?????? ???? ???? ???? ??????? ????

حوزه علمیه سامرا

حوزه علمیه سامرا
داده ها کلی
تأسیس سال ۱۲۹۱ق
بنیانگذار سید محمد حسن شیرازی
نوع کار آموزشی
گستره شغل علم ها فقهی
هدف ها اشاعه مسجد غدیر بلوار معلم مشهد مذهب شیعه
بقیه
تصویر سید محمد حسن شیرازی مؤسس حوزه علمیه سامرا
حوزه علمیه سامرا در شهر سامرا که در زمان‌ای یک کدام از مرکز ها علمی اساسی شیعه ها بود. در سال ۱۲۹۱ق. سید محمد حسن شیرازی در سامرا اقامت گزید و در آنجا حوزه علمیه تأسیس کرد. با حضور شاگردان و علمای تبارک در سامرا، مدرسه خاصی در فقه و اصول صورت گرفت که به مدرسه سامرا آوازه یافت. فتوای تحریم تنباکو میرزای شیرازی از حوزه علمیه سامرا مسجد بابا غدیر مشهد صادر شد.

قدمت حوزه سامرا کوتاه بود و از شروع تا نقطه نهایی، بیش تر از ۲۰ سال ارتفاع نکشید. وجود میرزای شیرازی در بقا و دوام این حوزه نقش اساسی را انجام می کرد لذا با فوت وی اکثریت علما و شیعه‌ها به کربلا و نجف عزیمت مسجد بابا قدرت مشهد کردند.

علمایی همانند سیدحسن صدر، سیدمحسن امین، شرف الدین عاملی، محمد جواد بلاغی، روضه خوان محسن شراره، آقا بلندمرتبه تهرانی، علامه امینی، محمدرضا مظفر و هم اینگونه بعضی از قبیله کشف کننده الغطاء از خارج از التحصیلان مدرسه سامرا بودند.

پیشینه
نوشته ی علمیٔ مهم: سامرا
عمل علمی در سامرا با ورود امام هادی (ع) به‌این شهر استارت می شود. امام دهم شیعه‌ها به طور حضوری و مکاتبه‌ای به تکثیر معارف الهی می‌پرداخت و گزینش وکلا از طرف وی در شهرهای متفاوت کشور‌ایران، عراق و حجاز در حکم گسیل محققان به منطقههای تازه شیعی بود.

بعداز شهید شدن امام هادی (ع)، عصر امامت امام حسن عسکری (ع) در سامرا گذشت البته همواره زیر حیث بود و شیعه ها کمتر می‌توانستند با وی ملاقات نمایند. بعداز شهید شدن امام حسن عسکری (ع)، حضرت مهدی (عج) به امامت رسید، در بعد از ظهر غایب بودن صغری، نواب آن حضرت عموماً در بغداد سکنی گزیدند و حوزه سامرا از رونق به زمین خورد.[۱]

تأسیس حوزه سامرا
سید محمد حسن شیرازی بعداز هجرت حج در سال ۱۲۸۲ق و اقامت در نجف و آنگاه کربلا در نصفه شعبان ۱۲۹۰ راهی کاظمین شد و از آنجا به سوی سامرا رفت و اواخر شعبان ۱۲۹۱ق. وارد سامرا شوید. میرزا در سامرا کرسی درس ایجاد کرد و شاگردان وی از نجف به سامرا تکان کردند. شاگردان زیرا می‌خواستند وظیفه خویش را بدانند و تصمیم بر اقامت در نجف یا این که عزیمت به سامرا بگیرند از مدرس خواستند تکلیف موضوع را پر‌نور نماید. میرزا در مقبره عسکریین استخاره کرد و بعداز استخاره، تصمیم بر ماندن در سامرا گرفت. کتاب‌های او را از نجف به سامرا آوردند، اکثر شاگردانش از نجف به سوی سامرا آمدند و حوزه سامرا صورت گرفت.[۲]

مرکزیت منطقههای علمیه
 حوزه علمیه   عصرٔ مرجعیت
حوزه علمیه قم قرن سوم و چهارم
حوزه علمیه بغداد قرن چهارم و پنجم
حوزه علمیه نجف قرن پنجم و ششم
حوزه علمیه حله قرن هفتم تا نهم
حوزه علمیه نجف قرن دهم
حوزه علمیه اصفهان قرن یازدهم و دوازدهم
حوزه علمیه نجف سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم
حوزه علمیه قم چهاردهم و پانزدهم
حیطههای علمیه جمهوری اسلامی ایران • منطقههای علمیه عراق • منطقههای علمیه لبنان
هنگامی که میرزا در سامرا اقامت گزید تشیع نشاط و تکان خویش را بازیافت و جمع متعددی از اهل دانش، تاجران و کَسَبه به سامرا هجرت کردند. پیش از مسافرت میرزا، تشیع در سامرا در فترتی بسیار زمان بر گرفتار ضعف و گمنامی گشته بود و این شهر متمدن شیعی و علم ها آن بیگانه بود. سامرا در انحصار اهل سنّت و می دانی برای رقابت عشایر و تعصّبات قبایل بود و شیعه و زائران مقبره عسکریین امنیت نداشتند.[۳][۴]

با وجود تشکیل حوزه سامرا و جابجایی مرجعیت عامه شیعه از نجف به سامرا که با صدور فتوای تنباکو و با ناکامی دولت بریتانیا در تفاهم نامه رژی، فیس جهانی به خویش گرفت، حوزه نجف استقرار و بقای خویش را از دست نداد. مجموعه متعددی یا این که با رغبت خویش یا این که به پیشنهاد میرزای شیرازی در نجف به یادماندنی شدند و به حیات علمی خود ادامه دادند.[۵]

میرزای شیرازی از سال ۱۲۹۱ تا ۱۳۱۲ ق. به دوران ۲۱ سال در سامرا اقامت گزید. وی مرجعیت شیعه را به برهه زمانی ۱۰ سال در نجف و ۲۱ سال در سامرا برعهده داشت.[۶]

علل مسافرت میرزا شیرازی به سامرا
برای سفر میرزای شیرازی به سامرا تعدادی غرض بیان کرده‌اند:

