آرامگاه در دشت فارغ از هیچ اهالی ای قرار داشته میباشد. صرفا کلبه ای دیرین در شرق آن چشم می گردیده و بنای آرامگاه مانند یک کوشک در حیاطی سرسبز مکان می گرفت.
آرامگاه سابق در دو طبقه تشکیل شده و دارنده یک پایه مرکزی بود احتمالا یک شالوده دیگر عمودی نیز آن را انقطاع می کرده است.
در کناره های روبرو به قبله دو اتاق سه دری مکان می گرفت. سه دری ها با طرح اصیل مسجد بابا غدیر مشهد درست شده بودند و بالای سه دری جنوب شرقی سه گلجام مکان می گرفت و سه دری جنوب غربی دارنده ارسی بود .
در معماری نو آرامگاه سعدی ،طرح معماری از یک تراس ردیف دار بلند و یک رواق کشیده ساخته شده میباشد که به طور یک «L» سازماندهی گردیده اند.
ساختمان اساسی آرامگاه سعدی بنایی میباشد با دو تراس عمود بر یک دیگر که مدفن روحانی اجل در زاویه‌ی این دو حیاط قرار گرفته و در انتهای غربی تراس شرقی-غربی قبر مرحوم شوریده (فصیح الملک) شعر سرا مشهور قرن اخیر مسجد بابا قدرت مشهد شیراز میباشد.

کتیبه هایی با خط بسیار زیبای مسجد غدیر بلوار معلم مشهد کوفی در جلوی نمای بیرونی مسجد مسجد ملک کرمان درج شده میباشد.
نقـوش مسجد ملک به دو شکل گیاهی و هندسی می باشند.
تزیینات شناسایی شـده ی آجری به عمل رفته در‌این مسجد دربرگیرنده گل انداز، گره ساز ، تلفیق آجرو گچ و کتیبه کوفی میباشد.
نقوش جانور بر روی حیاط غربی این نقش، هیبت هندسی معمولی گردیده و دکوری میباشد که در بخش کناره جای دارد و دربرگیرنده دو نصیب تکراری میباشد و به طور تلفیق آجرو گچ ، شغل گردیده‌است.
این نقش از تلفیق مسجد غدیر فلاحی مشهد مربع و دایره به وجود آمـده میباشد و به عنون کناره ی بدور نقوش باطن تراس مستعمل میباشد.
هیبت گیاهی و دکوری در نصیب اواسط قراردارد و دورآن کناره ای تزئینی وجود داراست.
زیربنای هندسی مسجد ملک کرمان مربع، دایره و مثلث میباشد.
یک گل چهار پروسط نقش و دور و اطراف آن چهار برگ تزئینی و دربین هریک از اینها ، یک گل با سه صورت دایره ای وجود دارااست.
نقش جان دار بر روی دیوار محراب مسجد ملک نقش هندسی که دو طـرف مـحـراب قـرار داراست و با آجـرو گچ فعالیت شد‌ه‌است با مبنا هندسی مربع و مثلث صورت پیاده سازی شد‌ه‌است.مسجد ملک در جنوب شرقی شهر، در کناره جنوبی خیابان امـام واقـع شـده میباشد و با شبستان های متفاوت و صحن کلان جاذبه تاریخی خـود را مسجد بابا غدیر مشهد محافظت نموده است. وجـود ساختمان بلند آجری و سه محـراب گچ بـری شـده، حکایت از عمر و دیرینگی مسجد دارااست.
مسجد ملک کرمان از نوع چهارایوانی و اولی مسجد جامع شـهر بوده که تا زمان آل مظفر و تاسیس «مسجد جامع مظفری» تحت عنوان هسته مرکزی اجتماعات کرمان شناخته گردیده بود.

در باب مجال تاسیس مسجد دو لحاظ متعدد وجود دارااست . در کمی از منابع قبل، برای مثال کتاب تاریخ کرمان، ملک قاورد سلجوقی که سرسلسـله سـلاجقه کرمان میباشد، بانی سازه مسجد بابا قدرت مشهد نام برده میباشد.

طاق مسجد غدیر بلوار معلم مشهد ترانه
این نوع پوشش در محل دو حیاط پادشاه نشین غربی و شرقی انجام یافته میباشد که در تراس شرقی به طور کامل به نحوه رومی میباشد البته در حیاط غربی کاروانسرای فرمان روا عباسی کرج به طور ترکیبی از رومی و ضربی ایفا شد‌ه‌است.