اسکان شیعه در سامرا: با اعتنا به اینکه بقاع عسکریین(ع) در سامرا میباشد، میرزا کوشش کرد که شیعه ها در آن جای ، اسکان یابند.
تبلیغ تشیع در نواحی عراق.[۷]
تخمین فی مابین شیعه و اهل سنت: از علل اساسی هجرت میرزا به سامراء سکوت کردن حریق اختلاف بود. وی برای از در میان بردن نبرد‌های فرقه‌ای و قومی دربین مسلمانها آن حوزه‌ به آنجا هجرت کرد. سامراء راءس اهل سنت بود و عشایر دور و اطراف آن از شیعه ها بودند. هر از یک سری گاهی زد خورد‌های خونین دربین شیعه ها و اهل سنت شکل می‌گرفت. میرزا معتقد بود با مهاجرت به سامراء و ساخت‌و‌ساز عمران و آبادی در آن جا سبب ساز الفت و محبت در بین شیعه و سنی شود و حریق کینه‌ها فروکش خواهد کرد. از این روی هنگامی که به سامراء مسافرت کرد در جهت آبادی و عمران آن شهر عملکرد فراوان کرد.[۸]
اجتناب از سر گروهی و مرجعیت.[۹]
غربت از فضای بسته نجف: سید محسن امین از شاگردان میرزا، مقصود از مهاجرت اورا هجران از جوّ بسته نجف می داند که به کسی اذن دگرگونی‌خواهی نمی‌بخشید، هرچند بیان می‌نماید که‌این مورد انگیزه تامه وجود ندارد.[۱۰]
کار‌های میرزای شیرازی در سامرا
میرزای شیرازی مکتب علمیه‌ای به اسم مکتب میرزا تأسیس کرد که دویست محصل در آن مستقر بودند. همینطور کاروانسراهایی برای زائران و مسافران، یک حسینیه و دو خزینه برای مردان و زنان سازه کرد. به امر وی بر روی دجله پلی نصب و بازار تبارک و منزل‌های بخش اعظمی ساخته شد. در سود عمل‌های عمرانی میرزای شیرازی، سامرا که تا آن مجال روستای کوچکی با منزل‌های گِلی بود، به شهری آباد تبدیل شد.[۱۱]

راه و روش‌شغل های در اختیار گرفتن خشم
در منابع اخلاقی از کظم غیظ در قسمت رذایل اخلاقی و تحت صفت خشم گفت و گو گردیده‌است.[۱۲] عالمان اخلاق و رفتار راهکارهایی برای در دست گرفتن خشم ارائه مسجد غدیر بلوار معلم مشهد کرده‌اند.[۱۳]

نتیجه کاشانی در المحجة البیضا اندیشیدن در روایاتی که در فضیلت کظم غیظ، حلم و عفووبخشش وارداتی، اعتنا به محرک‌هایی که در‌این احادیث برای فروبردن خشم مذکور، به حافظه آوردن توان و خشم الهی، اعتنا به پلیدی حالتش در موقعیت خشم و ملامت شم انتقام‌جویی را تحت عنوان راهکارهای علمی در دست گرفتن خشم ذکر مسجد غدیر فلاحی مشهد نموده است.[۱۴]

همینطور سود کاشانی از استعاذه و تغییر‌و تحول شرایط، تحت عنوان راهکارهای عملی کظم غیظ حافظه نموده است. وی ذکر می‌نماید که در صورتی‌که استعاذه کارساز نشد در شرایطی‌که که آدم خشمگین، ایستاده میباشد بنشیند و در حالتی‌که که نشسته میباشد توکل دهد یا این که بخوابد. همینطور در بعضا احادیث، خشم به حریق تشبیه گردیده و اورده شده حریق را جز آب بدون صدا نمی‌نماید پس هر که خشمگین میباشد، وضو مسجد بابا غدیر مشهد بگیرد.[۱۵]

در برخی احادیث نیز از فرستاده خداوند(ص) نقل گردیده‌است هر که که خشمگین شد صورتش را بر زمین بچسباند. ورام بن ابی فراس گفته میباشد مراد نبی دستور بر سجده میباشد تا نفس، شم خواری نماید و خشم وی برطرف خواهد شد.[۱۶] امام باقر(ع) در روایتی در باره در دست گرفتن خشم فرموده میباشد هر كس بر مردمى خشمگين شد، و ايستاده بود، بايد فورى بنشيند، تا پليدى شيطان از وی بدور خواهد شد، و هر كس بر خويشاوندش غضب كند بايد نزديك وی رود و تنش را مس كند (به عنوان مثال دست به دست وی سايد) زيرا خويشاوند هر گاه مس خواهد شد مسجد بابا قدرت مشهد وقار يابد.[۱۷]

کظم غیظ امام کاظم(ع)
امام موسی کاظم(ع)، به این دلیل‌که خشم خویش را در اختیار گرفتن می کرد، به کاظم ملقب بود.[۱۸] گزارش‌های مختلفی در منابع آمده که امام کاظم(ع) خشم خویش را در قبال معاندان و افرادی که به وی بدی می‌کردند، فرو میبرد.[۱۹] به عنوان مثال نقل شده که مردی از نوادگان قدمت بن خطاب در حضور امام کاظم(ع)، به امام علی(ع) توهین کرد. ملازمان امام خواستند به وی حمله نمایند، البته امام بازدارنده شد و آنگاه به مزرعهٔ آن مرد رفت. مرد با دیدن امام کاظم(ع) استارت به اعطا کرد و بیداد کرد که محصولش را لگدمال نکند. امام به وی مجاورت شد و با خوشرویی پرسید چقدر خرج کاشت مزرعه کرده‌ای؟ مرد ذکر کرد: ۱۰۰ دینار! آن‌گاه پرسید: آرزو داری چه اندازه از آن برداشت کنی؟ مرد جواب اعطا کرد غیب نمی‌دانم. امام کاظم(ع) فرمود: گفتم آرزو داری چه اندازه از آن برداشت کنی؟ مرد جواب اعطا کرد: ۲۰۰ دینار! امام ۳۰۰ دینار به وی اعطا کرد و اعلام کرد: این ۳۰۰ دینار برای توست و محصولت هم برایت باقی میباشد. آن‌گاه به سوی مسجد رفت. آن مرد زودتر خویش را به مسجد رساند و با دیدن امام کاظم(ع) برخاست و این آیه را بلند خواند: اللَّه أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِ‌سَالَتَهُ؛ خداوند عالی می داند رسالتش را کجا قرار دهد[انعام–۱۲۴][۲۰]

تک‌نگاری
مهارت تقابل با خشم، سید مهدی خطیب، تکثیر دارالحدیث و به‌تکثیر (انتشارات آستان قدس رضوی)، چاپ اولیه ١٣٩٨ش ٤٨ کاغذ[۲۱]
مهار خشم و پرخاشگری در پرتو آموزه های فقاهتی، مجید جعفری هرفته، انتشارات مؤسّسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ نخستین ١٣٩٧ش ٢١٦ کاغذ[۲۲]
مهار خشم، محمدرضا کيومرثی اسکويی، انتشارات دارالحدیث، ١٣٩١ش، ٢٩٩ ورقه[۲۳]
جستارهای متعلق

کارداران تزکیه
در احادیث، منش وصال به تزکیه، اطاعت از اوامر خدا و پیمودن خط مش حق اورده شده میباشد.[۲۰] دست اندرکاران دیگری برای تزکیه اورده شده که به بعضی از آن اشاره می‌گردد:

مطابق آیه ۲۱ سوره نوروروشنایی، یک کدام از اصلی ترین کارداران تزکیه نفس، عزم و امداد خدا میباشد.[۲۱] به همین باعث، یکی صفاتی که به پروردگار منسوب شده «تزکیه کننده» مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میباشد.[۲۲]
سید عبدالاعلی سبزواری در کتاب مواهب الرحمن فی تعبیروتفسیر القرآن این نظر را دارد پیامبران‌ الهی و امامان‌ معصوم و اولیای‌ الهی نیز از عامل ها تزکیه نفس بندگان‌ می‌باشند. به نظریه او پیامبران و امامان شیعه، به جهت رابطه باایمان و دارا بودن موهبت‌الهی و فطرت منزه، در ارشاد نمودن سایرافراد چهت نیل به تزکیه نفس دارنده استعداد بیشتری می باشند.[۲۳] پیامبران و امامان، بابیان آیه‌ها و احکام الهی و فضائل اخلاقی، عموم را از کارها ناپسند بدور و به سوی تزکیه نفس، هدایت مسجد غدیر فلاحی مشهد می‌نمایند.[۲۴]
به گفته عالمان کردار، بندگان خویش نیز نقش به‌سزایی در تزکیه نفس دارا هستند.[۲۵] علمای اخلاق و رفتار چهت نیل به تزکیه مراحلی زیرا زهد و تقوا، توبه، بازنگشتن به گناه(مشارطه)، احتساب نفس، محافظت بر ایفا تکالیف‌الهی، عتاب و عقاب کردن نفس در شکل رجوع و برگشت به گناه(معاتبه، معاقبه)،[۲۶] خالی کردن نفس از صفات زشت(تخلیه) و پرکردن با صفات نیکو(تحلیه) و جاری ساختن اوامر شرعی(تجلیه)، بر شمرده‌اند.[۲۷]
همینطور گروهی از عالمان شیعه، قرائت نماز و رحمت متاع در رویه پروردگار را برای تزکیه نفس بسیار مسجد بابا غدیر مشهد سفارش کرده‌اند.[۲۸]

مانع ها تزکیه
به نظریه مفسران در قرآن، تکبر، بخل[۲۹] کشتن آدم، شراب‌ خواری، کفر و بی دینی تحت عنوان سختی ها تزکیه‌نفس مسجد بابا قدرت مشهد آورده شده میباشد.[۳۰]

همینطور بعضا شیطان، هوای نفس، تعلق به عالم، بدور شدن از معبود، گناه و ضعف عزم را تحت عنوان سختی ها تزکیه نفس برشمرده‌اند.[۳۱]

تزکیه در ادیان
در دیگر ادیان الهی مانند یهودیت، مسیحیت، زرتشت و صابئین نیز بر زمینه تزکیه اعتنا و به‌ آن توصیه نموده‌اند.[۳۲]

به گفته گروهی، در ادیان‌غیر ابراهیمی که بیشتر ادیان ‌شرقی را دربرگیرنده میشود، از قبیل بودیسم[۳۳]، هندوئیسم[۳۴]، سیکهه[۳۵] و جینه[۳۶] نیز برای صفای داخل و پرورش و بلندمرتبه نفس مداقه خاص قائلند. قابل ذکر میباشد در سیکهه ریاضت کشیدن ممنوع میباشد.

در مشرب‌های فکری همانند کنفسیوس،[۳۷] [یادداشت ۲] تائوئیسم[۳۸] و شینتو[۳۹] نیز بسیار بر مورد تزکیه، هرچند با اسم‌های دیگری تأکید و پیشنهاد شد‌ه‌است. این قضیه در کنفسیوس با مسائل اخلاقی و در تائوئیسم با ریاضت و هجران از جهان تأکید دارااست.[۴۰]

پانویس
جوادی آملی، «التفات تهذیب نفس»، ص۱.
فراهیدی، العین، ۱۴۰۹ق، ص۳۴۸؛ سود‌ کاشانی، تفسیرالصافی، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص۳۵۲؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۹، ص۳۷۷.
نراقی، جامع‌ السعادات، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۴۰۰؛ نراقی، معراج‌ السعاده، ۱۳۸۵ش، ص۷۵-۷۸؛ نجم‌ رازی، مرصاد‌ العباد اینجانب‌ المبدا الی‌ المعاد، ۱۳۵۲ق، ص۱۷۳-۱۷۴؛ شمس‌الدین آملی، نفائس‌ الفنون، ۱۳۸۱ش، ج۲، ص۱۲.
ابن عجم، معجم مقاییس اللغه، ۱۳۹۹ق، ج۳، ص۱۷؛ معلوف، المنجد فی‌اللغه، ۱۹۹۶م، ص۶۱۶؛ ابن خواسته

تجسس دولت در حریم سری
همینطور ملاحظه کنید: تجسس
دانشمندان فقاهتی گرچه معتقد به حرمت نقض حریم سری به‌تیتر حکم اولین می باشند، ولی در عین هم اکنون به تبیین موردها مجوز ورود ارگان های اطلاعاتی به حریم سری افراد سازه بر حالت خاص (حکم ثانوی) پرداخته‌اند.[۴۶] بر این محور تجسس دولت‌ها و دستگا‌های اطلاعاتی آن‌ها در حریم سری اشخاص، با وجود قوانینی مثلا نگهداری مصالح و امنیت نظام اسلامی، مشروع دانسته‌ گردیده[۴۷] و در جایی که مصلحت تجسس و بازرسی از حریم سری اشخاص از مفسده نقض آن مهمتر باشد، بر پایه ی ضابطه «ضرورت نثار اهم بر اساسی»، حرمت تجسس از حریم محرمانه کنار نهاده میگردد و در بعضا موردها مانند بایستگی تأمین امنیت و مراقبت نظام، تجسس واجب مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می شود.[۴۸]

تایید صلاحیت تجسس دولت از حریم سری افراد در موقعیت خاص، به دلائلی زیرا حکم عقل و بعضی احادیث درباره تایید صلاحیت تجسس از کارگزاران حکومتی، قضات و شاهدان، مسجد غدیر فلاحی مشهد مستند شد‌ه‌است. [۴۹]

تک‌نگاری
درباره مبانی و احکام حریم سری در شریعت و حقوق و دستمزد اسلامی، کتاب‌هایی به فن تحریر درآمده میباشد. محمد سروش محلاتی محقق شرعی به‌ویژه در حوزه فقه سیاسی، دو کتاب با اسم مبانی حریم محرمانه بر پایه ی منابع اسلامی و احکام حریم سری بر پایه ی منابع اسلامی را تدوین کرده و پژوهشگاه حوزه و دانش گاه و انتشارات سمت آن را منتشر کرده‌اند. همینطور باقر انصاری معلم حقوق و دستمزد دانشکده شهید بهشتی کتاب حقوق و دستمزد حریم محرمانه را تألیف کرده که به وسیله انتشارات سمت منتشر مسجد بابا غدیر مشهد شد‌ه‌است.