چهار بخشی ها
اشکال پوشش چهاربخشی در کاروانسرای فرمانروا عباسی کرج انجام شد‌ه‌است که به طور بی آلایش در محل اصطبل ها و با کناره سازی در محل هشتی و فیلپوش دار در محل حجره ها از مثال های آن می باشند. عرقچین این نوع پوشش نیز در محل اصطبل ها در قوس مسجد غدیر فلاحی مشهد گرانقدر میانی و در محل عکس العمل مبنا های دو کریدور عمود بر هم اعمال گردیده است که قانونی های مختصری نیز دارااست.

پوشش مسجد بابا غدیر مشهد کجاوه ای
پوشش کجاوه ای مابین جرزها و قوس های تراس شمالی و جای‌جای که مسافت دو قوس برای پوشش نادر بوده و قابلیت و امکان اجرای چهاربخشی ها در کاروانسرای سلطان عباسی مسجد بابا قدرت مشهد کرج نبوده اعمال گردیده است.

محوطه باستانی تخت سلیمان در دره مسجد غدیر بلوار معلم مشهد عمیقی مابین بیجار و میاندوآب در شهرستان تکاب جای‌دارد . تخت سلیمان آغاز از قرن پنجم میلادی از نقطه حیث ناحیه مداقه یافته میباشد. منابع تاریخی تأیید می نمایند که آتشکده آذرگشسب در محل تخت سلیمان و در اواخر زمان ساسانی بویژه در طول خسرو نخستین و دوم یکی با عنایت ترین و مهم ترین آتشکده های جمهوری اسلامی ایران بوده میباشد.

این سازه همواره تحت عنوان مسجد غدیر فلاحی مشهد زیارتگاه مد لحاظ پادشاهان قرار داشته میباشد. پیش بینی زده میشود محل پرستش اساسی آتشکده آذرگشسب در تأسیسات بزرگتر قرار داشته میباشد بنای مهم آن که یک چهار طاق بلندمرتبه و راهروهای مربوط بدان میباشد راءس مهم سازه را تشکیل می‌دهد. درون آن به واسطه به کارگیری های آجل به شدت ویران گردیده، سرسراها و سه تراس بیرونی از شمال به بنای مهم می پیوندند که از روش آن ها روش مهم حصار استحکامات مسجد بابا غدیر مشهد سازه تأمین می‌گردد. امپراتوری پهناور ساسانی عاقبت به دست اعراب منقرض گشت.

بعد از موفقیت اعراب بر جمهوری اسلامی ایران، از قرن هفتم به سپس شهرها و بناهای مذهبی ساسانیان، متروک ماندند و از هم پاشیده شدند، اما مدرسه معماری مشتق از پیشرفتهای فلسفه و فوت‌و‌فن مدل معماری پارتی بعد از ظهر ساسانیان ، مدل معماری دورانهای مسجد بابا قدرت مشهد بعد را در کشور ایران اسلامی اساس گذاری کرد.

معرق کاری عبارت میباشد مسجد غدیر بلوار معلم مشهد از قطعه های بریده گردیده کاشی که نقوش گوناگون را از رنگهای متعدد تراشیده و در کنار یکدیگر قرار داده و به صورت قطعاتی بلندمرتبه در آورده و روی دیوار نصب می‌گردد تا زینت نصیب سازه خواهد شد این نقوش گاهی از نقشهای گره کشی و گاهی از نقشهای گوناگون مانند گل و بوته سازی اسلیمی ها که هر مورد غیر وابسته می‌توانند بنایی را زینت بخشد .

اساسا بایستی خاطرنشان کرد که راءس مهم این فعالیت در معماری صفوی اردبیل بوده میباشد. یکی‌از با عمر ترین این اثر ها را می شود به مسجد کبود تبریز و بعد از آن آن به روضه خوان صفی اشاره نمود، که ابعاد با تغییر‌و تحول پایتخت از اردبیل به اصفهان این مسجد غدیر فلاحی مشهد هنر نیز همچون هنرهای دستی دیگر به فرمان فرمانروا به اصفهان منتقل شدند و استارت به ایجاد کرد بناهای تاریخی زیرا میدان امام کردند.

کاشی هفت رنگ در بناهای معماری صفویه
کاشی هفت رنگ سبکی از کاشی کاری میباشد که نمود و زیبایی بعضی از بناهای معماری صفویه وام دار به کار گیری از این هنر زیباست که در آن از کاشی هایی با صورت و بعدها منتظم سازه بر ذوق وسلیقه استادکار و خصوصیت های محل اجرای تاثیر و در مسجد بابا غدیر مشهد اصلً به شکلهای مربع، مستطیل، شش ضلعی و یا این که انواع دیگر به طور آجر با رنگ مسئله غالباً سپید تنظیم وشده میباشد در کاشی کاری راه‌های تزیینی دیگری هم وجود داراست که زیرنام اسلیمی ، گره چینی ، خط بنایی ، مقرنس کاری ، قانونی بندی ، چشمه و ظرف سازی یا این که شمسه زیاد و … که هریک از قیمت مسجد بابا قدرت مشهد خاصی شامل است.