پانویس
امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۷۸ش، ج۱۷، ص۱۳۹-۱۴۳.
سر‌افرازی، طریقه شرعی حقوقی بر حریم‌های محرمانه، ۱۳۹۱ش، ص۴۳.
شهباز قهفرخی، «حریم محرمانه فیزکی اشخاص در آیینه فقه امامیه و حقوق و دستمزد کشور ایران»،‌ ص۵۶؛ قنواتی و جاور، «حریم سری؛ حق یا این که حکم»، ص۸-۹.
سوره حجرات، آیه ۱۲؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۲، ص۲۵۲.
هاشمی خویی و سایرافراد، منهاج البراعة فی گستردن نهج‌البلاغه، ۱۴۰۰ق، ج۸، ص۳۸۴؛ الدینوری، سود الباری علی البخاری، ۱۴۲۹ق مسجد بابا قدرت مشهد ، ص۴۱۱.
انصاری، المکاسب، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۴۲.
سوره فروغ، آیه ۱۹.
سوره فروغ، آیه ۲۷-۲۸.
کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۲۲۶.
کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۲۹۰-۲۹۱.
سر‌بلند‌ی، بینش شرعی حقوقی بر حریم‌های سری، ۱۳۹۱ش، ص۴۳-۴۴؛ قنواتی و جاور، «حریم محرمانه؛ حق یا این که حکم»، ص۸-۹.
فتحی و شاهمرادی، «گستره و قلمرو حریم محرمانه در فضای مجازی»، ص۲۳۱؛ موسی‌زاده و مصطفی‌زاده، «نگاهی به معنا و مبانی حق بر حریم

عزرائیل
عِزرائیل فرشته مأمور مرگ و یکی فرشتگان‌ مقرب درگاه الهی میباشد که خدا او‌را مسئول به چنگ آوردن جان جانداران قرار داده میباشد. وی به‌طور بی واسطه انبیاء و اولیای الهی را قبض روح می‌نماید و نمایندگانی نیز داراست که جان بقیه موجودات را میگیرند. بعداز اینکه عزرائیل روح تمامی موجودات را قبض کرد، آفریدگار جان او‌را مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میگیرد.

صفات و خصوصیت‌ها
عزرائیل کلمه و واژه عبری میباشد که از دو جزء «عزرا» به‌معنای مخلوق و «ئیل» به‌معنای پروردگار درست شده و ادغام هر دو جزء به‌معنای مخلوق‌ خداست.[۱] قرآن کریم ومهربان از عزرائیل با واژه و کلمه ملک‌الموت خاطر کرده[۲] که سروان قبض روح و دریافت کردن جان جان داران میباشد.[۳] در احادیث از وی با تیتر «قابض‌الارواح» و «هادم‌اللّذات»[۴] نیز خاطر مسجد غدیر فلاحی مشهد گردیده‌است.[۵]

از عزرائیل در کنار میکائیل، اسرافیل و جبرئیل به «رئوس فرشتگان» تعبیروتفسیر میگردد.[۶] همینطور در احادیث وارداتی که لوح محفوظ از چهار رکن (دانش، حیات، عزم و توان) تشکیل‌شده و عزرائیل مظهر رکن اقتدار آن میباشد.[۷] در برخی از احادیث آمده وی چهار پر و بال دارااست به‌سیرتکامل‌ای که چهار طرف فقیه را فراگرفته‌اند؛ پاهای او در فقیه زیر و راز وی در اسمان بالا جای دارد؛[۸] بر شالوده بعضی احادیث، در پایان قدمت رسول (ص)، فاطمه(س) با عزرائیل که اذن ورود به خانه فرستاده(ص) را داشت مسجد بابا غدیر مشهد هم‌کلام شد.[۹]

وظایف
نوشته‌علمیٔ مهم: قبض روح
مهمترین وظیفه عزرائیل قبض روح موجودات میباشد.[۱۰] در منابع روایی آمده میباشد وقتی که خدا می‌خواست حضرت انسان را رفتار نماید، به ملائکه امر کرد بخشی از زمین را در چنگ وی بگذارند، ولی هیچکدام نتوانستند و صرفا عزرائيل که نیروی قهر و غلبه الهی در بنیان وی قرار داده گردیده بود توانست این شغل را اعمال دهد. به همین برهان خدا او‌را متولی قبض روح جان داران قرار مسجد بابا قدرت مشهد بخشید.[۱۱]

او قبض روح انبیاء و اولیای الهی را به‌شکل بی واسطه جاری ساختن می دهد. جان بقیه موجودات را نمایندگان وی میگیرند.[۱۲] در ارتباط اینکه چه‌طور ممکن میباشد عزرائیل، در سراسر عالم به‌طور به طور همزمان جان تعدادی جانور زنده را بگیرد، فیلسوفان و متکلمان می گویند: عزرائیل از موجودات فرا‌‌دنیوی و مجرد میباشد و جای معینی ندارد که از مکانی به جای دیگر برود.[۱۳] برای وی، تک تک دانا دنیوی یکسان میباشد و قادر است هم زمان روح چند جانور زنده را به‌سوی خویش فرا خواند و جان آنها‌را بگیرد.[۱۴]

از نشانه‌ها قرآنی به دست میاید که تمامی ملائکه (که عزرائیل یکی‌از آن‌هاست) در هنگام ایفا دادن مأموریت نیز خدا را عبادت و تسبیح می‌نمایند و این‌سیرتکامل وجود ندارد که در یک فرصت خاصی وظیفه و ماموریت قبض روح را ایفا داده و در طول دیگر به تسبیح و عبادت بپردازد، بلکه عبادت وی به عبارتی اجرا دادن وظیفه اوست.[۱۵]

علامه طهرانی الاهی دان شیعی براین یقین میباشد که ملک الموت‌ و اعوان‌ ویاران وی از سایر ملائکه‌ ماهيّت‌های گوناگون ندارند تا هر وقت‌ بخواهند وجودشان‌ در پوسته‌ یک ماهيّت‌ بوجود آيد؛ بلکه‌ زیرا‌ از موجودات‌ ملکوتیّه‌ و مجرّده‌ می باشند مانند آئینه صاف‌ و پر‌نور‌ بوده‌ و خودبین‌ و خودنما نیستند بلكه‌ غیرنما می باشند و در مقابل‌ روح‌ هر فرد‌ محتضری واقع‌ شوند عکس‌ کمالات‌ يا پلیدی‌های وی در آن‌ها پیدا میگردد، و برای همین فردی که در حالا‌ جان‌ دادن‌ میباشد‌، شکل‌ ملكوتیّه‌ و صفات‌ و رفتار‌ خویش را چه‌ پسندیده باشد و چه‌ ناپسندیده‌ باشد، در شکل‌ و جمال‌ آنان مشاهده‌ می‌نماید؛ و در واقع‌ حسن‌ و جمال‌، يا قبح‌ و پلیدی نفس‌ ناطقه خویش را در آن‌ها می‌بیند.[۱۶]

یاران
در آیاتی از قرآن آمده مرگ بشر‌ها بر ذمه گروهی از ملائکه میباشد و عزرائیل نمایندگان و یاران اکثری برای قبض روح اشخاص دارااست.[۱۷] بر طبق احادیث، «نازعات»، «سابحات»، «ناشطات» و «سابقات» هر یک وظیفه‌ی قبض روح توده خاصی از موجودات را بر ذمه دارا‌هستند. از جمله «نازعات» وظیفه داراست که روح کفار را با شدت و عذاب بگیرد و «ناشطات» مأمورند که روح مؤمنین معمولی را با رأفت و مدارا قبض نماید.[۱۸]

در آیه ها قرآن کریم ومهربان آمده میباشد که جان دادن کفار با مشقت و عذاب یاروهمدم می باشد و ملائکه مرگ، از جلو و پشت راز آنها را تسلط کرده و بر آنها ضربه می زنند؛[۱۹] البته قبض روح مؤمنان، به دست فرشتگان عفو وبخشش اعمال میگیرد و زمانی که جان آنها گرفته میشود با مدارا و سهولت با آن ها واکنش گردیده و به آن ها مژده و بشارت فردوس داده میگردد.[۲۰]

مرگ عزرائیل
زمانی در نقطه نهایی عمل عالم، اسرافیل برای اول توشه در صور می‌دمد، فرمان مرگ همگی جان داران داده می‌گردد و کلیه موجودات می‌میرند؛ ولی عزرائیل و برخی از فرشتگان دیگر، به فرمان آفریدگار از این مرگ عمومی استثناء گردیده و نمی‌میرند. بعداز نفخه‌ی نخستین و پس از اینکه عزرائیل جان بقیه استثناءشوندگان را گرفت، به وسیله معبود قبض روح میگردد.[۲۱]

احکام و آداب قضاوت
قضاوت واجب کفایی میباشد، ولی در حالتی‌که توانگری فرد برای قضاوت اختصاصی بوده، یا این که یک جای سوای حکم کننده ما‌نده باشد، قبول قضاوت برای اشخاصِ دارای شرایط به واجب عینی تبدیل مسجد غدیر بلوار معلم مشهد می گردد.[۱۳]
حکم کننده در حالتی‌که نسبت به موضوعی در دعوای طرفین دانش پیدا کرد، میتواند بر پایه ی علمش شغل نماید و حتی در صورتی شهود حاضر در دادگاه و یا این که قَسم یکی‌از طرفین پیکار مخالف با دانش حکم کننده بود، نباید به شهیدشدن شهود و یا این که قولِ فرد توجه نماید.[۱۴]
بر پایه ی بعضا احادیث حکم دهنده نباید در حالت خشم و عصبانیت به عمل خویش درگیر مسجد غدیر فلاحی مشهد باشد.[۱۵]
می‌اقتدار اجرت حکم دهنده را از مال همه مردم پرداخت کرد.[۱۶]
امام راست گو(ع) درباره اقسام چهارگانه قاضیان:
قاضيان بر چهار گروه‌اند،سه دستۀ آن‌ها در دوزخند و یک دستۀ وی در فردوس: ویّل مردى که حکم به ستم و ناروا مى‌نماید و خویش هم مى‌داند که چه کرده،پس وی اهل جهنم میباشد،دوم مردى که حکم به ناروا مى‌نماید، و نمى‌فهمد که حکمش خطا میباشد،وی نیز اهل حریق میباشد،و سوم مردى که حکم به حقّ‌ و راستى مى‌نماید ولى خویش نمى‌داند که چه نموده است،وی نیز اهل دوزخ وجهنم میباشد،و امّا چهارم:آن کس که حکم به حقّ‌ مى‌نماید و خویش نيز حقّ‌ و فسخ را مى‌شناسد،اين مرد اهل فردوس مسجد بابا غدیر مشهد خواهد بود.

منبع: حرّانی، تحف العقول، ترجمه جعفری، ۱۴۰۴ق، ص۳۶۵

اخذ زیر میزی در قضاوت حرام میباشد.[۱۷] هم‌اینگونه حکم دهنده‌ای که زیر میزی می گیرد هرچند براساس قواعد و به حق حکم صادر نماید ولی زیرا با به دست آوردن زیرمیزی گناهکار گردیده است حکمش نافذ وجود ندارد مگر این که بعداز به چنگ آوردن زیر میزی توبه نماید. [۱۸]هر یک‌سری در میان زیر میزی و کادو و مانند آن تفاوت میباشد اما درصورتی که کادو و هبه به قصد صدور حکم حکم دهنده به عایدی اهداکننده باشد قادر است باج یا این که در حکم مسجد بابا قدرت مشهد باج باشد.[۱۹]
رعایت عدل و داد در درود کردن و محل نشستن طرفین و صحبت بیان کردن و دقت به طرفین و گوش کردن به بیانات طرفین.[۲۰]
رعایت عدل و داد در صدور حکم [۲۱]
تک نگاری‌ها
قضاوت در اسلام، نوشته: محمدیوسفی ، محمدرضا، لطفی ، مریم،کامکارهفشجانی ، مصطفی. طهران انتشار فرواک، ۱۴۰۰ش.[۲۲]
دانش قضاوت در اسلام از نگرش کتاب و سنت تألیف محمد صادقی تهرانی، قم، انتشار شکرانه ، ۱۳۹۲ش. صادقی براین اعتقادوباور میباشد که چنان‌چه رهبری جامعه اسلامی بایستی منتفع از دو سپس اجتهاد دینی و سیاسی باشد حکم کننده شرع هم می بایست چنین باشد چون قضاوت ورژن دوم امامت میباشد. او قضاوت را در درجه در آغاز از آنِ الله دانسته و بعد از آن رسول و امامان و فقیهان را حائز این جايگاه برشمرده میباشد. [۲۳]
خلق و آداب قضاوت، محمدکاظم بهرامی، قم تکثیر معارف، ۱۳۹۵ش. کتاب دارنده چهاربخش میباشد که عبارتند از: اخلاق و رفتار وآداب، منزلت قضاوت و دادرسی در اسلام، موقعیت و خصوصیت‌های حکم دهنده، آداب دادرسی. [۲۴]
پانویس
مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی، فرهنگ وتمدن فقه، ۱۳۹۵ش، ج۶، ص۶۳۴ ؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۴۱۹ق، ص۴۲۹.
جامع‌المدارک، خوانساری، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۳.
القضاء و الشهادات، انصاری، ۱۴۱۵ق، ص۲۵.
مشکینی، مصطلحات الفقه، ۱۳۸۱ش، ص۴۲۹.
وسائل الشیعة، ۱۴۳۰ق، ج۲۱، ص۱۱ ؛ نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، طومار ۵۳، ص۳۳۲.
امام خمینی، تحریرالوسیله، مؤسسه دارالعلم،‌ ج۲، ص۴۰۵
حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق،‌ ج۲۷، ص۱۱.