ورودی
مکتب غیائیه خرگرد دارنده یک مسجد غدیر بلوار معلم مشهد ورودی اساسی با سردری رفیع در اواسط ضلع شمال شرقی میباشد که در قاعده و طول از سطح نما خارج زده و با تزئینات کاشی آبی‌رنگ و سپید یادآور ذوق و سلیقه تیموری در نماهای پرشکوه میباشد.

سردر ورودی درون یک هشتی مربع می‌گردد که یک طبقه مسجد غدیر فلاحی مشهد طول داراست با طاق کلمبوس کاربندی که مستقیماً به تراس و دهانه های دو طرف دیگر به هشتی تالارهای گنبددار پشت نمای مکتب غیاثیه خرگرد منتهی میگردند.

صحن
جناح اساسی نمای داخلی مکتبمسجد بابا غدیر مشهد غیائیه خرگرد رو به سمت شمال شرق میباشد که جز در مبنا ورودی که به صحن میرسد، باهم ارتباطی ندارند. ضرباهنگ نسبتاً یکنواخت نتیجه ها از حجره ها و ایوانچه های ( پیش فضای حجرات ) شبیه را، تراس والا و مرتفعی در اواسط هر نما می‌شکند. این چهار تراس، که از کناره نما خارج زده و دو اساس تقارن طرح را تمجید می نمایند، بر استحکام هندسه مسجد بابا قدرت مشهد طرح صحن می‌افزاید

بازار اراک دارنده سراهای متفاوت مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میباشد که در طرفین بازار به فواصل حدود پنجاه متری از یکدیگر سراهایی تشکیل‌شده که به فروش مال وارائه سرویس ها سرگرم میباشند
برخی از این سراها به اسم بنیانگذار آن و یا این که نوع جنس و محصولاتی که در آنجا یافت میشود آوازه یافته اند، سراهای کاشانی، باغ، نوروزی از این پاراگراف اند.
همه سراها و تیمچه ها یک درب خروجی به سوا بازار داشته و با یکدیگر درباره‌ی میباشد و این اساسی شریان حیاتی ارتباطی را در ساختار کالبدی بازار به صورت اصولی ساخت و ساز نموده است.
در جنب بازار، مسجد و مکتب مسجد غدیر فلاحی مشهد سپهدار که یکی‌از زیباترین مساجد اراک است قرار داشته و پشت بام بازار تماما برحیاط مکتب و مسجد سپهدار مشرف است.
همینطور بازار اراک دارنده چهار خزینه بوده که بنابر اقتضای فرصت بعضی از آنان تغییر‌و تحول کاربری دادند.
به عنوان مثال این خزینه ها می شود به خزینه چهار سوق، گرمابه جدید، گرمابه روحانی الاسلام و خزینه فیروزه اشاره نمود.کلیه موادتشکیل دهنده وحدت قسمت بازارهای اهل ایران مانند حجره ها، راسته ها، سرا و کاروانسراها، تمیچه ها، در کنار عناصری همانند مسجد، خزینه، قهوه منزل و سقاخانه، آب انبارها و … رینگ ای از پیوستهدای اقتصادی، اجتماعی را در کالبدی وحدت قسمت با هندسه ای بدون نقص از کلیات تا مسجد بابا غدیر مشهد جزئیات را دربرگیرنده می‌گردد.
وجود بازار گسترده و پهناور ای مانند بازار اراک از ساز وکارهای مایحتاج بناهای تجاری مانند انبار و محل نگه داری و تخلیه فرآورده و راءس فروش و سراها و تیمچه های منحصر به فرد آن بهره مند بود و از این جهت می توانست پاسخگوی کارها تجاری باشد و مبادلات محصول را برای خریداران و فروشندگان به سادگی مهیا سازد. از این رو این محل به تنهایی می توانست استدلال بسیار اثر گذار و تولید کننده ای برای جلب خریداران و فروشندگان داخلی و فرنگی باشد

بازار اراک مکانی میباشد که طبقات گوناگون اجتماعی، قومی، نژادی و فرهنگی درباره ی با یکدیگر قرار گرفته و به شکلی ناخودآگاه یکدیگر را پایین اثر قرار میدهند. این مسجد بابا قدرت مشهد مسئله سبب پیشرفت پدیده های اجتماعی و فرهنگی از یک حوزه به حوزه دیگر می گردد.