مدیحه مسلم
نوحه حضرت مسلم یادکردن از مصیبت‌ها و سختی‌های مسلم بن عقیل و شهیدشدن او در کوفه میباشد. نوحه مسلم از نوحه‌های مربوط به رخداد کربلا میباشد. معمولا شیعه‌ها در شب و روز عرفه و نیز در شب نخستین محرم مدیحه مسلم را می خوانند. درین مجالس به صرفا بودن مسلم در کوفه، تامین بردن به منزل پیرزنی به اسم طوعه، جنگیدن، دستگیری و شهادتش در بالای قصر عبیدالله بن زیاد اشاره مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میگردد.

مسلم بن عقیل
نوشته‌ی علمیٔ مهم: مسلم بن عقیل
مسلم بن عقیل بن ابی طالب، پسر عموی امام حسین(ع) و از یاران وی در قیام امام حسین(ع) بر علیه یزید که حدود یک ماه پیش از روز عاشورا در کوفه به شهید شدن رسید.[۱] مسلم، پیش از جنبش امام حسین(ع) به سوی کوفه، به نمایندگی از او به کوفه رفت تا وضع و حالت آنجا را مشاهده و بعداز باور از صدق ادعایِ دعوت کوفیان به امام حسین(ع) گزارش نماید؛ تا امام به آنجا برود.[۲] او در گزارشی که ۲۷ شب پیش از شهادتش به امام نوشت، از شایستگی کوفیان خبر مسجد غدیر فلاحی مشهد اعطا کرد.[۳]

عبیدالله بن زیاد بعداز به حکومت وصال در کوفه، بیعت کنندگان با مسلم را به مرگ ترساندن کرده و به همین انگیزه عموم از گوشه و کنار مسلم دور از هم شدند.[۴] مسلم بن عقیل بعداز جنگیدن، به وسیله سربازان عبیدالله بن زیاد بازداشت شد.[۵] بعداز دستگیری او‌را به بالای قصر عبیدالله برده و سرش را از بدنش غیر وابسته کرده و ار بالای قصر بدنش را به تحت مسجد بابا غدیر مشهد انداختند.[۶]

سازه بر گزارش برخی منابع مثلا مثیر الأحزان، مسلم در لحظه‌های پایان قدمت برای امام حسین(ع) و اهل‌بیتش فغان کرده و از تایپ کردن طومار به آن‌ها اظهار پشیمانی کرد.[۷] مسلم بن عقیل، روز عرفه در مسجد بابا قدرت مشهد (سال ۶۰ق) به شهیدشدن رسید.[۸]

نوحه
درین مجلس مدیحه‌خوان به ماجرای صادر کردن حضرت مسلم به کوفه به وسیله امام حسین(ع) اشاره می‌نماید[۹] و بعد از ذکر بیعت کوفیان با نماینده امام حسین(ع)، مرثیه تنهایی در کوچه‌های کوفه و رفتن به منزل بانویی به اسم طوعه، دستگیری، طرز شهید شدن مسلم و واپسین سخنان او بالای قصر عبیدالله با حالتی سوزناک برای حاضران ذکر می شود.[۱۰]

معمولا درین سیرتکامل مجالس از حضرت مسلم تحت عنوان اولی شهید حادثه کربلا خاطر می‌گردد.[۱۱] به همین ادله شب نخستین محرم را به نوحه او تخصیص داده شد‌ه‌است[۱۲] در حالتی‌که چه در شب و روز عرفه که سال‌تحمیل شهیدشدن او میباشد نیز این مدیحه خوانده میگردد.[۱۳]

مثال‌هایی از اشعار
صغیر اصفهانی
مرحبا مسلم که می باشد از رفعت آن گردون جناب
خسرو لب‌تشنگان را بن عم و نایب مناب
گر چه در ملک شهید شدن وجود ندارد شاهی جز حسین
لیک شد حصن شهید شدن را ز مسلم فتح باب
کارایی مسلم بخشید بر اسلام رونق تا به حشر
بر جاری وی درود مسلمین از روضه خوان و شاب
شکل وی زیرا حسین و سیرت وی زیرا حسن
در مروت مصطفی و در فتوت بوتراب
روز هیجا زیرا کشیدی تیغ بران از غلاف
گفتی از ابر سیه گشتی براق آفتاب
کوفیان کردند از او غربت و عدم وجود عجب
روبهان را باشد اندر دل ز شیران اضطراب
میهمان خود را کشتند بی جرم و گناه
باد بر آن میزبانان لعنت حق بی‌اکانت
داشت مکان آن که از بهر پسرعمش حسین
با لهجه حالا بنویسد که ای خوب جناب
سوی این بی‌آبرو عموم میا ترسم ز کین
بر تو و بر اهل‌بیت مضطرت بندند آب
زین هجرت بگذر که ترسم اکبرت شود شهید
وز ناراحتی گیسوی وی لیلا گردد بی‌طاقت و تاب
زین هجرت بگذر که ترسم دست و پای قاسمت
گاهِ دامادی خواهد شد در کربلا از خون خضاب
زین مهاجرت بگذر که ترسم حنجر اصغر خواهد شد
مالامال ز خون از تیر اعدا زیرا دل زار رباب
زین هجرت بگذر که می هراسم علمدارت گردد
با دانش دستش مداد ای خسرو صاحب رقاب
زین هجرت بگذر که می ترسم شوند از کین اسیر
آل پیغمبر به دست فرقه بدور از اجر
زین مهاجرت بگذر که ترسم عابدینت را مارک
با غل و زنجیر نالان جانب شام حاد
زین هجرت بگذر که میترسم یزید دون زند
چوب خیزران بر لب لعل تو در بزم شراب
از جفای کوفی و شامی مگو دیگر صغیر
ز حریق نظم تو جان خوی دانا شد کباب[۱۴]
نغمه‌های مقدم
مسلم اندر کوفه زیرا بی‌همراه شد
بازداشت فرقه کفار شد
کوفیان کردند بر حضرت ستم
قلب وی شوید مملو‌از همّ و حزنّ
با لهجه حالا از بالای بام
بیان کرد ای فرمان روا شهیدان السلام
السلام ای زاده زهرا حسین
السلام ای فرمانروا عالمین
السلام ای زاده خیرالبشر
عالی داری از پسرعمت خبر
یا این که حسین از کوفه کن صرف لحاظ
زین هجرت‌ ای فرمان روا خوبان در گذر
گر بیایی کوفه بی‌یار شوی
بی اخوی بی علی اکبر شوی
گر بیایی کوفه قربانت نمایند
آنگاه کشتن تیربارانت نمایند
گر بیایی کوفه ای فخر کبار
میگردد زینب اسیر و خوار و زار[۱۵]

حدیث اسلام
نوشته‌ی علمیٔ مهم: حدیث
حدیث یا این که ماجرا، از منابع اسلامی میباشد که ناظر بر عهدوپیمان یا این که سلوک رسول اسلام یا این که امامان فرقه‌های اسلامی میباشد و در کنار قرآن، نقشی محوری در استنباط شریعت بوسیله فقیهان مسلمان داشته‌میباشد. روایات اسلامی، سالیان سال قضیه کتاب‌های اکثری بوده‌میباشد و بها این اثر ها به دلیل درک تاریخ و صورت‌گیری طیفی از علم ها فقاهتی (علم ها حدیث)، مسجد غدیر بلوار معلم مشهد بالا است.

بنابر احادیث اسلامی، رسول اسلام به نقل روایات و گفته‌هایش ترغیب و از لاف بستن به خویش، نهی می کرد. خاتم پیامبران بودن محمد در نزد مسلمان‌ها و وجود آموزه‌هایی که حرام محمد را تا روز قیامت حرام می‌دانست، بر التفات تصویب و ضبط سخنان و سلوک محمد می‌ادامه داد. از او‌لین کاربردهای حدیث بعداز مرگ محمد، استناد مهاجرین به روایتی از محمد برای ثابت حقانیت خویش بر خلافت بعد از محمد بود. در بعد از ظهر خلفاء راشدین، نقل حدیث از محمد، روش‌ای افراطی یافت تا جایی که خلفایی زیرا قدمت و علی، بر ترویج روایات بدعت‌آمیز اعتراض‌هایی مسجد غدیر فلاحی مشهد داشتند.[۲۰]

حدیث در روزگار‌های متفاوت، فراز نشیب‌های اکثری را طی نمود؛ در سدهٔ در آغاز هجری، نوعی بوم گرایی در مرکزها فرهنگی عالم اسلام در جریان بود و عالمان هر بوم، سنت‌های نبوی را در بوم خویش می‌جوییدند و همین کارها سبب ساز شد تا یه خرده آنگاه، اجماع اهل مدینه برای هم محلی مدینه، تحت عنوان یک مدرک فقهی مسجد بابا غدیر مشهد قلمداد گردد.

پاره ای آن‌گاه بوم‌های مکه و کوفه نیز صورت گرفت ولی این خط مش با انتقادهایی در بصره و خراسان یار و همدم بود. این انتقادها باعث شد تا دیدگاه نقل یک حدیث، برای آنکه فرد با دانایی بدون نقص از اینکه خبر مدنظرش را از چه افرادی گرفته‌میباشد، مرسوم گردد. این ترسیم، دو سوال را مطرح می کرد که‌این صحبت از کدام سنت یا این که کلام فرستاده ریشه گرفته‌میباشد و این آموزه از چه طریقی و با چه سندی اخذ شده است. از این رو به گذر زمان سنت نقل روایات بی واسطه رو به کاستی گذاشت. یک کدام از اختلاف‌های انجام شده در مورد حدیث، کتابت روایات و عده‌آوری برای نگارش مسجد بابا قدرت مشهد آنان بود.

میان صحابه محمد درین خصوص، اختلاف وجود داشت و قطعا، روایات متناقضی دراین باره از محمد گزارش شده است. در پاره‌ای از روایات، محمد از تایپ کردن گفتارش نهی میکرد و در پاره‌ای دیگر به نگارش علم ها، فرمان می‌بخشید. این اختلاف تا سال ۱۰۰ ه‍.ق ادامه داشت تا آنکه قدمت بن عبدالعزیز به عالمان مدینه امر نگارش روایات را بخشید. این فکر در بینش شیعه‌ها اول مختلف بود و او‌لین کتاب‌های حدیثی به علی بن ابی‌طالب منتسب میباشد.[۲۱]

عقل
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: عقل در اسلام
عقل نیز یکی منابع در شریعت اسلام محسوب میشود که به نوعی مسئله‌ساز صورت به چنگ آوردن دانش فقه شده است. فقیهان دربرداشت احکام فقهی، از درک و علم بشری سود میبرند. منکرانی که عقل را از منابع اسلامی حذف می‌نمایند، اثر ها فقاهتی و ادبیات اسلامی مشتمل بر نصیب‌های تاریخی قرآن را از در بین منابع اسلامی بیرون کرده‌اند.[۲۲] اجماع به معنای عدم مخالفت فقیهان در حین عصرهای متعدد بر یک مسئله[مستلزم منبع] نیز به عنوان مثال دلایل آیتم به کارگیری فقیهان میباشد که ریشه‌ای عقلی دارااست. احکام استنباط گردیده از اجماع لزوماً شریعت نیستند اما الزام آورند.[۲۳]

فرزندان امام درستگو(ع)

از امام جعفر درستگو(ع) هفت پسر و سه دختر بر جاى ماند که عبارتند از:

1- اسماعیل دارای شهرت به اعرج که اصلی ترین فرزند او میباشد. اسماعیل در حین حیات حضرت از جهان رفت. بعداز شهیدشدن حضرت راستگو(ع) جمع‌ ای از کج‌اندیشان به امامت اسماعیل و توده‌ای به امامت فرزند اسماعیل محمد پیوستند که آنها را اسماعیلیه مسجد غدیر بلوار معلم مشهد میگویند.

2- عبدالله بن افطح : او مدام با منظور‌ های بابا مخالفت میکرد. بعداز بابا مدعا خلافت و امامت شد و جمعی نیز امامت او را پذیرفتند که آن‌ها را فطحیه می‌نامند. ابعاد زیرا عموم ضعف علمی و عملی او را مشاهده کردند از وی برگشته و به امامت موسی بن جعفر روی مسجد غدیر فلاحی مشهد آوردند.

3- امام موسی کاظم(ع)

4- اسحاق بن جعفر درست گو(ع) فرد جلیل‌القدر و اهل ادب و تقوی بود و روایات اکثری نقل نموده است و به امامت برادرش موسی مسجد بابا غدیر مشهد علیه ‌السلام قائل بود.

5- محمد دیباج بن جعفرصادق(ع)

این فرد تبارک از شجاع‌ترین مردمان بعد از ظهر خویش بود و در آحاد سال یک روز میان روزه‌دار بود. در سال یکصد و نود و خیر به مأمون عباسی به خیال ظلم‌ها و حق‌کشی‌های او خروج کرد و مأمون نیز یکی‌از سرداران سپاه خویش به اسم عیسی جلودی را با لشکری مجهز به مبارزه او ارسال کرد. درین نبرد سپاهیانش را فراری دادند و خویش وی را نیز بازداشت کردند. زمانی که به مرز خراسان رسیدند در محلی به اسم «فرقان چاپی» که امروزه مشهور به لطف‌ آباد میباشد دار فانی را مسجد بابا قدرت مشهد وداع کرد.

6- عباس بن جعفر درست گو(ع) میباشد که سید جلیل‌ القدر و دانشمند و فاضلی بوده میباشد.

7- علی بن جعفر(ع) فرد کثیر الفضل و پرهیزگار و صاحب و مالک نظریه درست گو بود. این بزرگوار پایین تربیت برادرش حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام به مقامات بهتر علمی و عملی نایل شد.

ارتباط خویش با رسول(ص)
معرفی فرستاده(ص) به آن عامل بود که ارتباط اسیران با نبی(ص) مشخص و معلوم خواهد شد و گرنه عموم شام فرستاده(ص) را می‌شناختند و نیازی به معرفی وی خلا، بلکه اصلی ذکر نسبت اسیرانی بود که به نام فرنگی اسیر گردیده بودند، به همین عامل امام به بعضا از فضائل حضرت فرستاده الله(ص) اشاره مسجد غدیر بلوار معلم مشهد نمود.[مستلزم منبع]

معرفی حضرت علی(ع)
تخریب شخصیت امیرالمؤمنین(ع) به دست بنی امیه در شام، موجب شد که امام سجاد(ع) درین خطبه بیشتر به معرفی حضرت علی(ع) بپردازد و این زمان کوتاه، شایسته ترین مجال برای امام سجاد(ع) بود تا قدری که ممکن بود چهل سال نقشه‌های حکومت شام علیه علی(ع) را، آشکار مسجد غدیر فلاحی مشهد نماید.[۱۱]

پیکار با دو چاقو
امام سجاد(ع) بعد از ذکر تعدادی فضیلت اشاره به‌این فضیلت می‌نماید که جد اینجانب با دو شمشیرش جنگید( أَنَا ابْنُ مَنْ ضَرَبَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ بِسَيْفَيْنِ) ، در اینکه خواسته از دو چاقو چیست احتمالاتی مذکور مسجد بابا غدیر مشهد میباشد.

دو شمشیری که فرستاده(ص) به حضرت علی بخشیده بود. رسول(ص)در سال هشتم هجری علی(ع) را بسوی منات (اسم بتی) ارسال کرد تا سرنگونش نماید.امام علی(ع) بعداز آنکه آن بت را سرنگون ایجاد کرد، آنچه به منات وابستگی داشت برداشت و نزد نبی(ص) آورد. برای مثال چیزهایی که علی(ع) به دست آورده بود، دو شمشیری بود که حارث بن ابی شمر غسانی -فرمانروا غَسّان- آن دو را به منات پیشکش مسجد بابا قدرت مشهد کرده بود،

یک کدام از آن دو مخذم، و دیگری رسوب نامیده میشد. فرستاده اکرم(ص) آن دو خنجر را به علی(ع) داد. آورده شده یکی آن دو به عبارتی ذو الفقار خنجر علی(ع) میباشد.[۱۲]
دو خنجر تنزیل و تاویل میباشد.[۱۳] در روایتی از فرستاده(ص) اورده شده میباشد: «علی مطابق تأویل پیکار می‌نماید، همان طور که اینجانب بر پایه ی تنزیل جنگیدم».[۱۴]
یعنی اینکه بعداز خنجر اولیه، چاقو دیگری می‌گرفت و می جنگید مثل نبرد احد که بعداز شکسته شدن شمشیرش، رسول(ص) ذوالفقار را به وی اعطا کرد.[۱۵]
اشاره به دو حاشیه بودن ذوالفقار میباشد.[۱۶]
دو توشه مسافرت
در‌این خطبه خلال ذکر مناقب حضرت علی(ع)، وصف «هاجر هجرتین» آمده میباشد،[۱۷] که اشاره به دو سفر حضرت داراست.

مسافرت نخستین اشاره به مسافرت به مدینه میباشد.[۱۸] البته برای مهاجرت دوم احتمالاتی مذکور میباشد.

احتمال اولیه: مهاجرت به شعب ابی طالب.[۱۹]

احتمال دوم: در بعضا نقل‌ها از ابن عباس میباشد که امام علی(ع) با برادرش جعفر به حبشه سفر نموده است و از حبشه به مدینه آمده میباشد.[۲۰] البته این نقل ضعیف میباشد؛ زیرا در هیچ تاریخ معتبری از سفر امام علی(ع) به حبشه ذکر شده نشده میباشد. ضمن اینکه در سال‌هایی که مهاجران در حبشه بودند، علی(ع) از مکه به مدینه مسافرت نموده است. [۲۱] احتمال سوم: مسافرت از مدینه به کوفه.[مستلزم منبع]

دو توشه بیعت
این پاراگراف ضمن خطبه امام سجاد(ع)، از امام حسن (ع) نیز نقل گردیده‌است.

امام حسن(ع)در مجلسی که با حضور عَمْرو بن عثمانَ بْنِ عَفَّانَ، عَمْرو بْن عاص، عُتْبَة بن ابی سُفيان، وليد بن عُقْبَة بن ابی مُعَيْط و مُغيرَة بن ابی شُعْبه نزد معاویه ساخته شده در احتجاج با آنان خطاب به معاویه فرمود: «امام علی(ع) در دو بیعت کمپانی کرد که تو نسبت به او‌لین "کافر" بودی» و آن بیعت رضوان در سال ۶ هجری قمری در صلح حدیبیه بود.
بیعت دوم بیعت پس از فتح مکه میباشد (که گر چه ای معاویه تو هم درین بیعت کمپانی داشتی البته نسبت به آن بیعت شکن بودی.[۲۲] [یادداشت ۴]
در روایتی نیز آمده که بیعت نخستین را بیعت بدر و بیعت دوم را بیعت رضوان معرفی نموده است.[۲۳]

پذیرش جبرئیل، امداد میکائیل
این مقاله اشاره به مبارزه بدر دارااست که جبرئیل و میکائیل به کمک حضرت علی(ع) آمدند. ابن بنده البر در استیعاب در ذکر جریان مبارزه بدر میگوید: جبرئیل و میکائیل با علی(ع) بودند.[۲۴]

امام حسن(ع) نیز دراین مورد فرمود: پیامبر آفریدگار(ص) درفش را به دست علی بخشید، در حالی که جبرئیل از طرف راست و میکائل از طرف چپ آن حضرت را ملازمت می‌کردند.[۲۵]